Ban Chấp Hành

Ban Chấp Hành

Ngày Tết treo tranh tứ bình bàn chuyện tứ quý

Ngày Tết treo tranh tứ bình bàn chuyện tứ quý

Từ ngày xưa, dân ta đã có tục chơi tranh, nhất là mỗi khi Tết đến xuân về. Chơi tranh là thú chơi tao nhã đứng ở vị trí thứ hai của người xưa: “Thứ nhất chơi chữ- thứ nhì chơi tranh…” Tranh có thể chơi đơn lẻ một chiếc, có thể chơi theo bộ.

Tứ bình là loại tranh trục, chơi theo bộ gồm bốn tranh. Tứ quý là kể về nội dung được người xưa chọn lọc thể hiện trên bốn bức tranh đó, chủ yếu là diễn tả bốn loại cây. Ngoài tranh tứ bình kể chuyện, tranh bộ tố nữ còn có tranh tứ bình bốn mùa- ca ngợi vẻ đẹp của hoa cỏ tượng trưng cho: Xuân- Hạ- Thu- Đông. Một bộ tranh tứ bình có thể là: Mai – Lan – Cúc- Trúc hoặc Trúc- Sen- Cúc- Hồng; hay: Tùng- Cúc- Trúc- Mai và Mai- Hồng- Cúc- Tùng…, các bộ cây này đều được xem là bộ tứ quý. Tranh tứ quý không chỉ là tranh diễn họa sự vật mà chủ yếu còn chứa đựng những hàm ý về thời gian và cuộc sống.

Tranh Thuy Mac (8)
(Ảnh: Tranhthuymac.com)

Thời gian ở đây không phân định theo tuyến tính mà có tính chất luân hồi, sự vật hữu sinh hữu diệt cũng như có nhân ắt có quả và tiếp nối theo nhau tạo nên sự đa dạng cho sự sống. Thơ Đường có câu:

Nhân sinh đại đại vô cùng dĩ 
Nguyệt chiếu diên diên vọng tương tư. 

Nghĩa là: Con người đời này qua đời khác tiếp nối vô cùng cũng như trăng sáng thời nào cũng soi rọi.
Như vậy, ở đây khái niệm “người” đã được đồng hóa với cỏ cây, sông núi vạn vật hay ngược lại cỏ cây, sông núi, vạn vật cũng là chúng sinh như người và cũng mang những nội hàm phẩm chất tiêu biểu. Vì thế, cỏ cây trong tranh tứ bình- tứ quý được mô phỏng để chỉ phẩm chất con người. Đó là tính cách đẹp đẽ, những điều tốt lành, sự phóng khoáng, hào sảng, là đặc tính hướng vọng đến sự thoát tục, thanh cao, hay còn gọi là “hướng thượng”.

art0022610910
(Ảnh: Trocdanang.vn)

Mỗi một sinh mệnh đều có ý nghĩa và sứ mệnh riêng phù hợp và được quy định bởi trời đất mà người xưa nhận biết. Có câu hát trong dân gian ý rằng: “đã là con chim chiếc lá- con chim phải hót chiếc lá phải xanh…” Trong đạo lý nhân sinh ấy, người xưa rất coi trọng người quân tử. Quân tử được xem như là chuẩn mực sống mà mỗi người cần hướng tới trong đời. Các bộ tranh tứ quý cũng thường truyền tải ý tứ này. Ví dụ trong bộ Cúc Trúc Mai Lan: Cúc là sự tốt đẹp trong thành quả; Trúc là sự thanh cao trong bụi trần; Lan là sự mỹ miều trong sinh sôi; Mai là sự trong trắng trong khổ hàn.

Mai-lan-cuc-truc-001
(Ảnh: Tranhthuymac.com)

Khi treo bốn bức tranh này trên vách, dường như thời gian vĩnh hằng và biểu tượng luân chuyển của thời không  cũng được đưa vào gia môn, để gia chủ hay khách quý có dịp chiêm nghiệm về cuộc đời, hướng tới sự tao nhã, xa lánh danh vọng.

