Sức khỏe & sắc đẹp

Sức khỏe & sắc đẹp (73)

Hỏi đáp về thuốc chích ngừa COVID-19 của Pfizer và Moderna

LTS. Hồi cuối Tháng Giêng, Sở Y Tế Công Cộng Los Angeles County đưa ra một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về hai loại thuốc chích ngừa của Pfizer và Moderna đối với COVID-19. Nhật báo Người Việt đăng lại sau đây để tham khảo.
 
What's the difference between the Pfizer and Moderna vaccines?
 
1-Tại sao chích ngừa lại quan trọng?
 
Một liều thuốc chích ngừa COVID-19 của Moderna. (Hình minh họa: AP Photo/Mary Altaffer)
 
Chích ngừa là phương cách an toàn và hiệu quả để phòng bệnh. Các loại thuốc chích ngừa cứu sống hàng triệu người mỗi năm. Khi được chích ngừa, chúng ta không chỉ bảo vệ bản thân mà còn bảo vệ cả những người xung quanh chúng ta.
   
 
Các phương pháp bào chế vaccine: Genetic-Code / Viral Vector / Subunit /Weakened-Inactive Vaccines
 
   
 
 
2-Thuốc chích ngừa hoạt động như thế nào?
Thuốc chích ngừa hoạt động bằng cách chuẩn bị cho hệ thống miễn dịch của cơ thể nhận biết và chống lại mầm bệnh. Thuốc chích ngừa làm giảm nguy cơ mắc bệnh bằng cách tác động với tính phòng thủ tự nhiên của cơ thể để tạo ra sự bảo vệ.
-Một vài loại thuốc chích ngừa có chứa bản thể của mầm bệnh trong dạng đã chết hoặc suy yếu.
-Một số khác chứa các chất được tạo ra có hình dạng giống như một phần của mầm bệnh.
-Các loại thuốc chích ngừa mRNA mới (như thuốc chích ngừa COVID-19) huấn luyện cơ thể sản sinh ra các protein có hình dạng giống như một phần của mầm bệnh. (Xem câu hỏi “Thuốc chích ngừa COVID-19 hoạt động như thế nào?” để biết thêm thông tin).
-Những loại thuốc chích ngừa này không gây bệnh mà chúng được dùng để phòng bệnh.
Khi chích ngừa, hệ thống miễn dịch của quý vị sẽ phản hồi, như sau:
-Tạo ra kháng thể. Kháng thể là các protein được sản sinh một cách tự nhiên bởi hệ thống miễn dịch để chống lại bệnh tật.
-Hình thành các tế bào miễn dịch để phản ứng lại sự nhiễm trùng trong tương lai.
-Ghi nhớ căn bệnh và cách chống lại căn bệnh đó. Nếu quý vị bị nhiễm với mầm bệnh đó sau khi chích ngừa bệnh đó, hệ thống miễn dịch của quý vị có thể nhanh chóng tiêu diệt nó trước khi bị bệnh.
Đây là điều làm cho thuốc chích ngừa hiệu quả. Thay vì điều trị một căn bệnh sau khi nó xảy ra, thuốc chích ngừa có thể giúp chúng ta khỏi bị bệnh ngay từ đầu.
 
 
     
 
3-Thuốc chích ngừa COVID-19 hoạt động như thế nào?
 
Hai loại thuốc chích ngừa COVID-19 được cung cấp tại Hoa Kỳ được gọi là thuốc chích ngừa mRNA. Cơ thể chúng ta sử dụng chất dẫn truyền thông tin RNA (mRNA) để sản sinh ra protein.
-mRNA trong thuốc chích ngừa được bao bọc bên trong các bong bóng dầu li ti (còn được gọi là các hạt nanolipid hoặc LNP).
 
-mRNA xâm nhập vào các tế bào và huấn luyện chúng cách sản sinh ra các mảnh “protein gai” vô hại. Những protein này có hình dạng giống như một bộ phận của virus.
-Hệ thống miễn dịch của chúng ta nhận thấy sự hiện diện của các mảnh protein gai trên bề mặt tế bào và biết rằng chúng là thành phần ngoại lai.
 
-Cơ thể chúng ta phản ứng bằng cách tạo ra đáp ứng miễn dịch. Nó sản sinh ra kháng thể mà chúng có thể hoạt động chống lại protein gai của virus COVID-19 và hình thành các tế bào miễn dịch. Điều này sẽ bảo vệ chúng ta nếu chúng ta bị nhiễm với virus trong tương lai.
 

4-Tôi có thể bị nhiễm COVID-19 từ một loại thuốc chích ngừa không?
 
Không. Sau khi mRNA huấn luyện tế bào sản sinh ra mảnh protein, tế bào sẽ phá vỡ và loại bỏ nó. mRNA không đi vào nhân tế bào và các loại thuốc chích ngừa mRNA không ảnh hưởng hoặc tương tác với dải ADN (cấu trúc của tế bào di truyền hoặc gen) của chúng ta theo bất kỳ hình thức nào.
 
Thuốc chích ngừa COVID-19 của Moderna và Pfizer không chứa virus gây ra COVID-19. Đôi khi có người bị sốt hoặc cảm thấy mệt mỏi trong một ngày hoặc hơn sau khi chích. Những triệu chứng này là bình thường và là dấu hiệu cho thấy cơ thể đang hình thành khả năng miễn dịch. Quý vị có thể tham khảo thêm về cách hoạt động của thuốc chích ngừa COVID-19 trên trang web của Trung Tâm Kiểm Soát và Phòng Ngừa Dịch Bệnh (CDC).
 
Thường thì cơ thể sẽ mất vài tuần để hình thành khả năng miễn dịch một cách hoàn chỉnh sau khi được chích ngừa. Nếu một người bị nhiễm virus gây bệnh COVID-19 ngay trước khi hoặc ngay sau khi chích ngừa, họ vẫn có thể bị nhiễm COVID-19. Nguyên nhân là do thuốc chích ngừa không có đủ thời gian để dự phòng cho việc bảo vệ.
   
   
   
5-Liệu việc chích ngừa có làm tôi có kết quả xét nghiệm dương tính với COVID-19 không?
 
Không. Các thuốc chích ngừa sẽ không làm cho kết quả xét nghiệm của quý vị dương tính như kiểu xét nghiệm PCR hoặc xét nghiệm kháng nguyên với virus (như xét nghiệm bằng tăm bông), vốn để xác định tình trạng lây nhiễm COVID-19 hiện tại. Quý vị có thể có kết quả dương tính với một số xét nghiệm kháng thể (trong máu). Điều này xảy ra do một trong những cách hoạt động của thuốc chích ngừa là huấn luyện cơ thể tạo ra kháng thể.
 
Quý vị nên truy cập trang web ph.lacounty.gov/covidtests để tìm hiểu thêm về các xét nghiệm COVID-19.
   
   
   
6-Tác dụng phụ của thuốc chích ngừa COVID-19 là gì?
 
Pfizer vs. Moderna COVID-19 vaccine: What's the difference? | WWLP
 
Cơ thể quý vị có thể có các tác dụng phụ, giống như tác dụng phụ sau khi chích thuốc ngừa cúm hoặc thuốc chích ngừa bệnh zona thần kinh. Tác dụng phụ thường thấy nhiều hơn sau khi chích liều thứ hai, nhất là đối với người trẻ tuổi. Tác dụng phụ thường không kéo dài và quý vị sẽ cảm thấy khỏe hơn trong vòng một hoặc hai ngày.
Tác dụng phụ có thể gồm có:
-Sốt và đau cơ.
-Đau đầu.
-Cảm thấy mệt mỏi.
-Đau hoặc đỏ cánh tay.
Tác dụng phụ là bình thường và là dấu hiệu cho thấy thuốc chích ngừa đang hoạt động. Nó cho thấy cơ thể đang học cách chống lại mầm bệnh và hình thành khả năng miễn dịch. Điều quan trọng là phải chích liều thứ hai ngay cả khi quý vị có tác dụng phụ sau lần chích đầu tiên.
   
   
   
7-Có bao nhiêu loại thuốc chích ngừa COVID-19?
 
Trên thế giới có hơn 50 loại thuốc chích ngừa COVID-19 đang được thử nghiệm trên người. Cho đến nay, chỉ có hai loại thuốc chích ngừa được phép sử dụng ở Hoa Kỳ. Hai loại thuốc chích ngừa này do hai công ty Pfizer và Moderna sản xuất.
 
Một địa điểm chích ngừa COVID-19 tại Los Angeles County. (Hình: Dean Musgrove/The Orange County Register via AP)
 
8-Tôi cần chích bao nhiêu mũi ngừa COVID-19?
 
Hầu hết các loại thuốc chích ngừa COVID-19 đang được thử nghiệm đều gồm hai liều, mỗi liều chích cách nhau vài tuần. Điều quan trọng là phải chích đủ cả hai liều của một loại thuốc.
Thuốc chích ngừa của Pfizer được chích hai liều, cách nhau 21 ngày. Thuốc của Moderna cần chích hai liều, cách nhau 28 ngày. Nếu quý vị chích mũi thứ hai muộn, quý vị không cần phải bắt đầu lại.
Chúng tôi chưa rõ khả năng bảo vệ của hai liều thuốc chích ngừa sẽ kéo dài trong bao lâu. Điều này cũng có nghĩa là chúng tôi không biết liệu quý vị có cần chích liều tăng cường trong tương lai hay không.
   
   
   
9-Tôi có phải trả tiền để được chích ngừa COVID-19 không?
 
Không. Bác sĩ hoặc nhà thuốc của quý vị có thể tính chi phí khi chích, nhưng chi phí thuốc chích ngừa sẽ được các công ty bảo hiểm công cộng và tư nhân chi trả. Những người không có bảo hiểm y tế có thể được chích ngừa COVID-19 miễn phí. Không có các khoản chi trực tiếp từ tiền túi.
   
   
   
10-Tôi có bị hỏi về tình trạng di trú khi chích ngừa COVID-19 không?
 
Không. Thuốc chích ngừa COVID-19 hiện đang được chích miễn phí cho cư dân Los Angeles County, bất kể tình trạng di trú. Quý vị sẽ không bị hỏi về tình trạng di trú của mình khi chích ngừa COVID. Thông tin y tế của quý vị được bảo mật. Bác sĩ của quý vị không được phép chia sẻ thông tin của quý vị cho các cơ quan di trú.
   
   
   
11-Khi nào tôi có thể chích ngừa?
 
Mục tiêu là để tất cả mọi người đều có thể dễ dàng chích ngừa COVID-19 ngay khi có thuốc chích ngừa số lượng lớn. Trong khi nguồn cung cấp có hạn, thuốc chích ngừa hiện đang được cung cấp cho các nhóm người khác nhau theo đợt (hoặc giai đoạn) khác nhau. Quý vị nên truy cập VaccinateLACounty.com để biết đợt chích ngừa của mình và thời điểm thuốc chích ngừa được cung cấp cho từng đợt. Quý vị cũng có thể nhận thông tin cập nhật bằng cách ghi danh nhận bản tin qua email về thuốc chích ngừa COVID-19 của Sở Y Tế Công Cộng Los Angeles trên trang web này.
   
