Sức khỏe & sắc đẹp

Sức khỏe & sắc đẹp (164)

Chết vì thiếu hiểu biết: Sống thọ là mục tiêu của con người

Image result for suc khoe la vang photos

Đừng chết vì thiếu hiểu biết - Bạn sẽ thay đổi cách sống khi CLICK xem hết video này

Related image

Chết vì thiếu hiểu biết:

Bài phát biểu chấn động TQ về trà xanh, rượu vang, ngô, khoai và sai lầm khi tập thể dục

Related image

SỨC KHỎE

Related image

Chết Vì Thiếu Hiểu Biết: Đừng Nghĩ Rằng Cuộc Sống Này Là Tạm Bợ Mà Không Chăm Lo Sức Khỏe

Related image

 

 

Giáo sư Tề Bá Lực vừa có bài nói chuyện về sức khỏe gây chấn động ở Trung Quốc bởi những thông tin không thể thiết thực hơn. Đây cũng là điều chúng ta cần biết sớm.

Giáo sư Tề Bá Lực là Trưởng khoa nội, Bệnh viện y học, Đại học Bắc Kinh (Trung Quốc), Tổng biên tập Tạp chí y học nước ngoài, Hội viên Hội y học Hoa Kỳ, thành viên Hội khoa học sức khỏe Trung Quốc. Dưới đây là bài trích dịch từ buổi nói chuyện mới đây của giáo sư Tề Bá Lực trong một cuộc hội thảo.

Nghiêm trọng và bất thường: Đa số đều chết do bệnh tật, rất ít người chết do tuổi già!

Related image


Trải qua hơn 6 năm làm việc tại Đại học Stanford, Mỹ, tôi vừa trở về (TQ) và muốn chia sẻ với mọi người rất nhiều những điều mới mẻ.

Theo kết quả điều tra dân số ở Bắc Kinh vừa công bố, chúng ta đã giành vị trí "quán quân" về lĩnh vực sức khỏe, trở thành nhà vô địch về bệnh cao huyết áp, và cũng chiếm vị trí đứng đầu về bệnh mỡ máu cao. Thật đáng tiếc khi nói ra điều này.

 

Bây giờ, tỷ lệ tử vong cao nhất là nhóm người ở độ tuổi từ 30-50. Tuổi tác chính là mục tiêu đáng giá nhất của đời người, mà mắc bệnh mỡ máu cao thì rất nguy hiểm.

Thế giới đã đưa ra một tiêu chuẩn cho tuổi thọ, người sống thọ là phải có độ tuổi cao gấp 5-7 lần tính từ thời gian trưởng thành hoàn thiện. Nghĩa là phải sống được từ 100-175 tuổi mới đúng.

Vậy tại sao chúng ta không đạt được con số đó? Lý do chính nằm ở chỗ chúng ta đã không coi trọng việc chăm sóc sức khỏe, vấn đề nghiêm trọng này phổ biến ở khắp cả nước. Ngày nay, đại đa số người đều chết do bệnh tật, có rất ít người chết do tuổi già.

Vấn đề rất nghiêm trọng như vậy, rất bất thường và cực đoan, đòi hỏi tất cả chúng ta phải khắc phục càng sớm càng tốt.

"Không phải là tôi sống thọ đâu, mà là mọi người chết quá sớm"!

Tuổi thọ của phụ nữ Trung Quốc trung bình thấp hơn phụ nữ Nhật tới tận 20 năm, đây là một sự khác biệt hoàn toàn, khoảng cách quá lớn và là điều không thể chấp nhận được!

Related image

Fukuoka Sanno Hospital Japan

Một kinh nghiệm tiên tiến của Nhật Bản trong việc chăm sóc sức khỏe đó chính là dựa vào cộng đồng. Họ tổ chức các buổi nói chuyện về sức khỏe hàng tháng như một lớp học, nếu ai không học thì sẽ phải học bù, tất cả đều phải học.

 

Tôi đã làm việc trong bệnh viện suốt hơn 40 năm qua, đại đa số bệnh nhân bị tử vong đều chết trong đau đớn. Hôm nay tôi nói điều này, với sự ủy quyền của Hội khoa học sức khỏe, Bộ y tế Trung Quốc, hy vọng mỗi người đều phải thật sự chú ý đến việc chăm sóc sức khỏe.

Liên Hiệp Quốc đưa ra một khẩu hiệu: "Đừng chết vì thiếu hiểu biết". Một thực tế khác là nhóm trí thức như chúng tôi, có tuổi thọ trung bình chỉ 58,5 tuổi. Một người học sau tiến sĩ như tôi, từ bé đến lớn mất 29 năm đèn sách.

Vậy thì sẽ làm được gì nếu tuổi thọ trung bình chỉ như thế? Thậm chí, rất nhiều nhà khoa học không sống được qua cái tuổi thọ trung bình nêu trên!

 

Khi tôi ở Stanford (Mỹ), tôi đã tranh thủ đến nhà của tướng Trương Học Lương, tham quan phòng trưng bày sinh nhật 100 tuổi của ông ấy, tôi đã học được rất nhiều điều bất ngờ. Ngay từ khi bước vào cửa, nhìn thấy ông ấy rạng ngời, mắt không hoa, tai không điếc. Nhiều người hỏi rằng, thiếu soái ơi, sao ông sống thọ đến như vậy? 

Ông vui đùa trả lời rất rõ ràng rằng, không phải là tôi sống thọ đâu, mà là mọi người chết quá sớm.

Tôi cũng đã từng gặp rất nhiều người, ví dụ như bà Tống Mỹ Linh, cũng sống rất thọ, đến hơn 100 tuổi. Tôi đặt câu hỏi, tại sao họ có thể sống như vậy mà chúng ta lại không? Tôi đã rất ngạc nhiên, nhiều người trong chúng ta lại còn nghĩ rằng, cuộc sống này chỉ là cõi tạm, suy nghĩ này thật đúng là nguy hiểm chết người.