Người xưa vẽ Mai- Lan – Cúc- Trúc là để gửi gắm lòng mình vào trời đất xem mình đã đạt được đến các phẩm chất tự nhiên như các loại cây cỏ kia chưa và để nhắc lòng mình khỏi dương dương tự đắc: Ta là người thì hơn muôn loài… Sinh thời, Cao Bá Quát rất yêu hoa Mai, tôn thờ hoa Mai: “Nhất sinh đê thủ bái mai hoa”( cả đời ta chỉ biết cúi đầu trước hoa Mai); Mãn Giác thiền sư đã cảm nhận sức sống tiềm tàng, trân trọng vẻ đẹp thanh thoát quý giá này:

Đừng tưởng xuân qua hoa rụng hết 
Đêm qua sân trước một nhành mai 

Tuy có nhiều ảnh hưởng trong nghệ thuật truyền thống giữa người Việt Nam và người Trung Hoa, biểu tượng về cây cỏ có khác nhau đôi chút. Nếu ở Việt Nam, mai là biểu tượng của mùa xuân thì ở Trung Hoa, mai lại là biểu tượng của mùa đông. Tranh tứ bình Đông Hồ vẽ: Xuân: Mai; Hạ: Hồng; Thu: Cúc; Đông: Tùng…và có bốn câu thơ đề trên tranh:

Xuân thiên mai nhụy phô thanh bạch 
Hạ nhật hồng hoa đấu hảo kỳ 
Cúc ngạo tình thu hương vạn lộc 
Tùng lăng đông tuyết ngọc thiên chi…

Diễn nghĩa:
Trời xuân nhụy mai khoe trắng trong 
Ngày hạ hoa hồng khoe sắc thắm 
Cúc diễu tình thu hương bát ngát 
Tùng già tuyết đóng như ngọc nghìn cành… 

đao-hong-cuc-tung
(Ảnh: wikipedia.org)

Sự khác nhau về biểu tượng hoàn toàn do địa lý và khí hậu còn bản chất của ý nghĩ tượng trưng không thay đổi. Yếu tố không gian và thời gian trong tranh tứ bình hoàn toàn ước lệ, không có ý nghĩa mô tả nhưng khái quát được tính tuần hoàn trong tự nhiên và ý nghĩa nhân sinh…Trong tranh tứ bình Đông Hồ, mỗi tranh lại có một câu thơ làm ta liên tưởng đến cảnh thanh bần đạm bạc của các ẩn sĩ trong lều cỏ, nhàn tản, thưởng trà, nhấp rượu ngắm
tranh tứ bình mà tự coi như mình đang du ngoạn trong trời đất:

Xuân du phương thảo địa
Hạ thưởng lục hà trì
Thu ẩm hoàng hoa tửu
Đông ngâm bạch tuyết thi 

Thật là một ý tưởng không bình thường: Không làm gì, không tranh giành, không vội vã, bốn mùa tám tiết rong chơi…Đấy là cách mà các triết gia phương Đông khuyên người ta biết lười biếng một cách khôn ngoan bởi: “Nhà cửa có vạn gian thì cũng chỉ ngả lưng có ba thước” và “tiền gạo đầy kho thì cơm ba bữa cũng chỉ có ba lưng”, hà cớ sao chẳng chuốc lấy chữ NHÀN!

827759255328
(Ảnh: Tranhsondau.net)

Biểu tượng cây lan là mùa xuân ở Trung Hoa thì ở Việt Nam lan là biểu tượng cho mùa hạ. Giống địa lan hay lan lưỡi kiếm thường được vẽ trong tranh cổ phù hợp với cuồng bút thủy mặc. Họa gia có thể trình diễn sự hợp lý của đường nét trong sự lộn xộn của nét bút vung tự do…Nhà Nho chuộng lan vì vẻ đẹp thanh nhã và vì ở lan có hương thơm đài các, sang trọng của bậc vương giả: “Lan vị vương giả hương”. Thế nhưng, lan thường dễ lẫn với cỏ hoặc bị cỏ lấn át giống như quân tử bị tiểu nhân chèn ép, phượng hoàng đứng lẫn với gà. Một nhà thơ cổ đã than rằng:

Trồng lan không trồng cỏ 
Nuôi lan cỏ cũng mọc 
Nhổ cỏ hại cả lan 
Biết làm sao bây giờ ??? 