   
   
12-Khi đến lượt, tôi có thể chích ngừa ở đâu?
 
Thuốc chích ngừa sẽ được chích tại:
-Phòng khám chăm sóc chính.
-Nhà thuốc.
-Một số nơi làm việc.
-Các điểm chích chích đặc biệt được sở y tế công cộng và các đối tác của quận hạt, thành phố, cộng đồng, và cơ sở y tế điều hành.
   
   
   
13-Tại sao cần đến thuốc chích ngừa nếu chúng ta có thể thực hiện những biện pháp khác, như giữ khoảng cách xã hội và đeo khẩu trang?
 
Chúng ta cần phải nỗ lực ở mức tối đa có thể để ngăn chặn đại dịch. Thuốc chích ngừa tăng cường hệ thống miễn dịch để nó sẵn sàng chống lại virus nếu bị nhiễm. Các biện pháp khác, như đeo khẩu trang và duy trì khoảng cách xã hội, giúp giảm thiểu nguy cơ bị nhiễm hoặc làm lây lan virus. Cùng với nhau, những công cụ này bảo vệ tốt nhất trong việc chống lại COVID-19.
 
14-Nếu từng nhiễm COVID-19, tôi có cần phải chích ngừa nữa không?
 
Có. Quý vị vẫn cần chích ngừa ngay cả khi từng nhiễm COVID-19. Chúng tôi vẫn chưa biết quý vị được bảo vệ trong bao lâu sau khi từng nhiễm COVID-19, vì vậy điều quan trọng là chích ngừa để tăng cường khả năng miễn dịch của quý vị. Việc chích ngừa sau khi từng nhiễm COVID-19 là an toàn, nhưng nên đợi sau khi kết thúc thời gian cách ly của quý vị. Điều này là để quý vị không lây bệnh cho nhân viên y tế và những người khác khi đi chích ngừa. Nếu đã được điều trị bằng kháng thể đơn dòng, quý vị nên đợi 90 ngày trước khi chích ngừa COVID-19.
   
   
   
15-Trẻ em có thể chích ngừa COVID-19 không?
 
Không. Trẻ em dưới 16 tuổi không thể chích ngừa COVID-19 vào thời điểm này. Hiện chưa có đủ thông tin về việc sử dụng những loại thuốc chích ngừa này đối với trẻ em. Những người đủ 16 và 17 tuổi có thể được chích thuốc của Pfizer. Thuốc chích ngừa Moderna được chỉ định cho người từ 18 tuổi trở lên.
   
   
   
 
16-Người có hệ miễn dịch kém có thể chích ngừa COVID-19 không?
 
Có. Các nghiên cứu về thuốc chích ngừa COVID-19 hiện tại không bao gồm người có hệ miễn dịch kém, vì vậy chúng tôi không biết thuốc chích ngừa sẽ hoạt động hiệu quả như thế nào đối với những người này. Chúng tôi biết rằng người có hệ miễn dịch kém có thể bị nhiễm COVID-19 cao hơn nếu họ bị phơi nhiễm với virus. Nếu bị nhiễm COVID-19, họ có thể phát bệnh rất nặng. Những người thuộc nhóm này được khuyên nên hỏi ý kiến bác sĩ của họ về việc chích ngừa.
 
Các cuộc nghiên cứu bao gồm người nhiễm HIV giai đoạn ổn định cũng như người bị ung thư giai đoạn di căn phát hiện ra rằng thuốc chích ngừa hoạt động an toàn và hiệu quả cho nhóm này cũng như cho những nhóm khác trong các nghiên cứu.
   
   
   
17-Người bị dị ứng có thể chích phòng COVID-19 không?
 
Điều này phụ thuộc vào loại dị ứng. Người bị dị ứng với những thứ như thức ăn, thú vật, nọc độc hoặc phấn hoa, hoặc người có tiền sử gia đình bị dị ứng, có thể chích ngừa. Nhưng những ai có dị ứng với bất kỳ thành phần nào trong thể loại thuốc chích ngừa COVID-19 mRNA hoặc với polysorbate (chất lỏng chuyển thể dạng sữa hoặc dầu) thì không nên chích ngừa. Người bị dị ứng với thuốc chích ngừa hoặc liệu pháp chích cho một bệnh khác nên hỏi ý kiến bác sĩ của họ để quyết định việc chích ngừa có an toàn cho họ hay không.
 
Thông tin về dị ứng ứng có thể thay đổi. Nên lưu ý xem hướng dẫn mới nhất trên trang web của CDC về thuốc chích ngừa COVID-19 và dị ứng cũng như trao đổi với bác sĩ của quý vị.
   
   
   
18-Thành phần của thuốc chích ngừa là gì?
 
Thuốc chích ngừa COVID-19 của Pfizer và Moderna có chứa mRNA, lipid (chất béo), muối, đường và chất đệm. Cả hai loại thuốc chích ngừa đều không chứa trứng, gelatin, cao su, hoặc chất bảo quản.
Để biết danh sách đầy đủ các thành phần của thuốc chích ngừa, vui lòng xem bảng liệt kê thông tin về thuốc chích ngừa cho người tiếp nhận và người chăm sóc: thuốc chích ngừa COVID-19 của Pfizer-BioNTech và thuốc chích ngừa COVID-19 của Moderna.
   
   
   
19-Tôi có nên chích ngừa cúm mùa không?
 
Có! Chích ngừa cúm chỉ bảo vệ quý vị không bị cúm, nhưng ít nhất nó có nghĩa là quý vị sẽ không có nguy cơ bị nhiễm cả cúm và COVID-19 cùng một lúc. Cách này có thể giữ cho quý vị khỏi bị bệnh nặng hơn. Chích ngừa cúm ngay bây giờ là quan trọng hơn bao giờ hết. Nếu dự định sẽ sớm chích ngừa COVID-19, hãy hỏi bác sĩ của quý vị về thời điểm tốt nhất để chích ngừa cúm. Lý do là thuốc chích ngừa COVID-19 không nên được chích trong khoảng hai tuần với thuốc chích ngừa khác.
   
   
   
20-Hiện tại tôi có thể làm gì giúp bảo vệ bản thân khỏi bị nhiễm COVID-19 cho đến khi đến lượt được chích ngừa?
 
Để bảo vệ bản thân quý vị và những người khác, hãy làm theo những lời khuyên sau:
-Đeo khăn che mặt, che cả mũi và miệng khi ở gần người khác.
-Tránh tiếp xúc gần với người bị bệnh.
-Tránh đám đông.
-Cách xa người khác ít nhất 6 foot.
-Tránh không gian có thông gió kém.
-Rửa tay thường xuyên.
Tham khảo hướng dẫn để giảm thiểu rủi ro cho quý vị. Quý vị nên làm điều này ngay cả sau khi đã chích ngừa.
   
   
   
21-Tôi có thể ngừng đeo khăn che mặt sau khi chích ngừa không?
 
Không! Điều quan trọng là phải tiếp tục thực hiện các biện pháp phòng ngừa như rửa tay, đeo khăn che mặt, và duy trì khoảng cách, ngay cả sau khi quý vị đã chích đủ hai liều thuốc chích ngừa. Lý do là:
-Thuốc chích ngừa COVID-19 có hiệu quả là 95%. Đây là mức độ bảo vệ thực sự cao đối với thuốc ngừa, nhưng nó vẫn có nghĩa là cứ 20 người chích ngừa thì có một người không được an toàn.
-Chúng tôi không biết thuốc chích ngừa có thể ngăn virus lây lan hiệu quả như thế nào. Việc chích ngừa sẽ bảo vệ quý vị khỏi bị nhiễm bệnh, nhưng quý vị vẫn có thể lây lan virus cho người khác.
-Phải mất đến hai tuần sau khi chích liều cuối cùng mới bảo đảm tốt nhất.
Nếu bị nhiễm COVID-19 sau khi đã chích ngừa, quý vị vẫn cần phải cách ly. Và nếu tiếp xúc gần với người có COVID, quý vị cần phải kiểm dịch ngay cả sau khi chích ngừa. (Đ.D.)
 
     Quỳnh Nga  R.Ph - Sưu tầm     
Xem thêm...

Sức mạnh kỳ diệu của nụ cười

 

 
  Sức mạnh kỳ diệu của nụ cười  

Nụ cười là sắc tượng mỹ lệ nhất trên thế giới. Khuôn mặt rạng rỡ nụ cười đẹp gấp ngàn lần so với tô điểm má phấn môi son. Họa sĩ Ý Đại Lợi Leonardo da Vinci họa nàng Mona Lisa với khuôn mặt rạng rỡ nụ cười đã trở thành bức họa sớm được thế giới công nhận là hình tượng đẹp nhất.

  Cười lên đi em ơi
  Dù nước mắt rớt trên vành môi
  Hãy ngước mặt nhìn đời
  Nhìn tha nhân ta buông tiếng cười...
 


Nụ cười có sức mạnh vô cực. Trên lịch sử thế giới đã có biết bao triều đại chỉ vì nụ cười diễm lệ của mỹ nhân mà bị vong thân, mất nước. Điển hình như một nụ cười hé nở diễm lệ của Đắc Kỷ, đã làm vua Trụ say đắm, đánh mất cả giang sơn, dân tộc. Dương Quý Phi với cái nháy mắt, mỉm cười duyên dáng đã khiến quân vương đắm say bỏ bê việc triều chính. Chu U Vương vì truy cầu nụ cười hy hữu của Bao Tự, mà cam tâm phung phí tiền của mồ hôi nước mắt của dân, sai hầu nữ xé biết bao tơ lụa để làm trò vui cho Bao Tự; nghiêm trọng hơn nữa, vua nhà Chu đã đánh mất chữ Tín với bá tánh quần thần, lấy pháo đài làm trường hí kịch, đùa cợt dối gạt hàng chư hầu; cuối cùng phải mang lấy hậu quả vong thân, mất nước. Thậm chí hàng phong lưu tài tử như Đường Bá Hổ cũng chỉ vì một nụ cười duyên dáng tươi đẹp của nàng Thu Hương mà đã không tiếc bán thân mình làm kẻ tôi tớ mài mực cho nhà nàng, kết quả đã tạo nên cuộc hôn nhân nực cười lưu danh muôn thuở.
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

Tiếng cười không những có năng lực diễn đạt được tâm tình vui buồn, giận thương của con người, mà còn có thể biểu lộ được tính chất trung thực, thiện lương, hay tính chất gia tà, yêu ma, độc ác của lòng người, như đoạn kinh kịch dưới đây mượn dáng cười và tiếng cười để khắc họa tính cách của từng nhân vật như giọng cười yêu ma của Tào Tháo, giọng cười cay đắng của Lưu Bị, giọng cười lạnh nhạt của Quan Công, giọng cười dối trá của Trương Phi, giọng cười mưu mô, ẩn tàng tính toán của Gia Cát Lượng, giọng cười u ám của Châu Công Cẩn…

Ngoài ra, qua dáng cười và tiếng cười của mỗi người mà có thể biết được phong cách và bản chất của người đó như cười hi hi, cười mỉm chi, cười ha hả, cười ngạo mạn, cười châm biếm, cười khểnh, cười gượng, cười thầm, cười xảo trá, mưu mô, thủ đoạn….