 

Vậy mọi người đã biết chăm sóc sức khỏe thế nào chưa? Trong một cuộc hội nghị quốc tế về sức khỏe tại tiểu bang Victoria (Mỹ) có một tuyên bố với ba nội dung quan trọng: Thứ nhất là chế độ ăn uống cân bằng, thứ hai là vận động thể dục thích hợp, thứ ba là trạng thái tâm lý ổn định.

Related image

Về cách uống đúng 

Trong hội nghị chăm sóc sức khỏe Quốc tế đã chia ra 6 nhóm thức uống quan trọng như sau: Trà xanh; Rượu vang đỏ; Đậu nành; Sữa chua (bạn cần chú ý là sữa chua, không phải sữa); Canh xương; Canh nấm.

Tại sao lại đề cập đến món canh nấm? Bởi vì nấm có thể cải thiện chức năng miễn dịch.

Image result for canh nấm photos

Thế còn canh xương? Trong canh này chứa chất keo mềm, có thể giúp ích cho việc kéo dài tuổi thọ, vì vậy các nước hiện nay còn có cả phố kinh doanh món canh xương, trong khi chúng ta chưa để ý đến vấn đề này, rất hiếm quán ăn như vậy.

Tại sao đề cập đến sữa chua? Bởi vì sữa chua là để duy trì sự cân bằng của vi khuẩn. Tức là tạo môi trường để vi khuẩn có lợi phát triển, vi khuẩn có hại bị triệt tiêu, ăn sữa chua có thể làm giảm tỉ lệ mắc bệnh. Chúng ta không phủ nhận tác dụng của sữa, nhưng so với sữa chua thì khác biệt rất lớn, chênh lệch tác dụng quá xa. 

Related image

Tại sao nên uống trà xanh?

Image result for Trà xanh; Rượu vang đỏ; Đậu nành; Sữa chua photos

Trà xanh có chứa phenol, mà phenol là chất có thể phòng ngừa ung thư. Trong tất cả các loại đồ uống thì trà xanh đứng vị trí số 1.

Nhật Bản luôn là nước làm công việc điều tra dân số đặc biệt tốt. Họ nói rằng kết quả điều tra dân số cho thấy những người trên 40 tuổi, không có ai trong cơ thể không chứa tế bào ung thư. Thế nhưng tại sao, có người mắc ung thư có người không? Điều này liên quan đến việc uống trà hay không.

 

 

Related image

Nếu bạn uống 4 cốc trà xanh mỗi ngày, các tế bào ung thư sẽ không phân chia, và thậm chí việc phân chia tế bào đó còn diễn ra chậm hơn 9 năm so với bình thường. Vì vậy, các sinh viên Nhật Bản đi học được khuyến nghị mỗi ngày nên uống một tách trà xanh. Điều thứ 2 cần lưu ý là trà xanh có chứa flo. Từ thời cổ đại, con người đã biết và áp dụng điều này. 

Người Nhật ngày nay đã xác định rất rõ, trà không chỉ làm chắc răng, mà còn có thể ngăn ngừa sâu răng và loại bỏ mảng bám trên răng. Bởi chỉ sau ăn 3 phút là mảng bám có thể tích tụ thành cao răng.

Bây giờ nhiều người trong chúng ta có hàm răng rất xấu, bởi không những không súc miệng bằng nước trà, thậm chí còn không súc miệng bằng nước lọc. Tôi nói thật, trong bệnh viện thì nha khoa là bộ phận bận rộn nhất, còn trong chính khoa Nha khoa thì bộ phận làm răng giả, trám răng luôn bận rộn nhất.

Related image

Hãy thử nghĩ xem, nếu răng bạn chắc khỏe, thì đương nhiên là sẽ sống trường thọ rồi. Vậy mà rất nhiều người không hiểu điều này. Thực ra bạn cũng không cần mất sức nhiều, chỉ ngậm một ngụm trà để cho mảng bám tan ra thôi, lại làm cho răng thêm chắc khỏe.

Thứ ba, bản thân trà xanh chứa chất cam ninh, chất này có thể cải thiện sự dẻo dai của các mạch máu, khiến cho mạch máu không dễ dàng bị phá vỡ.

Rất nhiều người ở khắp nơi đã phải đến Bắc Kinh để điều trị tai biến mạch máu não. Cứ trong 4 người chết tại bệnh viện thì có 1 người xuất huyết não, điều đó rất nguy hiểm. Bệnh xuất huyết não không thể chữa được, mà nó sợ sự tức giận. Chỉ cần bạn bực tức, đập bàn hay trừng mắt, là mạch máu não có thể bị vỡ.

 

Tôi vì thế mà giờ đây cũng đã chăm chỉ uống trà xanh, vì tôi sợ con mình cũng nóng giận. Các bạn ạ, ở độ tuổi của các bạn, cũng có thể uống trà được rồi, uống trà sớm, thì sau này có tức giận mà đập bàn trừng mắt, thì cũng không quá lo lắng (đứt mạch máu não).

Related image

Vì sao nói cần uống rượu vang đỏ?

Người Châu Âu dù là già trẻ trai gái mỗi ngày đều uống một chút rượu vang đỏ, vì sao lại làm thế? Đó là trên vỏ quả nho có một chất gọi là "resveratrol." Đó là một loại chất có thể chống lão hóa. Đây cũng là một chất chống oxy hóa, người hay uống rượu này có thể giảm mắc bệnh tim mạch.

Related image

Thứ hai là nó có thể giúp ngăn ngừa chứng ngừng tim đột ngột. Chúng ta đều biết rằng, tim có thể ngừng đập bất kỳ lúc nào, có thể là do bệnh tim, cũng có thể là do bệnh huyết áp, vấn đề liên quan đến thực phẩm ăn uống.