94516_0_1450770384 (1)
(Ảnh: Blogspot.com)

Nếu lan là ấn tượng sâu sắc về hương thơm vương giả thì cúc là sự rực rỡ, lộng lẫy về sắc màu và còn hơn thế nữa: “Hoàng hoa vãn tiết” (hoa vàng cuối tiết) là một thành ngữ cổ ý nói tới sự tốt đẹp đã chín muồi. Cúc là cây thân gỗ, hoa rất bền màu và tươi lâu, khi khô héo chết rũ rồi cánh hoa cũng không rời khỏi cuống và được coi như phẩm chất kiên trung. Với vẻ đẹp đa dạng và cấu trúc phức tạp của cánh hoa, cúc luôn là đối tượng cho các họa sĩ phương Đông phô diễn tài thao bút.

Đào Uyên Minh đời Đường là người rất yêu cúc. Khi cáo quan về ở ẩn, ông đã mua mấy chục mẫu đất chỉ để trồng cúc…Với ý nghĩa như vậy, trong kiến trúc cổ Việt Nam, cúc và sen luôn là mô típ phổ biến trong trang trí hoa văn trên gỗ, trên đá hay đất nung có từ thời Lý Trần ở các đền chùa đình miếu…

hiephoitranhviet3

Tương tự như lan, hình tượng trúc là ngón thử tài của các tay bút thủy mặc, qua nét vẽ người xem cũng có thể hiểu được phần nào nội tâm và tính hướng thượng của các nhà Nho. Trúc có thể vẽ cành đơn, có thể vẽ cả khóm theo lối trúc hóa long. Trúc thường được vẽ cùng với đá (Trúc- Thạch); vẽ cùng với chim sẻ (Trúc- Sẻ) hoặc vẽ cùng với hoa để tạo nét tương phản giữa cứng và mềm…tạo cho người xem những hiệu quả thẩm mỹ nhất định.

Trong tranh tứ bình bốn mùa, ngoài những hình ảnh về cây cỏ và thơ đề thì bao giờ cũng vẽ cả muông thú và chim chóc hoặc côn trùng: Mai- Sẻ; Trúc- Sẻ; Cúc- Điệp; Trúc- Hạc; Sen- Vịt (Liên- Áp; Hồng- Công; Hồng- Điệp…) Hình ảnh những loài vật này đã tạo thêm điểm nhấn về sự tương phản tính cách ( Trúc- Sẻ: Trúc tượng trưng cho người quân tử, sẻ tượng trưng cho kẻ tiểu nhân); hay Sen- Vịt: thể hiện sự hài hòa về tính cách chậm chạp, ung dung, tự tại, hiền lành. Sự nhởn nhơ nhàn hạ như tranh Cúc- Điệp hay sự cao quý trường tồn như Trúc- Hạc; Tùng- Hạc…

94516_0_1450770384
(Ảnh: Dodongdep.com)

Sống hòa với thiên nhiên, trở về tự nhiên, tìm ra vẻ đẹp của nó vốn là đặc tính của con người, sáng tạo thiên nhiên và đưa vào tác phẩm nghệ thuật là công việc đáng quý của người nghệ sĩ để chiêm ngưỡng một lần nữa, sáng tạo một lần nữa thiên nhiên dưới cảm quan của bản thân. Thiên nhiên là người thầy, là nguồn cảm hứng vô tận đối với người làm nghệ thuật để có được những tác phẩm kinh điển về những đề tài kinh điển. Quy lại luôn để ca ngợi và ngẫm ngộ về những ý nghĩa đạo lý nhân sinh trường tồn.

Vinh Hoa tổng hợp

Hoàng Điệp ST

 

Vì sao cúng giao thừa là lễ quan trọng nhất Tết Nguyên đán?

Related image
 

Vì sao cúng giao thừa là lễ quan trọng nhất Tết Nguyên đán?