Nụ cười là năng lượng tăng cường nhựa sống xanh cho cuộc đời. Con người chúng ta, mỗi khi mỉm cười tức đã có sự biểu lộ tình cảm; và sự biểu lộ tình cảm đó chính làvị nước cam lồ kỳ diệu tưới mát khắp đại địa, khiến cho vàn muôn vật đều trỗi dậy nhựa sống.

Nụ cười là chiếc cầu thông thương mật thiết trong cuộc sống giao tế. Chính vì vậy bậc cổ nhân thường nói: Đưa tay đánh người, không ai nỡ đánh trên mặt người đang nở tươi nụ cười.

Trên vũ đài, sự biểu diễn của tên hề chính là muốn gây tạo nên cho người xem khai nở nụ cười thoải mái, vui vẻ. Thế nên trong cuộc sống bình nhật chúng ta cần nên giữ được khuôn mặt tươi thắm nụ cười, thì khi nói chuyện mới có đủ sức thu phục lòng người; cùng người giao cảm, thậm chí giúp người lấy nụ cười hỷ hả để gạt đi nước mắt, chuyển buồn thành vui.

Điều mà chúng ta thường nói: “Trong lòng có vui thì mặt mới điểm nụ cười”. Vì vậy nụ cười không những chỉ là tác động trên khuôn mặt biểu lộ tình cảm, mà cò biểu lộ niềm vui trong lòng người. Nếu trong gia đình lúc nào cũng đầy ắp tiếng cười thì chứng tỏ gia đình đó có cuộc sống rất hạnh phúc, vui tươi, hoà hợp. Trong cuộc sống bình nhật, nếu chúng ta luôn luôn nở nụ cười hoan hỷ thân thiện để đối đãi với bất cứ khuôn mặt lãnh đạm nào thì trên chiến trường cuộc sống tất nhiên sẽ thu hoạch được lợi ích vô số kể.

Nụ cười là liều thuốc bổ vô giá; nhất là thời đại ngày nay, con người ta rất chú trọng màu sắc, chú trọng âm thanh. Do vậy, chúng ta cần nên thời thời khắc khắc giữ được khuôn mặt tươi thắm rạng rỡ nụ cười. Lấy nu cười để trang điểm cho cuộc sống căng thẳng; Lấy nụ cười để tịnh hóa xã hội cuồng loạn. Biến nụ cười xinh thắm ấy trở thành đóa hoa khả ái diễm lệ, tô điểm cho mảnh vườn sanh mạng. Đem nụ cười tươi đẹp ấy biến thành khúc nhạc tâm linh nồng ấm vi diệu cho chính mình và người.

 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos
 
 “ Laughing is the best medicine”- câu nói hàm ý tác dụng của nụ cười đối với cuộc sống của mỗi người. Dù bạn là ai, đang cảm thấy đau khổ như thế nào thì với những câu nói hay về nụ cười dưới đây sẽ giúp bạn cảm thấy tự tin, yêu đời và rạng rỡ nụ cười trên môi.
   - Laughing is the best medicine ( Một nụ cười bằng mười thang thuốc bổ)
    -We don’t laugh because we’re happy. We happy because we laugh (Chúng ta không cười vì chúng ta hạnh phúc. Chúng ta hạnh phúc vì chúng ta cười)
   - Smile, even if it’s a sad smile, because sadder than a sad smile is the sadness of not knowing how to smile ( Hãy cười kể cả đó là một nụ cười buồn, bởi vì còn buồn thảm hơn một nụ cười buồn đó là  sự bi thảm vì không biết cười như thế nào)
   - A day without laughter is a day wasted (Một ngày thiếu tiếng cười là một ngày lãng phí)
    -Against the assault of laughter nothing can stand (Không gì đứng vững được trước sự công phá của tiếng cười)
  -  Everybody laughs in the same language (Dù khác biệt về ngôn ngữ nhưng giống nhau về tiếng cười)
  -  When life gives you a hundred reasons to cry, show life that you have a thousand reasons to smile ( Khi cuộc đời cho bạn cả trăm lý do để khóc, thì hãy cho cuộc đời thấy cả ngàn lý do để cười)
    -Your smile will give you a positive countenance that will make people feel comfortable around you ( Nụ cười của bạn sẽ giúp bạn có sắc thái tích cực khiến người khác cảm thấy thoải mái khi ở bên cạnh bạn)
   - If you see a friend without a smile, give him one of yours ( Nếu bạn thấy bạn của mình thiếu nụ cười, hãy lấy nụ cười của mình cho người ấy)
    -Laughter is the sun that drives winter from the human face ( Tiếng cười là mặt trời xua đuổi mùa đông trên khuôn mặt của con người)
    -We cannot really love anymore with whom we never laugh ( Chúng ta không thể thực sự yêu ai nếu chúng ta chưa từng cười với họ)-Smile, it’s the key that fits the lock on everyone’s hearts ( Nụ cười là chìa khóa mở phù hợp với mọi ổ khóa trong trái tim mọi người)
    -Life is short. Smile while you still have teeth ( Cuộc đời thật ngắn ngủi. Hãy cười khi bạn vẫn còn răng)
    -I was smiling yesterday, I am smiling today and I will smile tomorrow. Simply because life if too short to cry for anything ( Tôi đã mỉm cười ngày hôm qua, hôm nay và mỉm cười vào ngày mai. Đơn giản vì cuộc sống quá ngắn ngủi để rơi lệ cho bất cứ điều gì)
  -A smile is a window on your face to show your heart is at home ( Nụ cười là cánh cửa sổ trên khuôn mặt để cho thấy trái tim của bạn đang ở nhà)
  9 Lợi Ích Đáng Ngạc Nhiên Của Tiếng Cười Mà Bạn Nên Biết  

Mỗi khi bạn buồn hay căng thẳng thì những người bạn xung quanh bạn khuyên bạn hãy cười lên nào và cuộc sống của bạn sẽ tươi sáng hơn. Nhưng thật kì diệu, nó hiệu quả thật. Vậy những lợi ích cụ thể mà tiếng cười có thể mang đến cho cuộc sống của bạn là gì?
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

Tiếng cười là phương thuốc công hiệu (và miễn phí nữa chứ!) mà bạn không tận dụng đầy đủ. Chia sẻ tiếng cười chân thật với một người bạn hoặc đồng nghiệp có thể đủ để làm ta tươi tỉnh cả ngày, cho dù ta cảm thấy suy sụp đến thế nào. Tiếng cười là tác nhân giảm stress, tăng cường miễn dịch, nâng đỡ tim và xây dựng lòng tự tin. Hãy đọc những điều sau đây để biết thêm về những ích lợi đáng ngạc nhiên của sự hài hước.
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

1. Tiếng cười kích thích toàn bộ cơ thể bạn

“Tôi yêu thích những ai làm cho tôi cười. Thật lòng tôi nghĩ rằng điều làm tôi thích nhất là cười. Nó chữa được vô số bệnh. Có lẽ đó là thứ quan trọng nhất của một con người.” — Audrey Hepburn

Bạn cảm thấy kiệt sức? Một tiếng cười có thể lên tiếng đánh thức toàn bộ cơ thể bạn, giúp bạn tràn đầy năng lượng và tươi mới. Cười sẽ tăng cường lượng oxy lấy vào cơ thể và giải phóng lượng endorphin, hooc-môn giúp bạn hạnh phúc.
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

2. Tiếng cười làm bạn cảm thấy tốt hơn

“Tiếng cười là liều thuốc bổ, sự giải thoát và chấm dứt bệnh tật.” — Charlie Chaplin
Bạn đã từng quá căng thẳng tại nơi làm việc hay trường học, có lẽ bởi vì ngày nay mọi người đều nhỏ nhen hoặc là bạn đang sắp có một kỳ thi mà bạn chưa mấy sẵn sàng, nhưng sau đó một người bạn kể cho bạn chuyện tiếu lâm hoặc truyện cười vui nhộn và thế là bạn cười nghiêng ngã. Thật là tuyệt vời khi một tiếng cười bộc phát khiến ta cảm thấy tốt hơn nhiều, đặc biệt là khi nó hoàn toàn ngoài mong đợi!
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

3. Tiếng cười gia tăng hệ miễn dịch

“Luôn cười khi bạn có thể, đó là liều thuốc rẻ tiền.” — George Gordon Byron
Những căng thẳng tiêu cực gây ra những phản ứng hóa học trong cơ thể bạn làm giảm hệ miễn dịch, khiến cho bạn có thể bị bệnh. Một tiếng cười vui vẻ sẽ cung cấp cho hệ miễn dịch những năng lượng chống lại bệnh tật và giữ cho bạn khỏe mạnh và tràn đầy năng lượng.
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

4. Tiếng cười nâng cao sức khỏe của tim

“Tính khôi hài cần thiết như một cái áo giáp. Niềm vui trong trái tim và tiếng cười trên môi là dấu hiệu mà một người biết tận hưởng tốt cuộc đời họ.” — Hugh Sidey
Tiếng cười làm giảm huyết áp và cải thiện lưu thông máu, và việc đó làm giảm khả năng phải chịu đựng các cơn đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim.
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

5. Tiếng cười giúp bạn ít stress

“Nụ cười và nước mắt đều là hai thứ phản hồi đối với sự nản lòng và sự mệt mỏi. Tôi thích bản thân mình cười hơn, vì sau đó tôi ít phải chỉnh trang lại mình.” — Kurt Vonnegut
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos
Bạn đã từng có một ngày nản lòng đến nỗi chỉ muốn cuộn tròn mình lại và khóc hay chưa? Tôi nghi khó có ai nói “Không” với câu hỏi này bởi vì tất cả chúng ta đều từng như thế, nhưng thay vì làm vậy thì tại sao ta lại không cười nhỉ?​​​​​​​

6. Tiếng cười gia tăng kết nối với người khác

“Tiếng cười là khoảng cách ngắn nhất giữa hai người.” — Victor Borge
Đi đến buổi hẹn hò đầu tiên với một chàng trai hay cô gái mà bạn hết sức mê mẩn? Hãy thả lỏng dây thần kinh và gia tăng những ưu thế mà bạn có bằng cách làm điều gì đó khiến bạn cười. Đó có thể là một đêm xem bộ phim hài vui vẻ, ném quả bóng tuyết, đi tàu lượn siêu tốc, hay bất cứ ý tưởng gì “vui” đều có thể.
 
Image result for Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua photos

7. Tiếng cười đốt cháy calo

“Nếu không thể cười, tất cả chúng ta sẽ bị điên.” — Robert Frost
Đừng bỏ qua việc tập luyện của bạn chỉ vì điều này nhưng tiếng cười cũng có thể hỗ trợ một phần nhỏ cho kế hoạch thể dục của bạn. Theo một nghiên cứu của Tạp chí quốc tế về béo phì, cười sẽ làm tăng nhịp tim và lượng hao tổn calo, kết quả là đốt cháy 10-40 calo trong suốt 15 phút cười.