Related image

Một vài ngày trước, tôi đã đến một trường Đại học sự phạm để dự hội nghị. Nghe kể rằng một tiến sĩ 35 tuổi, buổi sáng vẫn còn làm việc vui vẻ hoạt bát, buổi trưa đã ra đi do mỡ máu quá cao. Tôi lại dẫn kết quả điều tra dân số của Bắc Kinh cho các bạn thấy, trong 2 người (viên chức) thì có 1 người bị mỡ máu cao, vậy là tỉ lệ 50%. Nguy cơ của người mắc mỡ máu cao chính là đột ngột bị ngưng tim.

Có một chàng trai trẻ 20 tuổi, khi hút máu ra kiểm tra thì thấy toàn mỡ bóng nhẫy, rất nguy hiểm. Chúng tôi hỏi anh ấy ăn thế nào, anh ấy bảo ăn rất tốt. Chúng tôi nói rằng, không phải rất tốt, mà rất không hợp lý. Rượu vang đỏ còn có một tác dụng khác là làm giảm huyết áp và giảm cholesterol trong máu.

Related image

Rượu nho mỗi ngày không nên uống quá 300ml, rượu trắng không vượt quá 5-10ml, bia không quá 300ml. Nếu bạn vượt quá số lượng này là sai, không nhiều hơn số lượng này là tốt.

Một số phụ nữ hỏi rằng họ không biết uống rượu thì phải làm sao. Tôi trả lời, không uống được rượu thì có biết ăn nho không, nếu ăn nho có thể không bỏ vỏ không? Nho ở đây là nho đỏ nhé. Nho trắng không có chất này.

Image result for Hạt kê photos

 Về cách ăn đúng

Cơ thể con người cần có một môi trường kiềm thấp, vì vậy nên ăn nhiều rau củ quả, ngũ cốc.

  1. Ngũ cốc "báu vật" chính là ngô

anh5

Về tác dụng của ngô, Hiệp hội Y khoa Hoa Kỳ từng tiến hành khảo sát và thấy rằng những người Mỹ gốc da đỏ rất ít ai bị bệnh cao huyết áp, không ai bị xơ cứng động mạch, nguyên nhân là do họ ăn món lương thực chính là ngô. Ngô chứa nhiều lecithin, acid linoleic, bột ngũ cốc… các chất này có thể không làm cho bệnh cao huyết áp và xơ cứng động mạch.

Sau cuộc khảo sát này, tôi ngay lập tức sửa chữa sai lầm của mình bằng cách mỗi ngày đều ăn cháo ngô, dù là đang sống 6 năm liên tục tại Mỹ.

Khi tôi 70 tuổi, rất năng động, tràn đầy năng lượng, giọng nói vang, sung mãn từ đầu đến chân, da dẻ hầu như chưa có nếp nhăn. Lý do là gì? Đó là tôi đã ăn cháo ngô, tin hay không thì tùy bạn. 

anh6

  1. Kiều mạch

Tại sao nhắc đến kiều mạch? Bây giờ mọi người đang mắc bệnh "tam cao", có nghĩa là, cao huyết áp, cholesterol cao, lượng đường trong máu cao. Kiều mạch là một thực phẩm có tác dụng "ba giảm" để chống lại bệnh tam cao trên.

Kiều mạch chứa 18% cellulose, làm giảm khả năng mắc bệnh ung thư đường tiêu hóa. Thống kê cho thấy, những người làm việc trong văn phòng khi mắc bệnh, có tới 20% bị ung thư đại trực tràng, ung thư ruột kết.

Related image

  1. Các loại khoai

Khoai lang, khoai mỡ, khoai tây là những loại củ đã được trình bày trong các hội nghị về tác dụng tuyệt vời của nó. Nguyên nhân là do đây chính là thực phẩm "3 hấp thụ" gồm hấp thụ nước, hấp thụ chất béo- đường và hấp thụ độc tố.

- Khi hấp thụ nước, chúng sẽ làm nhuận tràng thông ruột, giảm mắc bệnh ung thư các cơ quan tiêu hóa như trực tràng, kết tràng.

- Hấp thu chất béo và đường thì sẽ làm giảm nguy cơ mắc tiểu đường.

- Hấp thu độc tố thì sẽ làm giảm các bệnh viêm nhiễm đường ruột, cũng là nguyên nhân gây u nhọt.

Tôi từng ở Mỹ và thấy rằng người dân ở đó họ cũng thích ăn khoai, ăn nhiều món ăn được chế biến từ khoai. Tôi rất hy vọng mọi người sẽ ăn nhiều khoai, coi khoai là một trong những món nên có trong bữa ăn hàng ngày. 

Related image

  1. Hạt kê

Trong cuốn sách "Bản thảo cương mục" nổi tiếng của Trung Quốc có ghi rằng, kê có tác dụng trừ ẩm, kiện tì, giúp giấc ngủ ngon và tâm trạng vui vẻ. Nhiều tác dụng như vậy sao bạn không ăn. Đặc biệt là những người làm việc văn phòng, chúng tôi khuyên bạn nên ăn để có giấc ngủ tốt.


Các bạn nên tin rằng, chăm sóc sức khỏe bằng thực phẩm quan trọng hơn chữa bệnh bằng thuốc. Câu nói này cũng do danh y Lý Thời Trân nói đấy, vì vậy ông ấy viết sách "Bản thảo cương mục" cũng toàn viết về tác dụng của thực phẩm tốt như một vị thuốc.

Vì sao tôi nói nên dùng thực phẩm thay thế thuốc, vì trong 10 loại thuốc thì 9 loại chứa độc. Tôi chưa từng nghe nói rằng uống thuốc có thể làm cho bạn khỏe hơn. Đến vua uống thuốc cũng không thể thành công, thì bạn cũng không thể làm được.