Image result for Cúng tất niên 30 Tết photos
 
Cúng giao thừa hay lễ trừ tịch là lễ quan trọng nhất trong Tết Nguyên đán bởi ý nghĩa sâu xa. Vì vậy, người Việt xưa thường cúng giao thừa rất long trọng.
Ngày 30 Tết hàng năm, người dân Việt gấp rút hoàn thành những công việc, lễ nghi cuối cùng trước khi đón năm mới. Trong ngày ấy, hai nghi lễ cúng tất niên và cúng giao thừa được các gia đình Việt rất coi trọng.

Cúng tất niên 30 Tết

Trong sách Nghi lễ dân gian - Nghi lễ cúng gia tiên, Minh Đường cho biết ngày 30 Tết, người dân thường ra mộ tổ tiên và người thân đã khuất để lễ tạ Thổ thần. Đồng thời, họ đắp thêm đất và sửa sang mộ, rước vong linh gia tiên về đón năm mới. Khi ra mộ, người ta thường chuẩn bị lễ cúng, gọi là lễ Chạp. Với những gia đình không có điều kiện ra mộ, họ có thể rước gia tiên về đón năm mới bằng cách bày cỗ lên bàn thờ với đền, hương, hoa dâng cúng vào trưa (giờ Ngọ) ngày 30 Tết. Sau đó, con cháu khấn tổ tiên về dự hưởng Tết với gia đình.
Mâm cỗ gia tiên phải được chuẩn bị chu đáo, bao gồm hương hoa, trầu cau, vàng mã. Ngoài ra, lễ mặn hoặc ngọt tùy theo gia chủ chuẩn bị nhưng mâm cúng lễ phải đầy đặn, bày biện cẩn thận để mang ra ngoài mộ hoặc bày lên bàn thờ gia tiên.

Image result for Cúng tất niên 30 Tết photos

Ý nghĩa lễ trừ tịch

Sau khi cúng tất niên, lễ cúng giao thừa (hay lễ trừ tịch) được thực hiện vào nửa đêm 30, rạng sáng mùng một Tết.
Nhà nghiên cứu Minh Đường nhấn mạnh lễ giao thừa là lễ quan trọng nhất trong dịp Tết Nguyên đán. Đó là lễ dâng hương vào giây phút chuyển giao giữa giờ khắc cuối cùng (giờ Hợi) của năm cũ và giờ khởi đầu (giờ Tý) của năm mới.
Người ta tin rằng mọi điềm hay, dở xảy ra vào giây phút này có liên quan tới mọi sự hay, dở của tất cả thành viên gia đình trong năm mới. Trong giây phút thiêng liêng ấy, mọi người đều quên đi tất cả những điều không hay trong năm cũ. Mọi sự kiêng kỵ được thực hiện triệt để từ giây phút giao thừa tới sáng sớm mùng 1 Tết.
 
Related image

Người Việt thường chuẩn bị những mâm cỗ thịnh soạn để cúng tất niên, giao thừa. .
 
Tác giả Nhất Thanh lý giải thêm về ý nghĩa của tục cúng giao thừa hay lễ trừ tịch trong sách Đất lề quê thói. Theo ông, người ta làm lễ trừ tịch vào thời khắc giao thừa để tiễn vị thần năm cũ và đón vị thần năm mới. Vị thần cũ giao lại công việc để thần mới tiếp nhận (trừ là trao lại chức quan, tịch là ban đêm).
Người Việt xưa tin rằng mỗi năm có một vị thần Hành khiển coi việc nhân gian gọi chung là Đương niên chi thần, ngoài ra, mỗi vị có tên riêng với vương hiệu và có một vị phụ tá là Phán quan. Mười hai vị Hành khiển luân phiên từ năm Tý đến Hợi. Sau khi hết lượt mười hai năm, năm Tý quay trở lại với vị Hành khiển của năm ấy.
Theo Nhất Thanh, Hành khiển có ông thiện, ông ác. Vì vậy, có nhiều năm người dân phải chịu thiên tai, hạn hán, lụt lội, mất mùa, đói kém hay dịch tễ, chết hại. Những tai ương ấy là do sớ tấu của Hành khiển trừng phạt vua quan không có nhân chính hay dân ăn ở càn rỡ.
Bên cạnh việc tiễn, đón các vị Hành khiển, Phán quan của các năm cũ, mới, người dân còn cầu cúng cả Bản cảnh Thành hoàng và Thổ địa Thần kỳ trong lễ trừ tịch.
Các thôn xã thiết lập hương án nơi trung thiên, sân đình, Văn chỉ hay ở ngã ba trước điếm canh để tế lễ trọng thể với đầy đủ lễ vật. Tư gia thường không làm riêng lễ trừ tịch.
 