8. Tiếng cười tăng cường tâm trạng và lòng tự tin

“Tiếng cười cho chúng ta khoảng cách, cho phép chúng ta lùi ra sau một sự việc, giải quyết nó và lại tiến lên.” — Bob Newhart
Những người tự tin có khả năng rất thú vị: cho dù họ có làm sự việc rối ren như thế nào, họ vẫn có thể cười cợt chính mình, xử lý bất cứ lỗi lầm nào một cách dễ dàng như thể chúng chẳng phải chuyện to tát gì. Học cách cười chính mình sẽ giúp bạn phát triển khả năng ứng biến ở bất cứ quyết định ngu ngốc nào mà bạn có thể mắc phải (vì thế mà giảm thiểu stress, thời gian lãng phí, tổn thất gây ra). Nếu bạn đã từng thấy bản thân tại một buổi biểu diễn trực tiếp trong một nhà hát tối tăm hay một hội trường âm nhạc đông đúc, hãy nhìn cho kỹ những người diễn viên hay nhạc sĩ và xem bạn có bắt lỗi được họ không. Nếu họ có mắc lỗi, chắc chắn họ vẫn tiếp tục diễn như thể chẳng có chuyện gì xảy ra (và thậm chí biến nó thành điều có lợi). Trở nên chuyên nghiệp trong ứng biến và không gì sẽ có thể cản trở bạn.

9. Tiếng cười có thể giúp bạn vượt qua những thời điểm khó khăn

“Thông qua hài hước, bạn có thể hạn chế đến mức thấp những tai họa xấu nhất giáng xuống cuộc đời bạn. Và một khi bạn tìm thấy tiếng cười thì cho dù hoàn cảnh có đau đớn thế nào thì bạn vẫn có thể sống sót” — Bill Cosby
Tất cả những mớ hỗn độn của cuộc sống: chia ly, ngày tồi tệ, tai nạn xe hơi, bi kịch gia đình, vấn đề trong các mối quan hệ,... dường như xấu hơn trong khi chúng ta đối phó với nó trong thời gian thực hơn là khi nhìn chúng toàn cảnh. Giữ vững lập trường của bạn đối với mọi sự kiện hàng ngày bằng cách hỏi mình câu hỏi “Điều này có thực sự là vấn đề trong kế hoạch lớn hay không?” Nếu nguồn stress không phải là thứ mà bạn sẽ nhớ vào tuần/tháng/năm tới, hãy tươi tắn lên nào. Hãy tìm kiếm sự hài hước hay mỉa mai trong trường hợp đó và cười phá lên. Hãy mỉm cười (vì bạn xứng đáng được hạnh phúc)!
 
Hy vọng bạn đang cười rất nhiều để bạn có thể tận hưởng những lợi ích của sự hài hước hàng ngày! Hãy kể với chúng tôi điều gì đó khôi hài — lời giễu cợt thú vị về chính bạn, chuyện vui hay câu nói đùa nào đó.

<> Trích từ sách Nấc thang cuộc đời
 
                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                                        
 
 
 
 
 
 
 
 
 
    Sưu tầm và tổng hợp by Nguyễn Ngọc Quang  

Ảnh minh họa

 
 
 
Xem thêm...

Cá mòi đóng hộp

Cá mòi đóng hộp

~~<><><><>~~

Một hộp cá ngâm dầu thực vật

Người có sáng kiến đóng hộp cá sardine là ông Pierre-Joseph Colin, người gốc ở Nantes thuộc phía tây nước Pháp trên bờ Đại Tây Dương. Vào năm 1820, ông có sáng kiến khử trùng những con cá sardines trong những chiếc hộp bằng thiếc; sáng kiến nầy đã làm đảo lộn cả ngành đánh cá và kỹ nghệ bảo quản thực phẩm và cũng làm cho cả thế giới biết về món cá sardine đóng hộp, có thể nói cách bảo quản thực phẩm bằng cách đóng hộp thiếc có kể từ khi ấy.

Sơ lược về cá sardine

Cá sardine (sardina pilchardus) là một loại cá thuộc nhóm Clupeidae nhiều chất béo, thuộc nhóm nấy có loại hareng (clupea harengus), alose (alosa alosa & alosa agone). Tên sardine nguyên gốc từ đảo Sardaigne (Sardegna - Sardinia) thuộc nước Ý trong Địa Trung Hải vì loại cá nầy được tìm thấy và đánh bắt đầu tiên chung quanh hòn đảo nầy và đảo Corse thuộc Pháp.

Đánh bắt cá sardines trên biển ngày xưa.

Loại cá sardine được đánh bắt trong vùng biển Địa Trung Hải, phía bắc Đại Tây Dương từ Ái-Nhĩ-Lan đến quần đảo Açores (Azores) của Bồ-Đào-Nha và vùng biển xứ Senegal.

Cá sardines được vận chuyển lên bờ.

Cá sống dọc ven biển, thường di chuyển thành bầy khoảng từ 10 đến 50 mét dưới mặt nước. Sự sinh sản của cá sardine thường ở trên biển cả. Những ấu sinh cập vào ven biển vào mùa xuân và cư ngụ cho đến mùa đông. Nghề đánh cá sardine đã có từ thời cổ đại. Đó là một loại cá rất giầu chất Omega-3, phốt-pho, vi-ta-min B3, vi-ta-min B6. Cá sardine «chính hiệu con nai vàng*» là cá sardina pilchardus (European Pilchard) có một khẩu vị đặc biệt, còn các loại cá Pilchards khác trên các vùng biển tuy cùng nhóm nhưng không có một mùi vị có thể so sánh được.

Một cảnh làm cá sardines cách đây gần 200 năm.

 

Lược trình đóng hộp theo phương cách cổ truyền

Cá sardine khi được đánh bắt về thì qua các khâu đánh vảy và cắt đầu, chiên dầu, lắng khô và vào hộp. Việc nầy đa số do phụ nữ đảm nhận vì thường là chồng và con trai của họ làm ngư phủ xa bờ.

Sau khi rửa sạch, nhúng qua dầu nóng chiên sơ,

cá sardines được sắp lên vỉ đem phơi ráo dầu.

Việc đầu tiên là ngâm muối, cắt đầu và moi ruột cá bằng tay, việc làm bằng tay giúp cho việc loại bỏ những con cá bị dập vở một cách dể dàng khi chuyên chở và tránh lầm lẩn. Sau đó các bà sắp xếp cá vào các khung lưới để ráo khô nước muối. Tiếp theo là cá được chiên trên các vạc dầu nóng đến 115°C trong vòng 2 hoặc 3 phút sau đó thì để ráo dầu 24 giờ.

Công nhân cắt nắp hộp thiếc.

Công nhân soạn sắp các hộp đựng cá.

Việc đóng hộp được thực hiện đầu tiên là họ bỏ cá và sắp xếp vào trong hộp «mẩu» (boîte ad-hoc) bằng gỗ hoặc kim loại inox để cắt tỉa đầu và đuôi bằng nhau, vẫn là phương pháp thủ công, có 2 cách xếp cá vào hộp, cách thứ nhất là lối xếp «trắng» - có nghiã là sắp xếp cá làm sao khi người tiêu dùng mở hộp cá ra thì thấy những lớp da bạc óng ánh của cá, cách thứ hai là lối xếp «xanh» - có nghiã là cách xếp đến khi mở hộp cá ra thấy những chiếc lưng đen tuyền của cá sardine hàng hàng lớp lớp. Sau đó là việc chuyển qua hộp thiếc rồi gia thêm hương liệu, tiêu, ớt hoặc cà chua… và  rót dầu vào hộp.

Nữ công nhân cho cá vào hộp.

Công nhân đang niêm hàn các hộp cá.

Sau cùng là việc đóng nắp hộp và khảm nắp qua một máy khảm nắp kéo tay hoạc bán cơ khí chạy điện, thường thì sau khi khảm nắp, hộp cá được đem đi rửa sạch dầu ứa ra trong khi khảm nắp và được hấp chín trong các nồi hấp hơi cũng là việc hấp khử trùng. Những hộp thiếc của những năm 1980 đã được thay thế bằng hộp nhôm hiện nay.

Một hộp cá niêm hàn thiếc cách đây hơn 25 năm. Là kim loại dể bị rỉ sét,

những hộp cá bằng thiếc được thay thế bằng nhôm hiện nay.

Một vài hộp cá bằng nhôm với khoen kéo mở sẵn được sản xuất tại Pháp hiện nay.

<><><>

Kỹ nghệ đóng hộp cá

Đánh bắt cá sardines trên Đại tây Dương.

Kỹ nghệ đóng cá hộp khởi đầu từ năm 1853 tại Nantes với những hảng cá hộp như Chancerelle còn được xem như là hãng cá hộp lâu đời nhất vẫn còn hoạt động tới ngày nay. Kế đó là Clairan, hãng đóng hộp cá sardine đầu tiên, Lemarchand là hãng đầu tiên mở thêm một chi nhánh làm và chiên cá tại Douarnenez và từ đó Douarnenez trở thành thủ đô của cá sardine với 44 hảng đóng hộp, nền kỹ nghệ đóng hộp phát triển mạnh trên vùng Bretagne.

Chuyển vận cá lên bờ.

Qua thế kỷ 20, nhờ vào nghệ thuật trang trí của họa sĩ Nicolas Arppet, ông ta đã vẽ và trình bầy các hộp cá một cách mỹ thuật tạo hấp dẫn và thu hút người tiêu dùng, tiếp đến là nhà họa sĩ nổi tiếng Paul Gauguin. Kỹ nghệ đóng hộp cá sardine tại Pháp bắt đầu xuống dốc từ cuối năm 1970, vì sự cạnh tranh mạnh mẽ của Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha, Ma-Rốc, Tuy-ni-si; phần khác vì giá công nhân cao nên bán không chạy bằng các nước khác trong vùng Địa-Trung-Hải.

.

Sau khi đánh vảy, rửa sạch, cá được sắp lên vỉ để chiên dầu.

Sau khi ráo dầu, cá được tỉa cắt và xếp vào hộp.

Hiện nay chỉ còn vài ba hảng đóng cá sardine hộp tại Pháp: Connétable (thuộc nhóm Chancerelle), la Belle-Illoise, Courtin… Hầu hết các hãng đóng cá hộp của Pháp đã dời cơ-xưởng qua các nước mà giá thành công nhân rẻ như Bồ Đào Nha, Ma-Rốc… Một vài hảng còn giữ cách vô hộp cá cổ truyền thơm ngon như khi làm tại Pháp, một vài hãng đi vào quy trình cơ-nghiệp hoá, cá làm ra từ các hãng nầy mất đi chất lượng thượng hạng nhưng vẫn chấp nhận được, bù lại giá bán chỉ bằng ¼ giá sản xuất tại Pháp hợp với túi tiền dân lao-động hơn.

 

Cá sardines được tỉa gọn xếp vào hộp trước khi qua khâu hương liệu và rót dầu.

Cá được cho thêm hương liệu và chuyển qua khâu rót dầu, đóng nắp hộp.