Điều tôi muốn nói rằng, tôi không nhấn mạnh hay phủ nhận việc uống thuốc, nhưng tôi phản đối việc "loạn uống", tức là uống linh tinh, tùy tiện. Tôi chủ trương uống thuốc là phải đạt 3 tiêu chí "ngắn, cân bằng, nhanh". Tức là uống thuốc trong thời gian ngắn thôi, và uống xong phải bình an khỏe mạnh hơn trước.

 

Image result for tập thể dục đúng photos

 Cách tập thể dục đúng

Related image

Buổi sáng sớm tinh mơ tập thể dục là rất nguy hiểm. Khi thức dậy vào buổi sáng, đồng hồ sinh học của cơ thể đang ở mức thân nhiệt cao, huyết áp cao, áp suất trong thận đang cao hơn buổi tối tới 4 lần. Nếu chơi thể thao ở cường độ cao, rất dễ gặp vấn đề, dễ bị tim ngừng đập.

Related image

 Chúng tôi không phản đối việc đi bộ buổi sáng, thực hiện các bài thể dục đơn giản, Thái cực quyền, khí công, nhưng nếu buổi sáng mà để người già tập thể dục với cường độ cao thì quả thật lợi bất cập hại, tỉ lệ tử vong vì nguyên nhân này rất cao.

Related image

Tuổi thọ không liên quan đến giàu nghèo và địa vị

Image result for tập thể dục đúng photos

Có người hỏi tôi, họ nghèo quá không có tiền mà chăm sóc sức khỏe thì phải làm sao? Tôi xin thưa, các tổ chức quốc tế điều tra cho thấy, những nhóm người trường thọ nhất trên toàn thế giới lại sinh sống ở những vùng nghèo khổ.

Image result for raw steak fish chicken fresh seafood photos

Bạn nghe xem có kỳ lạ không, những người sung sướng mỗi ngày ở trong phòng tiệc, ăn đủ thịt gà cá lợn, đi đâu cũng xe đưa rước, nhưng bụng lại to, tôi đã điều tra và thấy, họ chỉ sống không quá 65 tuổi.

Related image

Chúng ta biết rằng, người có quyền lực nhất là các vị hoàng đế, đa số chết trẻ. Chỉ có vua Càn Long là sống được 89 tuổi.

Ông là một người rất biết chăm sóc sức khỏe, trong nhóm những đời vua của Trung Quốc thì ông là quán quân sống thọ. Chúng tôi đã tìm kiếm tư liệu về ông và biết rằng, thứ nhất ông rất thích thể dục, thứ hai là ăn uống cẩn thận, thứ ba là hay đi du lịch, vì thế ông mới sống thọ.

Vậy người có quyền và tiền, không hẳn là người sống thọ, quan trọng nhất là cách chăm sóc sức khỏe. Vì vậy mà Liên hợp quốc mới nhấn mạnh, đừng chết vì thiếu hiểu biết. 

anh2

Bà Tống Mỹ Linh sống thọ đến hơn 100 tuổi

Bí quyết giúp bà Tống Mỹ Linh mắc ung thư từ tuổi 40 nhưng thọ đến 106 tuổi chỉ đơn giản là loại quả quen thuộc của mọi nhà?

 

Bí quyết giúp bà Tống Mỹ Linh mắc ung thư từ tuổi 40 nhưng thọ đến 106 tuổi chỉ đơn giản là loại quả quen thuộc của mọi nhà?

Ung thư luôn bị coi là "án tử", nên việc bà Tống Mỹ Linh ở thế kỷ trước có thể lướt bệnh, sống thêm hơn 60 năm khiến nhiều người nể phục lẫn tò mò.

 

Dù không rành rẽ lịch sử nhưng khi nhắc đến cái tên Tống Mỹ Linh, hẳn nhiều người vẫn nhận ra bà là vợ của Tưởng Giới Thạch.

Không chỉ có đầu óc thông minh thu vén quyền lực, bà còn từng được báo chí Mỹ bình chọn là một trong 10 phụ nữ đẹp nhất thế giới.

Sức khỏe là một trong những vấn đề bà gặp phải, tuy nhiên, kể cả đó là ung thư, Tống Mỹ Linh dường như cũng dễ dàng vượt qua được để sống đến 106 tuổi - thọ nhất trong số ba chị em gái nhà họ Tống.

Nhiều người đồn đoán về những nguyên nhân được cho đã giúp Tống Mỹ Linh lướt bệnh để sống thọ, như kiên trì massage mỗi ngày, ăn nhiều rau xanh, nhưng có lẽ quan trọng nhất phải kể đến là lời khuyên của một vị bác sỹ về việc thay đổi tính axit trong cơ thể - lời khuyên khiến bà bắt đầu uống nước chanh.

Trái với suy nghĩ chung của nhiều người rằng chanh có tính axit thì nước chanh cũng sẽ làm tăng tính axit trong cơ thể, thực tế là axit citric trong chanh khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa, loại bỏ tính axit và chỉ còn lưu lại các ion kali, canxi khiến loại nước này được gọi là “thực phẩm tính kiềm”.

Rất nhiều nghiên cứu ngày nay đã và đang xác nhận chanh là một trong những loại trái tốt nhất do dồi dào vitamin, các chất chống oxy hóa, chống ung thư.

Không chỉ thế, do chanh thường pha chung với mật ong, nước ấm nên càng được tăng hiệu quả thải độc, cải thiện tiêu hóa, thanh lọc đường ruột, giảm nguy cơ bị hấp thụ ngược độc tố từ thức ăn đọng lại trong ruột và làm hại sức khỏe.

Vậy nên các chuyên gia khuyên hầu hết chúng ta (trừ những người có vấn đề sức khỏe đặc biệt cần được tham vấn riêng) nên sử dụng khoảng 75-100gr chanh mỗi ngày để phát huy tối đa hiệu quả tích cực.