Related image
 
 
5 quan niệm kiêng kỵ trong ngày Tết
 
Vào dịp đầu năm mới, mọi người thường kỵ xin lửa, đổ rác hay không vay mượn tiền của nhau.

Mâm cỗ cúng giao thừa

Thời điểm giao thừa, người ta thường cúng lễ ngoài trời và trong nhà.
Lễ vật cúng giao thừa ngoài trời gồm hương, đăng (nến), trầu, rượu, vàng, tiền (hàng mã)… Ngoài ra, lễ vật cần thêm thủ lớn luộc (cả cái) hoặc gà trống luộc (cả con, đủ bộ), xôi nếp, bánh chưng…
Những lễ vật này cần được chuẩn bị từ trước thời điểm giao thừa. Chúng được đặt trên bàn hay mâm lớn kê trên một cái đôn (không để trên mặt đất). Tới đúng thời điểm giao thừa, người dân thắp đèn, hương. Nếu có chuẩn bị văn khấn trên giấy để đọc thì sau khi đọc xong, người ta đốt ngay cùng với tiền, vàng dâng cúng. 
 
Related image
Sau khi cúng giao thừa, người Việt còn có tục đi chùa cầu may. 

Related image
Image result for Cúng tất niên 30 Tết photos

Mâm cơm cúng tất niên bày biện hơn 40 món của nữ tiến sĩ văn hóa


Các món trong mâm cúng nhà chị Đặng Thiếu Ngân ở Hà Nội được bày biện theo từng chủng loại và phối màu sắc.
 

 

Mâm cúng tất niên
Mỗi người có một sở thích đầu tư cho lễ, Tết. Với chị Ngân, lo cúng lễ, bày biện ban thờ là việc quan trọng và hân hoan nhất.
    Mâm cúng tất niên  - 1
   
Mâm cơm cúng tất niên hôm 29 Tết được chị bày biện suốt 5 tiếng, từ 9h đến 14h, mới ưng ý để thắp hương.
 
  Mâm cúng tất niên  - 2
Mâm cúng tất niên  - 3
Nữ tiến sĩ tâm sự, chị luôn muốn tìm những gì tốt nhất, đẹp nhất có thể để dâng lên tổ tiên, ông bà. Chị đặt mua các món ăn ngon và trang trí đẹp mắt để bày biện trên ban thờ.
Ba loại canh trong mâm cỗ cúng.
Ba loại canh trong mâm cỗ cúng.
Mâm cỗ hàng chục món được bày biện theo từng chủng loại như món mặn, món ngọt hay hoa quả và phối theo màu sắc.
Mâm cỗ hàng chục món được bày biện theo từng chủng loại như món mặn, món ngọt hay hoa quả và phối theo màu sắc.
 
Bánh trung thu Cung chúc tân xuân
Bên cạnh những món truyền thống của Việt Nam và Hàn Quốc, mâm cỗ nhà chị Ngân còn có nhiều món mới lạ như bánh trung thu Cung chúc tân xuân hay bánh gato xôi có hình hoa đào, bánh chưng, đĩnh vàng, rượu chữ Phúc.
Mâm cúng tất niên  - 5
Các món mặn trong mâm cỗ đều do chính tay chị Ngân chuẩn chị, còn các loại bánh được đặt theo chủ đề yêu cầu.
Bánh gato xôi hoa đào.
Bánh gato xôi hoa đào độc đáo nổi bật trong mâm cúng.
Ngoài bánh chưng cẩm, bánh chưng gấc, mâm cỗ còn có bánh chưng Lang Liêu.
Ngoài bánh chưng cẩm, bánh chưng gấc, mâm cỗ còn có bánh chưng Lang Liêu.
Mâm cúng tất niên  - 8
Các con của chị Ngân háo hức cùng bố mẹ trang hoàng nhà cửa và nấu cỗ Tết.
 