 

~~<><><><>~~

 

Trước khi hết lời

Sau khi đóng nắp hộp, cá hộp được đưa vào

nồi hấp khử trùng và chờ đóng thùng xuất xưởng.

Tôi còn nhớ những năm 60-70 ở Sài-Gòn với những hộp cá sardine ma-rốc Sumaco sốt cà chua thơm ngon, khi đến lập nghiệp ở Pháp thì hãng Sumaco không còn hoạt động nữa, mặc dầu thỉnh thoảng còn thấy hộp cá sardine từ Ma-Rốc đem qua bán có in thương hiệu Sumaco nhưng chất lượng không còn được như xưa. Đa số các hộp cá sản xuất tại đó, vì giá thành của dầu và cà chua đắt hơn cá nên họ nhét cá đầy cả hộp, dầu và sốt cà chỉ còn khoảng một muỗng canh!

Một bảo tàng trưng bầy công nghệ thực phẩm & hải sản đóng hộp.

Cá sardine đóng hộp hiện nay có rất nhiều công thức khác nhau: từ dầu olive, dầu hướng dương qua dầu colza và thêm nhiều hương liệu khác nhau; từ mùi chanh, mùi ớt, mùi cà chua nay qua mùi ớt espelette, ớt hiểm, tiêu, tỏi, herbes de Provence (tổng hợp các loại thảo mộc có mùi thơm của vùng Provence, phía nam nước Pháp), lá thì-là… ngoài các loại dầu kể trên còn có các hộp cá mòi tẩm gia vị với nước muối tuy nhiên, ngon nhất vẫn là cá sardine đóng hộp làm theo phương pháp cổ truyền ở đây. Tôi có ăn thử để so sánh cá hộp từ Đan-Mạch, Tây ban Nha, Bồ Đào Nha (của Bồ sãn xuất), Ma-Rốc (của Ma-Rốc sãn xuất), Tuy-ni-si, Thái-Lan, Nhật, Đại Hàn, Đài Loan, Trung Quốc, In-đô-nê-si-a… không có gì bằng so với mùi vị ướp và chất xơ của cá.

Một vài hộp cá sardines sản xuất trên thế giới.

Cá hộp mua về, thường là vừa đóng hộp xong, để chừng 6 tháng trước khi dùng để cho dầu và hương vị thấm vào cá, y như rượu whisky 6 tuổi, 10 tuổi, 12 và 18 tuổi già.

 

~~<><><><>~~

Bài đọc thêm:

Cá mòi Sumaco

Đa số người việt biết đến món cá mòi đóng hộp thời thuộc địa Pháp và tại miền nam Việt Nam sau 1954 là những hộp cá mòi với sốt cà chua của Ma-Rốc dưới thương hiệu Sumaco.

Một loại cá Sumaco ngâm dầu thực vật bán tại Âu châu.

Cá Sumaco đóng hộp, bày bán trong một siêu thị ở Đức Quốc.

Theo nguồn tin thu thập được thì loại cá mòi đóng hộp Sumaco được sản xuất tại Xưởng Thực Phẩm Đóng Hộp Conserval ở Safi, Morocco mà xưởng thực phẩm nầy còn đóng hộp cho những công ty doanh nghiệp với nhiều tên hiệu khác nhau, ngoài ra xưởng còn bán các loại cá sardines, mackerel, tuna đông lạnh.

Một vài hộp cá mòi mang thương hiệu Sumaco.

Hiện nay có một số cá mòi đóng hộp mang nhản hiệu Sumaco bán tại Á châu và những quốc gia ở Bắc Mỹ được đóng hộp tại Thái Lan, Mã Lai… Loại cá mòi đóng hộp nầy là loại cá pilchard đánh bắt ở Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương, tuy nhiên rất khác biệt với loại cá sardina pilchardus ở Địa Trung Hải và Đại Tây Dương.


Một hộp cá Sumaco sản xuất tại Thái Lan.

Một số cá mòi Sumaco đóng hộp bán tại Hoa Kỳ được nhập từ Trung Quốc, Thái Lan với giá rẻ - hộp cá Sumaco do hảng Conserval ở Ma-Rốc sản xuất và nhập cảng bán với giá cao hơn vì đường vận chuyển khá xa và cũng là cá mòi chính hiệu… «con nai vàng!*».

Một hộp cá Sumaco được sản xuất ở Ma-Rốc.

 

tiếng hay dùng ở miền nam VN trước 1975 để nói về hàng hoá nguyên gốc, có nguồn gốc từ chai nước giải khát xá-xị Phương Toàn được in hình con nai vàng lên vỏ chai để tránh sự giả mạo.

Nguồn:  tracytranblogspot- Conserval Canned Foods Morocco - 21food.com - Journal Ouest-France - Musée de Pêche Concarneau & Douarnénez - Bibliothèque National de France - Sardines Blogs - François B.

 

Kim Kỳ sưu tầm

 

Xem thêm...

VIỆN DƯỠNG LÃO - BS Trần Công Bảo

Các trường hợp nhiễm coronavirus tăng đột biến ở các viện dưỡng lão South Bay khi nhà nước triển khai kế hoạch mới

  Thăm viện dưỡng lão có người gốc Việt giữa đại dịch COVID-19  

WESTMINSTER, California – Đọc qua con số hàng ngàn người trong các viện dưỡng lão ở California bị nhiễm COVID-19, chúng tôi chợt nhớ lại một trong những “ổ dịch” đầu tiên của nước Mỹ là viện dưỡng lão “Life Care Center” (ngoại ô Seattle, Washington), nơi nhiều người cao niên thiệt mạng vì virus Corona, rồi hình ảnh những thi thể nằm xếp lớp trong một viện dưỡng lão ở tiểu bang New Jersey,…
Đau đáu trong lòng nỗi đau xót, như người thân của mình trong hoàn cảnh ấy, phóng viên Người Việt đi tìm hiểu các viện dưỡng lão tại Orange County, nơi có nhiều cư dân là người Việt Nam.
 
Nơi nào cũng từ chối cho thăm
Theo danh sách các viện dưỡng lão có trên website của Bộ Y Tế Công Cộng California (cdph.ca.gov), chúng tôi kiếm website của một số viện dưỡng lão đã có người nhiễm COVID-19, mục đích để tìm hiểu về tình hình của các cư dân, biện pháp ngăn ngừa lây nhiễm, sự an toàn của nhân viên y tế,…. trong lúc ai cũng phải bị cách ly như hiện nay.
Có trong tay mấy số phone của các viện dưỡng lão khu vực Orange County, chúng tôi gọi đến từng nơi, nhưng kết cục chỉ nhận được những câu trả lời, đại loại: “Không thể, không ai được phép đến đây vào lúc này, kể cả thân nhân,” hoặc “Cô muốn gặp khoa nào, ok để tôi chuyển máy,” nhưng sau đó là một “sự im lặng” kéo dài hơn 5 phút.
Một nơi khác, sau khi nghe chúng tôi giới thiệu là phóng viên nhật báo Người Việt, muốn gặp người có trách nhiệm, người bên kia trả lời rất nhanh: “Muốn gặp manager? Cô cần phải lấy hẹn nhé, à mà bây giờ chúng tôi rất bận, không tiếp ai được đâu. Cô còn cần gì nữa không?” Chúng tôi chưa kịp trả lời, đã nghe câu chúc “You have a good day!” Xong!
May sao, sau đó, chúng tôi nhận được nhiều sự giúp đỡ, và liên lạc được hai viện dưỡng lão rất gần khu Little Saigon, nơi có đông người cao niên là người Việt.
Trong mùa dịch bệnh, sinh hoạt của các cư dân trong Mission Palms. Healthcare Center không thay đổi nhiều. Trong hình, các cư dân đang xem truyền hình. (Hình: Kim Do cung cấp)
 
Ngồi cách 6 feet và mang khẩu trang
Trái ngược với những cú phone trước, khi gọi đến Pacific Heaven Healthecare Center, người đại diện là chị Nhi Phan, trả lời: “Từ ngày có dịch bệnh COVID-19, theo quy tắc mới, chúng tôi không thể tiếp khách trong văn phòng, nhưng là nhà báo, chị có thể đến đây bất cứ lúc nào, chúng ta cùng ngồi ở bên ngoài, nơi có vườn cây rất thơ mộng để nói chuyện.”
Chúng tôi vội vã lên xe, không quên câu nhắc của chị Nhi Phan: “Chúng ta sẽ ngồi cách nhau 6 feet, và nhớ mang khẩu trang nhé!”
Pacific Heaven Healthecare Center tọa lạc tại thành phố Garden Grove, nằm giữa hai thành phố Westminster và Santa Ana, lái xe khoảng 10 phút từ Orange và Fountain Valley.
Hai giờ trưa, trời nắng chang chang, nhưng phía trước của Pacific Heaven Healthecare Center dưới tàng cây to, bên cạnh là vườn hoa, chúng tôi không cảm thấy nóng nực.
Chị Nhi Phan cho biết viện dưỡng lão này có 99 giường, trong đó 44 bệnh nhân phải sử dụng ống thở, và 55 giường cho người dưỡng bệnh ngắn hoặc dài hạn. Theo chị Nhi, có “cư dân” ở đây tới hơn 10 năm.
“Trước khi dịch bệnh xảy ra, thân nhân của các bác được vào thăm hàng ngày. Nhưng mấy tháng qua họ không được vào bên trong nữa, nhiều người phải đứng ngoài cửa sổ, gọi phone nói chuyện và nhìn ông bà, cha mẹ mình qua tấm kiếng thôi, thương lắm! Dù thế nào cũng phải chịu, để giữ an toàn cho các bác và cho mọi người mà,” chị Nhi nói.
Nhưng khi có lệnh “ở tại nhà,” con cháu của các bác cũng không thể đến tận nơi mà nhìn qua cửa, họ đành phải liên lạc qua phone, hoặc “facetime” tại nhà.
Chị Nhi kể, từ khi có lệnh cách ly, phone của chị hoạt động liên tục, không ngưng nghỉ. “Nhiều khi nửa đêm người nhà sốt ruột, cũng gọi hoặc text hỏi thăm, chúng tôi rất hiểu nỗi lo lắng của thân nhân, nhất là trong mùa dịch này. Nếu quá khuya thì không thể làm gì được, nhưng qua sáng hôm sau là chúng tôi liên lạc ngay với người nhà để thông báo tình hình của các bác trong này. Có khi các cô nhân viên phải chụp hình các bác, gửi qua phone cho người nhà để họ yên tâm.”
Có khoảng 60-70% cư dân của Pacific Heaven Healthecare Center là người Việt, còn lại là người Mỹ, Mexico, Đại Hàn. Theo chị Nhi, hiện tại ngoài nhân viên y tế, toàn bộ cư dân đều phải đeo khẩu trang (mask). Các bác  được nhắc nhở rửa tay thường xuyên bằng nước diệt khuẩn, xà bông, và nếu có muốn ‘trò chuyện’ với nhau thì phải cách xa 6 feet.
Các nhân viên Mission Palms Healthcare Center. (Hình: Kim Do cung cấp)
 