Khi sử dụng, chỉ cần lưu ý tránh một số sai lầm thường gặp như:

Bí quyết giúp bà Tống Mỹ Linh mắc ung thư từ tuổi 40 nhưng thọ đến 106 tuổi chỉ đơn giản là loại quả quen thuộc của mọi nhà? - Ảnh 1.

- Tránh quan niệm cho rằng nước chanh càng đậm thì càng tốt - thực tế chúng ta chỉ nên dùng nước chanh pha loãng, tỷ lệ khoảng 1 quả chanh nhỏ với 1l nước, và nước này không nên quá nóng hay quá lạnh, tốt nhất nên ở 60 độ C;

- Tránh uống ngay nước chanh khi vừa tỉnh dậy, tốt nhất chỉ nên uống 1 cốc nước lọc, ăn sáng rồi sau đó mới uống nước chanh;

- Tránh vắt chanh bỏ vỏ. Thực tế nhiều chuyên gia, như Thượng tá, Thạc sĩ, Bác sĩ Nguyễn Lê (Bệnh viện Quân y 103), người chuyên điều trị ung thư và viêm gan siêu vi đã khẳng định trong quả chanh, thứ tốt nhất chính là vỏ chanh - do dồi dào tinh dầu, vitamin, chất chống oxy hóa, flavonoid hơn hẳn phần thịt quả...

Theo đó, chúng ta nên rửa sạch quả chanh, sau đó thái lát mỏng có cả vỏ và cho vào nước uống. Bạn cũng có thể băm nhuyễn cả vỏ chanh khi pha nước chấm, khi nấu nướng sẽ vừa tốt vừa tăng hương vị thơm ngon.

Đặc biệt, với phần vỏ chanh này, chúng ta có nhiều cách xử lý để bảo quản, dùng dần, chẳng hạn như đông lạnh vỏ chanh.

* Theo Health/TT

db43c148Sưu tầm by Nguyễn Ngọc Quangdb43c148

(Ảnh: Internet)

 

 



 

 

 

 

Xem thêm...

Trí Nhớ - Bác sĩ Nguyễn Ý-Đức

TRÍ NHỚ

Bác sĩ Nguyễn Ý-Đức

Theo định nghĩa, trí nhớ là một khả năng của trí tuệ để thu thập, tích trữ và lấy ra các sự kiện mà con người đã trải qua trong quá khứ.

Có trí nhớ ngắn hạn, trí nhớ dài hạn. Ngắn hạn không tồn tại lâu và có thể chuyển sang dài hạn và lưu trữ mãi mãi

Hãy hình dung khung cảnh một buổi trưa hè, ta ngồi ở một nơi nào không phải là quê hương Hà Nội, mà nhớ lại cách đây trên dưới nửa thế kỷ, cùng bạn bè tắm sông, hái ổi trên Nghi Tàm, đạp xe vào chùa Láng, chùa Trầm. Rồi tưởng tượng như đâu đây phảng phất hương ngọc lan trên đường Quan Thánh, hay phượng vĩ đỏ ối chung quanh Hồ Tây.

Làm sao mà bất cứ lúc nào, nếu muốn, ta cũng như sống lại những gì của quá khứ? Làm sao mà não bộ, một cơ quan chỉ nặng chừng 1.5 kí lô có thể thực hiện được cái công việc đầy khó khăn đó? Ấy là chưa kể cả trăm công việc khác mà não bộ có thể đảm đương để duy trì sự sống của con người.

Riêng về trí nhớ, khoa học đã cố gắng giải đáp, nhưng sự hiểu biết mới chỉ có một phần.

Phát triển của não bộ

Khi mới sanh, não bộ nặng khoảng 50 gr, lúc trưởng thành nặng 1,5 kg.

Đó là một khối chất giống như bột mì nhão, mầu xám nhạt với cả tỷ tế bào và nhiều triệu dây nối tiếp giữa các tế bào.Tín hiệụ chuyển từ tế bào này sang tế bào khác ở chỗ nối tiếp và bằng hóa chất trung gian Acétylcholin.

Mỗi ngày có từ 60.000 tới 100.000 tế bào thần kinh bị hủy diệt và không được thay thế. Đây là một cuộc tàn sát lớn mà khi ta tới tuổi 65, có đến 1/10 tổng số tế bào thần kinh bị tiêu hủy.

May mắn thay là những tế bào còn lại có thể lãnh phần trách nhiệm của những tế bào xấu số. Chúng sẽ mọc ra nhiều nhánh xen kẽ vào khoảng trống để tiếp nhận tín hiệu thần kinh. Sự việc này cũng giống như trong khu rừng già, một cây chết đi thì cây kế cận vươn lên, sinh ra nhiều cành để điền khuyết.

Phần não có nhiệm vụ ghi trí nhớ nằm ở vùng vỏ não, hai bên thái dương, sau mắt.

Phần nhận và thanh lọc tín hiệu cho trí nhớ nằm sâu trong não, có hình chữ C, gọi là hải mã.

Sự liên hệ chức năng giữa hai vùng này rất cần thiết cho trí nhớ .

Ở tuổi già, khối lượng não nhỏ đi, tế bào thần kinh thay đổi hình dạng, sự truyền tín hiệu chậm lại, chất lipofuscin xuất hiện giữa tế bào, có thể gây rối loạn cho các cơ năng của não. Máu vào óc ít hơn, sự cung cấp dưỡng khí cũng giảm.

Hình chụp do X quang cho thấy các luống óc não nhỏ đi, rãnh giữa luống rộng ra. Từ tuổi 20 tới 90, não nhẹ bớt đi khoảng 5-10% và chứa nhiều chất lỏng hơn. Những thay đổi này có ảnh hưởng phần nào tới trí nhớ.