 
Tuệ Minh sưu tầm
 
Ảnh: Minh họa

Tết Mậu Tuất 2018: Phố Ông Đồ Sàigòn

Cứ vào những ngày cuối năm, phố ông Đồ tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP. Sàigòn lại nhộn nhịp, tấp nập người đến chụp hình, xin chữ. Đây là năm thứ 12 phố ông Đồ được tổ chức và được xem là một trong những hoạt động định kỳ hằng năm vào những ngày giáp Tết tại Nhà Văn hóa Thanh niên nhằm mừng xuân mới, mang đậm nét văn hóa thuần Việt.

Phố ông Đồ Mậu Tuất rộn ràng ngày cận Tết

Image result for Tết Mậu Tuất 2018: Phố Ông Đồ Sàigòn photos

Tết Mậu Tuất 2018: Phố Ông Đồ Sàigòn

Image result for Tết Mậu Tuất 2018: Phố Ông Đồ Sàigòn photos

Phố Ông Đồ tại Nhà Văn hóa Thanh niên TP. Sàigòn trải dài cả mặt tiền giáp đường Phạm Ngọc Thạch (bao gồm vỉa hè phía trước và khu vực bên trong mặt trước của nhà văn hóa) tới góc Nguyễn Thị Minh Khai mở rộng thêm trên vỉa hè bên hông nhà văn hóa. Phố Ông Đồ Tết Mậu Tuất 2018 diễn ra hàng ngày từ 10 giờ sáng tới 10 giờ đêm từ ngày 2-2 (17 tháng Chạp Đinh Dậu) tới 15-2-2018 (30 Tết).
Related image
 
Tại đây các ông đồ, bà đồ, cậu đồ viết câu đối Tết, các câu thơ và các câu chúc đầu xuân bằng thư pháp trên giấy đỏ, gỗ, đá… theo yêu cầu của khách hàng và bán các bức thư pháp viết sẵn. Có nhiều mẫu phong bao lì xì “độc” và lạ với những câu chữ thư pháp hoặc có sẵn, hoặc viết ngay tại chỗ theo ý khách hàng.
 
Thật ra, đại đa số khách tới Phố Ông Đồ là để chụp ảnh Tết, vì thế nhiều gian hàng bày biện sẵn chỗ cho khách chụp ảnh. Nhưng cũng có một số gian hàng tỏ vẻ không vui khi khách chủ yếu chỉ chụp ảnh mà không mua hàng. Để có thể tham gia Phố Ông Đồ, các gian hàng phải đóng tiền thuê mặt bằng và nhiều loại chi phí khác cho ban tổ chức.
 
Image result for Tết Mậu Tuất 2018: Phố Ông Đồ Sàigòn photos
Phố Ông Đồ rực sắc vàng của hoa mai và tươi màu hồng của hoa đào, nhưng tất cá đều là những cây hoa giả, cốt để tạo không khí Tết và làm phông nền cho người ta khoe áo mới chụp ảnh. Áo dài nam và nữ xuất hiện nhiều tới hoa mắt luôn.
 
TP. Sàigòn còn có nhiều khu phố ông đồ khác. Đáng chú ý là Phố Ông Đồ hàng năm tổ chức ở phía trước Cung Văn hóa Lao động phía đường Nguyễn Thị Minh Khai, tức là cách Phố Ông Đồ ở Nhà Văn hóa Thanh niên không xa. Phố Ông Đồ này có đặc điểm là nằm ngay bên cạnh Công viên Tao Đàn – nơi đang diễn ra Hội Hoa Xuân với ngàn hoa hầu hết là thật.
 
PHẠM HỒNG PHƯỚC
 
 

   

   

 

Nguyễn Văn Công sưu tầm

Theo dõi RSS này