Nơi chăm sóc bệnh nhân và người cao niên, những người dễ bị tổn thương vì COVID-19 đều trong tình trạng nguy hiểm, nhưng Pacific Heaven Healthecare Center chưa phải đối mặt với khó khăn về nhân viên, cũng như thiết bị y tế.
Chị Nhi kể: “Chúng tôi luôn có từ 200-250 nhân viên, làm theo ca. Y tá trưởng, và phụ tá y tá trưởng là hai người thường trực. Mỗi ‘station’ có 2 RN (Registered nurse), 3 LVN (licensed vocational nurse) và những nhân viên làm vệ sinh, tắm, thay đồ cho các bác.”
Theo chị Nhi, tất cả các nhân viên có đầy đủ thiết bị PPE (personal protective equipment) y như trong nhà thương, như mask, găng tay, tấm che mặt, quần áo bảo hộ,…
Trong lúc nói chuyện, chúng tôi thấy những nhân viên trước khi bước vô bên trong để làm việc đều phải xịt chất khử trùng vào giầy, rửa tay, và được đo nhiệt độ ngay sau cánh cửa.
“Sau đó, họ còn phải vô phòng khử trùng, thay quần áo, mặc đồ bảo hộ, đeo mặt nạ, găng tay,…Với nhân viên làm part-time, chúng tôi khuyến khích chỉ nên làm một chỗ để không đi từ nhà dưỡng lão này qua nhà dưỡng lão khác, vì như thế dễ bị lây bệnh.” Chị Nhi nói.
“Phải đeo khẩu trang, và thấy nhân viên y tế trang bị đủ thứ trên mình, rồi không được gặp mặt con cháu, các bác có thắc mắc gì không?,” chúng tôi hỏi.
Chị Nhi cười, nói: “Có chứ, nhưng ngay từ đầu dịch bệnh, chúng tôi đã giải thích, rồi qua phone của con cháu, các bác rất hiểu. Vả lại, những hoạt động hàng ngày không làm cho các bác buồn.”
Chị Nhi kể tiếp: “Trước đây tuần nào cũng có chương trình văn nghệ phục vụ, như chương trình Phượng Tím, các buổi ca hát của anh Michael, rồi còn có các linh mục hoặc ni cô vào thăm nom, nói chuyện. Các bác mê nhất cải lương, nhưng bây giờ không được nghe, các cô nhân viên phải hát hò, chọc ghẹo cho các bác vui, mở cải lương cho các bác nghe. Chỉ có các anh chị hay tới phục vụ, cứ gọi cho tôi than buồn vì không được vào hát cho mấy bác nghe. Họ đang rất mong tới ngày được gặp lại các bác.”
Dù bên ngoài dịch bệnh thế nào, bên trong viện dưỡng lão, cuộc sống của các bác không thay đổi: sáng uống cà phê, dùng điểm tâm, đọc báo Người Việt; bác nào muốn ra sân chơi thì các cô lại đẩy ra sân sau tắm nắng, hưởng khí trời. Tất nhiên mọi thứ có khác trước là ai cũng phải đứng cách nhau 6 feet. Còn bác nào muốn nói chuyện với con cháu thì lại được “facetime.” Các bữa trưa và chiều đều có món ăn Việt Nam, không cơm thì bún bò, bánh cuốn, hủ tiếu,…
Đang lúc chuyện trò, chị Nhi bỗng dừng lại khi thấy một y tá bước từ trong ra, hỏi: “Hi Ryan, xong việc rồi hả?’ Quay sang chúng tôi, chị giới thiệu: “Đây là anh trưởng khu Rehab (Khu phục hồi chức năng).
Ryan Chen, dừng lại, đứng cách chúng tôi đúng 6 feet, nói chuyện: “Tôi sang Mỹ từ năm lên 6, và ở đây đã hơn 40 năm. Hơn 20 năm qua tôi làm việc cho viện dưỡng lão này. Chẳng muốn đi làm chỗ khác đâu, vì ở đây sạch sẽ, thơm tho, vui nhộn lắm. Ba tôi là người Trung Hoa, nhân viên của tôi đa số là người Việt Nam, tôi nói được chút tiếng Việt thôi, nói tiếng Mỹ thế này, dễ hơn.”  
Khỏe hơn khi bị cách ly
Vào giữa Tháng Tư, báo chí đưa tin một trung tâm chăm sóc người già tại thị trấn Andover, quận Sussex, tiểu bang New Jersey, có 17 thi thể chất trong một gian phòng nhỏ và nơi đây từng có cư dân và nhân viên y tế nhiễm COVID-19. Bản tin đã khiến nhiều người có thân nhân sống trong viện dưỡng lão hết sức hoảng sợ. Có người đến xin đem ông bà, cha mẹ của mình về nhà.
Nhân viên Pacific Heaven Healthcare Center phải xịt giầy khử trùng và rửa tay trước khi vào làm việc. (Hình: Đoan Trang)
Nhưng ở Pacific Heaven Healthecare Center không có chuyện ấy.
Chị Nhi cho biết: “Không ai được về vào lúc này, mà người nhà cũng không muốn cho bệnh nhân về khi dịch bệnh đang xảy ra, vì trong đây là an toàn nhất rồi.”
“Chính vì phải chăm sóc cẩn thận hơn, chu đáo hơn cho các bác, nên đội ngũ nhân viên y tế của chúng tôi rất cực. Phải nói là họ đã phải hy sinh nhiều lắm, không khác gì những anh hùng ngoài tuyến đầu của trận chiến chống COVID-19.”
Một viện dưỡng lão khác là Mission Palms Healthcare Center, trong khu Little Saigon, thành phố Westminster còn có tới 96% cư dân là người Việt, 4% còn lại là người Mỹ và Mexico.
Chị Kim Do, người đại diện của trung tâm chăm sóc sức khỏe này cho biết chưa có trường hợp nhiễm COVID-19 xảy ra nơi đây.
“Chúng tôi cẩn trọng tuyệt đối vì sự an toàn của các bác, cũng như nhân viên ngay từ những ngày đầu của dịch bệnh. Hiện nay chúng tôi có 99 bác, không có bác nào bệnh nặng phải thở máy, toàn bộ chỉ dưỡng già, hoặc người bệnh đang tập vật lý trị liệu thôi.”
Cũng theo chị Kim Do, chỉ có một ít thay đổi từ trước và sau khi dịch bệnh, là thân nhân không được vô thăm. “Cũng có mấy bác nhớ nhà, hỏi: Sao mấy tháng nay sao không thấy ai vô thăm tôi nhỉ?,” tôi giải thích cho bác nghe, thế là bác vui vẻ, chẳng thắc mắc hay than phiền gì cả.
Theo chị Kim Do, kể từ khi có lệnh cách ly của Thống Đốc Gavin Newsom, toàn bộ giao tiếp từ trung tâm với bên ngoài, với thân nhân đều qua facetime. Ngay cả các sĩ cũng không vào, trừ khi có trường hợp khẩn cấp.
“Trong này bác nào cũng có điện thoại để liên lạc với con cháu ở nhà, bác nào cần facetime để gặp mặt người nhà, các cô đều giúp, bất cứ lúc nào,” chị Kim Do kể.
“Sáng nay tôi hỏi một cụ bà: Bà ơi, hết dịch, bà về nhà nhé!” Bà trả lời: “Không, tôi chẳng về đâu. Tôi về ai lo cho tôi như các cô.” Cụ bà năm nay đã 107 tuổi nhưng không có bệnh tật gì, đầu óc rất minh mẫn.
Hàng ngày, tại Mission Palms Healthcare Center, các bác được chơi bingo, xem truyền hình, ca nhạc,…
“Trước đây các hội đoàn Công Giáo, Phật Giáo, các ca sĩ hay đến chơi và hát cho các bác nghe, nhưng từ khi khách không được vào, các nhân viên thay phiên nhau hát và múa phục vụ các bác,” chị Kim Do nói. “Lúc nào bận quá, các cô lại mở Paris By Night hay phim ảnh cho các bác xem. Mấy bữa nay mọi người phải ‘ở nhà’, chẳng ai đi đâu được, tôi nói vui với các bác: Các bác ơi, ‘bị cách ly’ như các bác không khổ như tụi con ở ngoài đâu!”
Chị Kim Do cho biết, trước đây người nhà vào thăm thường đem đồ ăn thức uống, bánh trái theo ý thích của các bác, rồi còn cho các bác uống thuốc nam, thuốc bắc. “Làm thế chúng tôi kiểm soát không nổi, vì có nhiều bác bệnh cao mỡ, cao máu, tiểu đường, cần phải kiêng ăn. Từ khi người nhà không vào, các bác được ăn uống thực phẩm lành mạnh, được chăm sóc kỹ càng, nên sức khỏe của các bác ổn định hơn rất nhiều.”
Khi chưa có dịch bệnh, các nhân viên Pacific Heaven Healthcare Center thường đưa các bác ra sân sau tắm nắng và chơi đùa. (Hình: Pacific Heaven Healthcare Center)
 
Những người hy sinh thầm lặng
Mission Palms Healthcare Center hiện có 150-200 nhân viên làm việc theo ba ca. Vì nhân viên phải ra-vào thay ca, nên việc giữ an toàn cho mọi người đã được quan tâm ngay từ đầu dịch.
Chị Kim Do nói: “Chúng tôi kiểm tra kỹ lắm, nhân viên vô làm đều được đo nhiệt độ, ai có biểu hiện gì thấy không ổn, chúng tôi cho đi khám bệnh ngay.”
Chị Kim Do thừa nhận mấy tháng trong mùa dịch bệnh này, nhân viên ở đây bận hơn ngày thường rất nhiều. Ngoài việc thăm khám, phục vụ và chăm sóc thường nhật, mọi người đều phải quan tâm hơn đến sức khỏe của từng bác. Chỉ cần bác nào hơi sổ mũi, ho, hay mệt là đều chuyển sang phòng cách ly riêng để tránh lây bệnh cho người khác.
Tương tự ở Pacific Heaven Healthecare Center, Mission Palms Healthcare Center cũng không có tình trạng thiếu nhân viên hay thiết bị y tế. “Có chăng là khẩu trang lúc ban đầu. Khi đó chúng tôi săn lùng khắp nơi để mua, mà chỗ nào cũng hết hàng, ở Amazon lại càng không order được.” Chị Kim Do kể.
“Tạ ơn Chúa, chỉ sau đó vài tuần, rất nhiều quý vị ân nhân đã đem khẩu trang đến tặng, nên chúng tôi không còn thiếu nữa.”
“Các cô y tá, nhân viên phải đeo khẩu trang suốt ca trực, tôi cũng vậy, và chỉ khi bước ra ngoài, tôi mới cảm thấy thật sự mình được…thở. Thế mới hiểu, đội ngũ y, bác sĩ, nhân viên y tế phải tranh đấu ghê lắm. Bỏ thì ai lo cho các bác đây! Đã chọn ngành nghề này là phải hy sinh, phải có trái tim và làm việc vì lương tâm, trách nhiệm.”
Đại diện Pacific Heaven Healthecare Center và Mission Palms Healthcare Center, chị Nhi Phan và chị Kim Do đều cho biết dù trong mùa dịch bệnh, cả hai trung tâm này đều không ngừng nhận đơn ghi danh. “Với bệnh nhân mới do nhà thương chuyển đến, chúng tôi yêu cầu họ phải đưa ít nhất 2 test COVID-19 có kết qủa âm tính, hỏi kỹ lịch sử bệnh trạng, thì mới nhận,” chị Nhi Phan nói.
Tương tự, chi Kim Do cũng cho biết: “Nếu trước đây khi nhận người mới, chúng tôi hỏi 5 câu, thì bây giờ phải hỏi tới 10 câu. Thà chúng tôi ít người, chứ không nhận ẩu, để rồi ảnh hưởng đến sức khỏe của cả building này. Và với người mới vô, chúng tôi luôn cách ly hai tuần đầu, trước khi hòa nhập với mọi người. Đã vô đây rồi, các bác đều là ông bà, cha mẹ của chúng tôi. Chúng tôi đều là ‘người nhà’ của nhau.”
Rời khỏi hai viện dưỡng lão này, chúng tôi cảm thấy yên tâm cho người cao niên gốc Việt sống trên đất Mỹ. Ít nhất, khi bên ngoài dịch bệnh vẫn đang hoành hành một cách khủng khiếp, thì trong đấy, ở độ tuổi “gần đất xa trời,” “chẳng còn gì để vui” này, các ông bà, các bác vẫn còn được lo chu toàn, từ việc chăm sóc sức khỏe, đến những hoạt động để giải khuây hàng ngày.
Và, điều quan trọng nhất, theo một cư dân người Việt từng tâm sự với chúng tôi: “Vào đây bà vẫn được nói tiếng Việt, như khi đang ở Việt Nam vậy con à. Thích lắm!” (kn)

▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬▬
 
VIỆN DƯỠNG LÃO
               BS Trần Công Bảo
 
 
vien duong lao Cổ nhân có câu: "sinh, bệnh, lão, tử". Bốn giai đoạn này không ai có thể tránh khỏi.
 
Chuẩn bị ứng phó với bệnh tật và tuổi già của mình và của thân nhân mình là điều ai cũng có dịp nghĩ tới, kể cả chính kẻ viết bài này là tôi cũng đang sắp sửa bước vào tuổi “thất thập cổ lai hi”.

Anh bạn thân của tôi, Bs. TNT từ lâu có đề nghị tôi viết một bài về "Viện Dưỡng Lão" để giúp bà con mình có thêm một chút khái niệm về "Viện Dưỡng Lão" vì anh biết trong suốt 27 năm qua tôi đã liên tục săn sóc cho các cụ già tại các viện dưỡng lão, và cũng đã là "Giám Đốc Y Tế" (Medical Director) của nhiều "Viện Dưỡng Lão" trong vùng. Nay tôi muốn chia sẻ cùng qúy bạn một số kinh nghiệm và hiểu biết về "Viện Dưỡng Lão".

Trong Việt ngữ chúng ta thường dùng từ Viện Dưỡng Lão, nhưng trong Anh ngữ thì có nhiều từ khác nhau như Nursing home, Convalescent home, Rehabilitation and Nursing center, Skilled nursing facility (SNF), Rest home... Nói chung, "Viện Dưỡng Lão" là một nơi cho những người bị yếu kém về thể xác không thể tự săn sóc cho mình được trong cuộc sống hàng ngày. Thí dụ như không thể nấu nướng, giặt giũ, đi chợ... nặng hơn nữa như không đủ sức để làm những việc tối cần thiết cho cuộc sống như ăn uống, đi tiêu, đi tiểu... hoặc cần phải có thuốc men đúng lúc mà không thể tự làm được.

Khi nói tới "Viện Dưỡng Lão" người ta thường chỉ nghĩ tới những người già mà thôi. Thật ra có nhiều người "trẻ" nhưng vì tật bệnh không thể tự lo cho mình được cần phải có sự giúp đỡ của SNF (skilled nursing facility). Vậy thế nào là "Viện Dưỡng Lão"?
"Viện Dưỡng Lão" là nơi cung cấp những dịch vụ cần thiết cho cuộc sống hàng ngày cho những người không đủ khả năng lo cho chính mình. Tùy theo mức độ trầm trọng của bệnh tật mà có những "Viện Dưỡng Lão" khác nhau:

1- Skilled Nursing Facility (SKF):
 là nơi cung cấp những dịch vụ cho những người bị khuyết tật nặng như tai biến mạch máu não gây nên bán thân bất toại, hôn mê lâu dài, hoàn toàn không còn khả năng ngay cả trong việc ăn, nuốt, tiêu, tiểu... Thường thường tại Skilled Nursing Facility có hai phần: phục hồi (rehabilitation) và săn sóc sức khỏe (nursing care). Có những người sau khi được giải phẫu thay xương khớp háng (hip replacement), thay đầu gối (knee replacement), hay mổ tim (bypass, thay valve tim)… cần thời gian tập dượt để phục hồi (rehabilitation). Sau đó họ có thể về nhà sinh hoạt bình thường cùng gia đình.

2- Intermediate care facility (ICF):
cung cấp dịch vụ cho những người bệnh như tật nguyền, già cả nhưng không cần săn sóc cao (intensive care). Thường thường những người này không có thân nhân để lo cho mình nên phải vào đây ở cho đến ngày cuối cùng (custody care).

3- Assisted living facility (ALF):
 Thường thường những người vào Assisted living facility vẫn còn khả năng tự lo những nhu cầu căn bản như tắm rửa, thay quần áo, đi tiêu, đi tiểu một mình được. Họ chỉ cần giúp đỡ trong việc bếp núc, theo dõi thuốc men và chuyên chở đi thăm bác sĩ, nhà thờ, chùa chiền hay mua sắm lặt vặt. Họ vẫn còn phần nào "độc lập".

4- "Viện Dưỡng Lão"
cho những người quá lú lẫn (Alzheimer facility): có những bệnh nhân bị lú lẫn nặng, đến nỗi không nhận ra người thân như vợ, chồng, con cháu nữa. Không biết tự đi vào buồng tắm, phòng vệ sinh để làm những công việc tối thiểu. Họ không biết họ ở đâu, dễ đi lang thang và lạc đường. Nếu ở nhà thì phải có người lo cho 24/24. Những "Viện Dưỡng Lão" dành riêng cho những bệnh nhân này, thường là "locked facilty", cửa ra vào được khóa lại để bệnh nhân không thể đi lạc ra ngoài. Cách đây khá lâu đã có trường hợp một bệnh nhân đi ra khỏi viện, lạc đường, bị xe lửa cán chết! Từ đó có locked facilty. Đôi khi cũng có những viện bệnh nhân được gắn alarm vào cổ chân. Nếu bệnh nhân đi qua cửa thì alarm sẽ báo động và nhân viên sẽ kịp thời mang về lại.
 
NHỮNG DỊCH VỤ ĐƯỢC CUNG CẤP TẠI "VIỆN DƯỠNG LÃO":
 
 Điều này tùy theo từng viện. Tuy nhiên những dịch vụ sau đây là cần thiết:
1- Phòng ngủ.
2- Ăn uống
3- Theo dõi thuốc men
4- Những điều tối thiểu hàng ngày như tắm rửa, thay quần áo, vệ sinh cá nhân...
5- 24/24 lo cho những trường hợp bệnh khẩn cấp.
6- Sinh hoạt hàng ngày như giải trí, tôn giáo...
7- Vật lý trị liệu. Dịch vụ này rất quan trọng để giúp người bệnh có thể phục hồi càng nhiều càng tốt. Trong vật lý trị liệu có nhiều dịch vụ khác nhau:
      a. Tập dượt (physical therapy): như tập đi, tập lên xuống cầu thang, tập tự vào giường ngủ hay ra khỏi giường một cách an toàn, không vấp ngã...
      b. Speech therapy: tập nói, tập nuốt khi ăn uống... Có những bệnh nhân bị stroke, không thể nói hay ăn được, cần được tập để phục hồi chức năng này.
      c. Occupational therapy: Tập mang giầy, bí tất (vớ)... Tập sử dụng bếp gaz, bếp điện cho an toàn để tránh bị tai nạn.
AI TRẢ TIỀN CHO VDL?
 
Có nhiều nguồn tài trợ khác nhau:
1- Medicare
2- Medicaid (ở California là Medi-Cal).
3- Bảo hiểm tư, có nhiều người mua sẵn bảo hiểm cho "Viện Dưỡng Lão".
4- Tiền để dành của người bệnh (personal funds).

MEDICARE là do qũy liên bang, chỉ trả tối đa 100 ngày cho những bệnh nhân cần tập dượt để phục hồi khả năng tại một Skilled Nursing Facility (SNF). Thường những bệnh nhân bị stroke, gãy xương... cần dịch vụ này. Medicare KHÔNG TRẢ cho custody care.

MEDICAID là do qũy liên bang và tiểu bang. Qũy này trả nhiều hay ít là tùy từng tiểu bang. Medicaid trả cho dịch vụ y tế và custody care.

BẢO HIỂM TƯ: thì tùy theo từng trường hợp sẽ có những quyền lợi khác nhau, nhưng thường rất hạn chế.

Hiện nay người ta ước lượng trên nước Mỹ có khoảng 1.4 triệu người sống trong 15,800 "Viện Dưỡng Lão". Các "Viện Dưỡng Lão" này đặt dưới sự kiểm soát của bộ y tế, đặc biệt là do Centers for Medicare & Medicaid Services (CMS) giám sát. Hàng năm các "Viện Dưỡng Lão" đều phải trải qua một cuộc kiểm soát rất gắt gao (survey) của CMS. "Viện Dưỡng Lão" nào không đúng tiêu chuẩn thì có thể bị đóng cửa! Mục đích thanh tra của CMS là để bảo đảm cho các bệnh nhân tại "Viện Dưỡng Lão" được săn sóc an toàn, đầy đủ với phẩm chất cao. Đồng thời tránh những trường hợp bị bỏ bê (negligence) hay bạo hành (abuse) về thể xác lẫn tinh thần. Tại mỗi "Viện Dưỡng Lão" đều có lưu trữ hồ sơ kiểm soát cho công chúng xem. Bất cứ ai cũng có thể xem kết quả của các cuộc thanh sát này. Tất cả các "Viện Dưỡng Lão" đều phải có các biện pháp để bảo đảm sự săn sóc cho bệnh nhân theo đúng tiêu chuẩn. Nếu không sẽ bị phạt tiền, và có những trường hợp bị đóng cửa.

Trên đây tôi đã trình bày sơ qua về những điểm chính của "Viện Dưỡng Lão". Tuy nhiên, như quý bạn đã từng nghe và biết, có nhiều khác biệt giữa những "Viện Dưỡng Lão".
 
Theo tôi nhận xét thì quan niệm chung của mọi người là “không muốn vào "Viện Dưỡng Lão"". Chúng ta từng nghe những chuyện không tốt thì nhiều, mà những chuyện tốt thì ít. "Tiếng lành đồn gần, tiếng dữ đồn xa", là câu ngạn ngữ người mình vẫn nói từ xa xưa đến nay.
 