Trí nhớ được chia ra làm ba loại :

1-Trí nhớ ngắn hạn.

Đây là loại trí nhớ để phân tích những dữ kiện, sự việc cần tức thì và kéo dài trong chốc lát . Người Mỹ gọi nó là trí nhớ làm việc (working memory). Từ năm 1890, nhà tâm lý học Williams James gọi là trí nhớ căn bản (Primary memory).

Ta lấy một thí dụ: trí nhớ này giúp ta nhẩm trong đầu một số điện thoại trong khi quay máy. Chẳng hạn: bà vợ hỏi chồng số điện thoại của cô Cúc, em dâu, là bao nhiêu, chồng trả lời 8959.4762. Vợ nhẩm số đó và quay. Hai chị em thảo luận về quần áo, phấn son cả tiếng đồng hồ. Lần sau cần số điện thoại cô Cúc, nàng laị hỏi chàng. Thật là tiện, khỏi mất công nhớ. Mà nếu muốn nhớ, nàng phải dùng đi dùng lại nhiều lần, như là để củng cố, hợp nhất dữ kiện đó vào não.

Trí nhớ này bắt đầu có vào lúc 7 tuổi, thường thường không bị suy giảm với tuổi cao. Nó kéo dài khoảng vài chục giây tới một phút.

2- Trí nhớ trung hạn.

Những dữ kiện ghi trong trí nhớ này tồn taị từ nhiều phút tới vài năm. Một tín hiệu được nhắc đi nhắc laị, được sử dụng nhiều lần sẽ được ghi đậm sâu trong vỏ não. Khi cần đến, óc sẽ được kích thích để lấy ra dữ kiện này.

Còn bé đi học, có những bài học thuộc lòng trong Luân Lý Giáo Khoa Thư mà chắc bây giờ nhiều người trong chúng ta còn nhắm mắt ôn lại được.

Xin nói rõ là, để có chất liệu trong trí nhớ, ta phải đi qua ba giai đoạn :

a-Thu thập

Lấy dữ kiện bằng học hỏi, thảo luận, suy nghĩ, và bằng sự nhận của các giác quan.

b-Tồn trữ

Một dữ kiện, muốn được tồn trữ, phải qua sự thanh lọc của bộ phận hải mã, để coi nó có gây xúc động, hấp dẫn đáng ghi nhớ hay không.

Tên người yêu chắc chắn là phải cần ghi nhớ hơn là tên anh cảnh sát công lộ vừa mới biên phạt mình vì lái xe quá tốc độ.

Dữ kiện đó hoàn toàn mới hay có liên quan tới một kỷ niệm cũ. Thí dụ ta đã có một số ý niệm về một ca sỹ với tiếng hát vượt thời gian; rồi tháng sau có tin cô ấy lấy chồng, năm sau sinh đôi, thì bộ phận hải mã sẽ xếp những tín hiệu mới này vào hình ảnh cô ca sỹ nổi danh trên để được phong phú hơn.

c- Phục hồi kỷ niệm

Giống như máy vi tính, ta có thể phục hồi, lấy ra, bất cứ lúc nào, những dữ kiện có trong trí nhớ. Nghe tiếng hát cô ca sỹ kể trên trong CD là ta có thể hình dung ra cuộc đời ái tình sự nghiệp, gia cảnh cũng như hình dáng của cô ta .

Trí nhớ này bắt đầu có vào lúc 10 tuổi.

3- Trí nhớ dài hạn.

Trí nhớ này có thể tồn tại suốt đời người. Đây là kết quả tích tụ của nhiều năm với những kỷ niệm, kinh nghiệm, kiến thức học hỏi của người tuổi cao.

-Có những trí nhớ về kiến thức tổng quát mà ta thu góp, tàng trữ một cách tự nhiên, không cần biết nó xảy ra khi nào, ở đâu. Nói đến quê hương Việt Nam là ta hình dung ra một giang sơn có hình chữ S, có sông Hồng, núi Ngự, Cửu Long Giang. Khi nhắc tới Quang Trung, ta nhớ lại sử sách kể những trận đánh quân Tàu oai hùng của Người. Trí nhớ này tích tụ ngày một xúc tích, rất tự nhiên, đầy lúc nào ta không hay.

-Còn trí nhớ về những sự kiện cá nhân trong đời sống hàng ngày được ghi nhận với thời gian và không gian. Chẳng hạn trưa hôm qua ta ăn cơm Việt Nam ở quán Sải Gòn hoặc sinh nhật năm ngoái, ta nhận được chiếc đồng hồ mới do vợ con mua tặng. Đó là trí nhớ quá khứ.

-Sáng nay khi đi làm, ta tự nhủ là chiều nay tan sở trước khi về nhà, sẽ ghé siêu thị mua chai rượu vang vì tối nay vợ làm món cá bông lau hấp. Đây là trí nhớ vị lai.

-Có trí nhớ hành động thường nhật như ta tự hỏi, sáng nay có để thức ăn cho chú chó không, hoặc tuần trước ta cắt cỏ ngày thứ năm hay thứ sáu.

-Trong trí nhớ hồi tưởng, ta nghĩ và nói về dữ kiện của “ những ngày xưa thân ái ”, trí nhớ tự truyện nhắc đi nhắc lại chuyện về mình trong vài năm trước.

-Trí nhớ dung nhan khi “ Xin lỗi nom ông quen quen, mình đã gặp nhau, mà không sao nhớ được tên ông ”, trí nhớ “đã thấy” (déjà vu) mình đã ở nơi đó mà không nhớ bao giờ.

-Bà nội trợ, làm bếp cần mấy củ tỏi, nhưng nhà không còn. Bà ta nhẩm trong đầu là kỳ tới đi chợ thêm tỏi vào danh sách các thứ cần mua. Khi viết danh sách lại quên biên tỏi. Đi chợ, qua hàng rau quả, nhìn thây tỏi, bà ta lượm một túi, như vậy là trí nhớ thầm kín đã gợi bà mua tỏi.

Kết luận

Làm sao mà não, nói chung, các trung tâm trí nhớ, nói riêng, có thể hoàn tất công việc phức tạp đó một cách chu đáo và khoa học như vậy? Cho tới nay, chưa có một giải đáp thỏa đáng mà chỉ có những gơị ý, phỏng đoán.

Có người đã ví não bộ như cả ngàn hệ thống điện thọai mà mỗi hệ thống có thể cung cấp nhu cầu liên lạc cho tất cả dân chúng của thành phố Nữu Ước. Các trung tâm này liên tục nhận những tín hịêu thu lượm do ngũ quan đưa về, phân tích, xếp loại rồi tồn trữ.

Óc ghi nhận dữ kiện như một cái máy thu âm, bộ phận hải mã như là một cái nút kiểm soát. Bình thường, nút bấm này tắt, và chỉ mở để ghi khi nào dữ kiện được coi là quan trọng.

Một dữ kiện không quan trọng thường lởn vởn trong đầu một lúc rồi tan biến đi. Cho nên nếu ta có quên tên một người nào đó trong tiệc cưới cũng là chuyện bình thường, giống như là lâu lâu ta quên, không biết chìa khóa xe, chìa khóa nhà để ở đâu.

Nhưng lái xe đi làm mỗi ngày trên cùng con đường mà lạc lối; quên những hẹn quan trọng; kể đi kể lại cùng câu chuyện trong một cuộc gặp gỡ ngắn ngủi với bạn bè, thì là điều đáng ngại.

Những thắc mắc, lo âu, tự hỏi: Ta già rồi chăng? Hay ta đang mắc chứng não suy trầm trọng?

Liệu trí nhớ có bỏ ta ra đi như những con chuột tìm đường chạy trốn khỏi con tầu sắp chìm đắm dưới biển cả mênh mông!

Bác sĩ Nguyễn Ý-Đức
Texas Hoa Kỳ.

 Quỳnh Nga ST

Xem thêm...

Khó Ngủ - BS Nguyễn Văn Đức

Khó Ngủ - BS Nguyễn Văn Đức

*****

Stress, lạm dụng rượu hay thuốc dễ mất ngủ

Khó ngủ (còn gọi “mất ngủ”) hay xảy ra cho người lớn chúng ta.

Lâu lâu khó ngủ một lần, do những căng thẳng, kích động tạm thời, không sao, cùng lắm, ta bị người ngủ cùng giường phàn nàn chút ít. Song nếu kéo dài, khó ngủ khiến ta mệt mỏi, hoạt động kém hữu hiệu. Khó ngủ kinh niên còn làm ta buồn nản (depression), có khi gây tai nạn nghề nghiệp, xe cộ.

Theo các khảo cứu, một phần ba người lớn chúng ta khó ngủ. Khó ngủ nhiều theo tuổi: trên tuổi 50, cứ 2 người, thì 1 người khó ngủ. Phụ nữ hay mất ngủ hơn đàn ông.

Khó ngủ hay mất ngủ (insomnia) là chứng ngủ không đủ. Có người than khó đi vào giấc ngủ đầu đêm. Có người thiếp ngủ được, rồi thức giấc trong đêm, sau đó khó ngủ lại. Người khác, trong đêm dù ngủ đủ giờ, nhưng thức dậy buổi sáng mệt mỏi, uể oải, như chưa từng ngủ, ban ngày lúc nào cũng buồn ngủ.

Stress ảnh hưởng đến giấc ngủ

Để tiện việc sổ sách, các nhà “ngủ học” chia mất ngủ làm 3 loại:

– Mất ngủ thoảng qua (transient insomnia): kéo dài 1 đến vài đêm, do các căng thẳng tạm thời; thay đổi giờ giấc làm việc; mới đi du lịch về, giờ giấc chỗ du lịch và ở nhà khác biệt, …

– Mất ngủ ngắn hạn (short-term insomnia): kéo dài từ vài đêm đến 3 tuần, do các các căng thẳng kéo dài hơn. Thí dụ mới bệnh, nằm nhà thương, hoặc mới giải phẫu.

– Mất ngủ kinh niên (long-term, chronic insomnia): kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm, do các bệnh kinh niên về thể chất, về tâm thần, hoặc do thuốc gây ra. Hoặc có người mất ngủ, vì… mất ngủ, chẳng bác sĩ nào tìm ra được nguyên nhân rõ rệt (idiopathic insomnia).

Nhu cầu ngủ nghỉ tùy cơ thể, trung bình khoảng 7-8 tiếng mỗi đêm. Có người từ bé, mỗi đêm chỉ ngủ có 6 tiếng, ban ngày vẫn khỏe, bình thường, vị này không mất ngủ. Người khác mỗi ngày phải ngủ đủ 8 tiếng, mỗi tuần mất 1 ngày chỉ ngủ được có 6 tiếng, sáng dậy uể oải, mệt mỏi, vị này bị mất ngủ.

Tại sao ta khó ngủ?