Tôi đã đọc không biết bao nhiêu là bài viết về việc con cái "bất hiếu", bỏ bố mẹ, ông bà vào "Viện Dưỡng Lão" rồi không đoái hoài tới. Tôi cũng thấy nhiều trường hợp các cụ vào "Viện Dưỡng Lão" một thời gian rồi không muốn về nhà với con cháu nữa! Trên đời này không có gì là tuyệt đối cả, trong cái hay có cái dở, và trong cái dở lại có thể tìm ra cái hay. Vậy chúng ta rút tỉa được kinh nghiệm gì trong vấn đề này? Tôi chỉ xin nêu lên những nhận xét chủ quan của riêng tôi mà thôi. Có thể quý vị không đồng ý hết, nhưng nếu rút tỉa được ít nhiều ý kiến xây dựng thì "cũng tốt thôi".
 
NHỮNG "BỆNH" CÓ THỂ DO "VIỆN DƯỠNG LÃO" GÂY RA:

1- Lo lắng
(anxiety):
 Trong tháng 9/2011 những nhà nghiên cứu hỏi ý kiến của 378 bệnh nhân trên 60 tuổi nằm "Viện Dưỡng Lão" tại thành phố Rochester, New York. Kết qủa là có trên 27.3% trả lời là họ bị bệnh lo lắng, từ vừa đến nặng. Nếu không được chữa trị sẽ đưa đến bệnh trầm cảm (depression). Nên nhớ là 378 bệnh nhân này là người Mỹ chính cống, sinh ra và lớn lên tại Mỹ. Chúng ta hãy tưởng tượng người Việt mình không biết rành tiếng Anh, không hợp phong tục, tập quán thì sự khó khăn sẽ nhiều như thế nào! Còn một vấn đề nữa là thức ăn, chúng ta quen "nước mắm, thịt kho"..., làm sao mà có thể nuốt hamburger, sandwich… ngày này qua ngày khác! Các vấn đề này càng làm bệnh lo lắng, trầm cảm nặng thêm!

2- Phản ứng của thuốc (adverse drug reactions):
Trong tháng 1/2012 ngưòi ta theo dõi các bệnh nhân tại VDL, kết qủa là ít nhất 40% các bệnh nhân dùng trên 9 loại thuốc khác nhau. Uống càng nhiều thuốc thì phản ứng càng nhiều. Có ba loại phản ứng khác nhau:

a. Phản ứng phụ (side effects): thí dụ như uống aspirin làm bao tử khó chịu, thuốc cao máu làm táo bón... Loại này thường xảy ra, không cần phải ngưng thuốc.

b. Drug interference: (tạm dịch là thuốc đối tác với nhau): có nhiều loại thuốc uống chung với nhau sẽ làm tăng hoặc giảm sức tác dụng. Thí dụ thuốc loãng máu coumadin mà uống chung với thuốc tim như amiodarone sẽ làm dễ chảy máu. Có những thức ăn hay nước uống dùng chung với thuốc cũng ảnh hưởng đến thuốc. Thí dụ uống nước bưởi hay nho với một vài loại thuốc cũng sẽ tăng sức tác dụng của thuốc, dễ gây ngộ độc.

c. Dị ứng với thuốc (allergic reaction): Loại này nguy hiểm hơn, thường làm da nổi mề đay, đỏ, ngứa. Nếu nặng thì có thể chết được như phản ứng với penicillin chẳng hạn. Nếu bị dị ứng thì phải ngưng thuốc ngay.

3- Ngã té (fall):
Người già rất dễ bị té ngã gây nên nhiều biến chứng quan trọng như chảy máu trong đầu (intracranial bleeding), gãy xương (như gãy cổ xương đùi, tay...). Khi già quá hoặc có những bệnh ảnh hưởng đến sự di chuyển, không còn đi lại vững vàng, nhanh nhẹn như lúc trẻ nên dễ vấp, té ngã.

4- Da bị lở loét (decubitus ulcers):
Những người bị liệt giường, không đủ sức để tự mình xoay trở trên giường, rất dễ bị lở loét da gây nên nhiều biến chứng tai hại.

5- Nhiễm trùng (infection): như sưng phổi, nhiễm trùng đường tiểu... nhất là những người cần phải dùng máy móc như máy thở (respirator), ống thông tiểu (Folley catheter)…

6- Thiếu dinh dưỡng, thiếu nước (malnutrition, dehydration): Ở các cụ già thì trung tâm khát (thirst center) trong não không còn nhạy cảm nữa, nên nhiều khi cơ thể cần nước mà không thấy khát không uống nên bị thiếu nước. Cái cảm giác "ngon miệng (appetite) cũng giảm đi nên không muốn ăn nhiều gây nên tình trạng thiếu dinh dưỡng.

VẬY CÓ NÊN VÀO VDL KHÔNG?

skilled nursing faciltyalzheimer

Việc này thì tùy trường hợp. Theo tôi:
1- Nếu còn có thể ở nhà được mà vẫn an toàn thì ở nhà tốt hơn. Nếu tài chánh cho phép, thì dù mình không đủ khả năng lo cho mình, mình vẫn có thể mướn người "bán thời gian" (part time) đến lo cho mình vài giờ mỗi ngày, giúp ăn uống, tắm rửa, dọn dẹp trong nhà, thuốc men, chở đi bác sĩ...

2- Nếu không thể ở nhà được, mà tài chánh cho phép thì có thể ở những assisted living facilities. Ở đây thường họ chỉ nhận tiền (personal funds) chứ không nhận medicare & medicaid. Tại đây thì sự săn sóc sẽ tốt hơn.

3- Group homes (nhà tư): Có những người nhận săn sóc cho chừng 4-6 người mỗi nhà. Họ cũng lo việc ăn uống, chỗ ở, thuốc men, chở đi bác sĩ...Thường thì rẻ hơn tùy từng group.

4- Nếu "chẳng đặng đừng" phải vào "Viện Dưỡng Lão" thì phải làm sao để có được sự săn sóc "tốt nhất"?

      a. Làm sao để lựa chọn "Viện Dưỡng Lão":
* Vào internet để xem ranking của "Viện Dưỡng Lão" (tương tự như các tiệm ăn có xếp loại A, B, C...)

* Mỗi "Viện Dưỡng Lão" đều phải có cuốn sổ phúc trình về các cuộc thanh tra (survey) do bộ y tế làm hàng năm. Trong đó bộ y tế sẽ nêu lên những khuyết điểm mà họ đã tìm thấy. Cuốn sổ này được để ở khu công cộng (public area) trong khuôn viên của "Viện Dưỡng Lão". Hỏi receptionist thì họ sẽ chỉ cho.

* Hỏi ý kiến thân nhân những người có thân nhân đang nằm tại đó.

* Quan sát bên trong và ngoài của "Viện Dưỡng Lão": xem có sạch sẽ, không mùi hôi, nước tiểu. Theo dõi cách đối xử, săn sóc của nhân viên với bệnh nhân.

* Nếu có thể thì tìm một "Viện Dưỡng Lão" có nhiều người Việt đang ở để có nhân viên nói tiếng Việt, có thức ăn Việt, có chương trình giải trí theo kiểu Việt.
      b. Nếu đã quyết định chọn "Viện Dưỡng Lão" cho người thân rồi thì phải làm gì sau đó?

* Chuẩn bị tư tưởng không những cho bệnh nhân mà còn cho cả chính mình và mọi người trong gia đình để có được sự chấp nhận (acceptance) càng nhiều càng tốt.

* Thăm viếng thường xuyên: Nếu nhà đông con cháu thì không nên đến thật đông một lần rồi sau đó nhiều ngày không có ai đến. Nếu được, nhất là trong vài tháng đầu, luân phiên nhau tới, mỗi ngày một lần một vài người. Làm lịch trình ai đi thăm ngày nào, giờ nào...

* Nên làm một cuốn sổ "thông tin" (communication book) để cạnh giường. Trong cuốn sổ này mỗi khi ai đến thăm thì viết ngày giờ, tên người đến thăm, và nhận xét xem bệnh nhân có vấn đề gì cần lưu ý, giải quyết. Nếu không có vấn đề gì thì cũng nên viết vào là không có hoặc cho nhận xét về vui, buồn, than thở của bệnh nhân...

* Cuối tuần hay ngày lễ: nên có người vào hoặc mang bệnh nhân về nhà nửa buổi để được sống với không khí gia đình dù ngắn ngủi, hay đưa ra khỏi "Viện Dưỡng Lão" để làm đầu, tóc hoặc tới tiệm ăn cho khuây khỏa...

* Nên sắp xếp để bệnh nhân có sách báo, băng nhạc bằng tiếng Việt cho bệnh nhân giải trí.

* Cho dù có những bệnh nhân bị hôn mê bất tỉnh lâu dài, nhưng khi đến thăm hãy cứ thì thầm bên tai họ những lời yêu thương, những kỷ niệm cũ. Nắm tay, xoa đầu để tỏ tình thương yêu. Tuy họ không có thể cảm thấy được 100% nhưng chắc chắn họ vẫn còn một chút nhận thức, làm họ hạnh phúc hơn, mặc dù mình không nhận thấy. Để bên đầu giường những băng nhạc, câu kinh mà khi còn khỏe họ đã thích nghe.
* Một điều chót mà theo kinh nghiệm của tôi, rất có hiệu qủa: đối xử tốt nhưng nghiêm túc với nhân viên của "Viện Dưỡng Lão":

- Đối xử tốt: lịch sự, nhẹ nhàng, không thiếu những lời cám ơn cho những nhân viên phục vụ tốt. Thỉnh thoảng mua một vài món quà nhỏ cho họ (tôi xin nhấn mạnh “nhỏ thôi”– đừng nên coi đây là hối lộ) như đồ ăn, thức uống... để bày tỏ lòng biết ơn của mình. Mình tốt với họ thì họ sẽ quan tâm đến mình nhiều hơn. Người mình vẫn nói: "Có qua có lại mới toại lòng nhau").

Tuy nhiên đối xử tốt không có nghĩa là mình chấp nhận những sai trái của họ. Thí dụ mình đã báo cáo những thay đổi về sức khỏe của bệnh nhân cho họ mà không ai quan tâm giải quyết thì mình phải lịch sự nêu ra liền. Nếu cần thì gặp ngay những người có trách nhiệm như charge nurse, nursing director và ngay cả giám đốc của "Viện Dưỡng Lão" để được giải quyết. Nên nhớ là phải lịch sự, nhã nhặn nhưng cương quyết thì họ sẽ nể phục mình. Tôi đã thấy nhiều trường hợp đạt yêu cầu một cách rất khả quan.

Trên đây là những kinh nghiệm của tôi xin chia sẻ với quý bạn. Dĩ nhiên là không hoàn toàn đầy đủ tất cả những gì quý bạn mong muốn, nhưng hy vọng cũng đáp ứng được phần nào những ưu tư, lo lắng cho người thân của quý bạn.
 
Bác sĩ Trần Công Bảo
 
    Quỳnh Nga sưu tầm và tổng hợp    
Hình ảnh minh họa

(Source Internet)
Xem thêm...
Theo dõi RSS này