Khó ngủ gây do nhiều nguyên nhân. Các nguyên nhân quan trọng gây khó ngủ, nói chung, có thể xếp thành 4 loại:

– Do nguyên nhân thể chất:

Tất cả những tật bệnh gây đau đớn, khó chịu thể xác đều có thể làm khó ngủ, hoặc ngủ không ngon: các bệnh gây đau nhức (loét bao tử, thấp khớp, ung thư, …), gây khó thở ban đêm (nghẹt mũi do dị ứng mũi, bệnh tim, bệnh phổi), … Có vị đêm bị ợ chua, nóng ngực (heartburn), ho, khó thở, do bệnh “dội ngược bao tử-thực quản” khiến các chất trong bao tử dội ngược lên thực quản và cổ. Nhiều người tiểu đường, hoặc mang bệnh to nhiếp-hộ-tuyến (prostate), thức dậy trong đêm đi tiểu nhiều lần, ngủ cũng không ngon. Bệnh cường hoặc suy tuyến giáp trạng (hay gọi nôm na không đúng là bệnh bướu cổ) cũng hay gây mất ngủ.

problem main 38

Khoảng 2-5 triệu người ở Mỹ có bệnh “ngưng thở lúc ngủ” (sleep apnea). Trong lúc ngủ, họ ngáy lớn, và có những chập ngừng thở hẳn từ 15 đến 150 giây. Khi ngừng thở lâu quá, đâm thiếu dưỡng khí, họ choàng thức giấc. Hiện tượng ngưng thở tái diễn hàng chục, hàng trăm lần mỗi đêm. Ban ngày họ buồn ngủ, cả lúc đang lái xe. Chứng này hay thấy ở người béo mập, lớn tuổi. “Ngưng thở lúc ngủ” gây do đường thở nghẹt lúc ngủ (như trường hợp béo mập, mỡ làm nghẹt đường hô hấp lúc ngủ), hoặc do sự làm việc bất thường của trung tâm điều khiển hô hấp trên óc lúc ngủ.

Có người mang chứng “nhột” chân (restless leg syndrome), khó dỗ giấc ngủ. Làm việc chẳng sao, cứ khi nghỉ ngơi, và nhất là lúc vào giường trước khi ngủ, chân họ nhột nhạt, khó chịu như có con gì bò sâu trong các bắp thịt, phải luôn chuyển động chân, hoặc bước xuống đi đi lại lại cho dễ chịu. Nhột chân có thể tái phát trong đêm. Gần về sáng, chân mới bớt nhột nhạt, và người bệnh mới ngủ được.

– Do nguyên nhân tinh thần:

Chẳng hạn, căng thẳng, buồn phiền trong cuộc sống hàng ngày: mới đổi nghề, ly dị, vừa mất người thân, … Ngay nỗi ám ảnh, lo âu vì bị mất ngủ, cũng khiến ta khó ngủ hơn; ta rơi vào vòng lẩn quẩn: khó ngủ gây lo âu, sợ hãi, càng lo âu, sợ hãi, càng thêm khó ngủ. Có việc mừng, kích động quá cũng khó ngủ.

Các bệnh tâm thần thường gây mất ngủ kinh niên. Như bệnh sầu buồn (depression); định đúng và chữa trị thích ứng với các thuốc chữa bệnh sầu buồn (thay vì dùng thuốc ngủ), người bệnh sẽ ngủ ngon hơn. Sau bệnh sầu buồn, bệnh căng thẳng tâm thần (anxiety) cũng hay gây mất ngủ.

– Do dùng thuốc, hay cà-phê, thuốc lá, rượu:

Rất nhiều thuốc dùng có thể làm ta khó ngủ, chẳng hạn các thuốc chữa dị ứng mũi (Actifed, Claritin-D, …), thuốc suyễn, một vài loại thuốc chữa cao áp huyết, … Đấy là chưa kể những thuốc nam, thuốc bắc đang dùng thêm ở nhà, chẳng biết trong đó có gì.

Ngay vài loại thuốc chữa các bệnh tâm thần cũng có thể gây mất ngủ. Chính thuốc ngủ, dùng lâu ngày, cũng tạo bệnh mất ngủ. Sự chữa trị trong trường hợp này là bỏ hẳn thuốc ngủ. Nhiều người vẫn mất ngủ một thời gian dài sau khi bỏ thuốc, nhưng “kiên nhẫn là mẹ của thành công”.

Có vị rất nhạy cảm với cà-phê, mất ngủ ban đêm, dù dùng cà-phê trước đó đã 8-14 tiếng. Với nhiều người, chỉ cần 3-5 tách cà-phê mỗi ngày cũng đủ để gây mất ngủ trầm trọng. Còn thuốc lá, rượu? Khỏi phải nói.

– Do môi trường ngủ không thoải mái:

Chẳng hạn, ngủ trên sofa ngoài phòng khách, phòng ngủ quá nóng hay lạnh, ồn ào, nhiều ánh sáng. Ánh sáng của đồng hồ có dạ quang cũng khiến nhiều người khó ngủ, nhất là khi tiếng tic-tac lạnh lùng của cái đồng hồ lại lớn đủ, trong đêm trường người mất ngủ nằm đếm từng tiếng thời gian nhỏ giọt, lòng thêm lo âu, và càng khó ngủ.

Hay người ngủ cùng giường với bạn… hơi ồn ào khi ngủ. Nếu ban ngày, nhiều lúc bạn bịt tai để người ấy muốn nói gì thì nói, ban đêm, sao bạn không thử dùng dụng cụ bịt tai (ear plugs), để người ấy… muốn ngáy gì thì ngáy.

Nhiều người đi du lịch, khó ngủ trên giường lạ. Khó ngủ có thể kéo dài 2-3 tuần sau đó, dù họ đã ngủ lại trên chiếc giường thoải mái của chính mình.

1426566156_news

Tìm nguyên nhân gây mất ngủ

Như mọi chứng, bệnh khác trong y khoa, sự chữa trị khó ngủ tùy vào việc tìm được nguyên nhân gây khó ngủ, và chữa những nguyên nhân này. Xin bạn sửa soạn sẵn câu chuyện về chứng mất ngủ của mình ở nhà (tốt nhất viết ra trên giấy), để khi kể bệnh, câu chuyện của bạn có đầu có đuôi, đầy đủ các chi tiết bác sĩ cần biết. Bạn kể bệnh theo thứ tự thời gian, dùng con số để diễn tả và lần lượt đi qua những điểm sau đây:

1. Bạn mất ngủ đã bao lâu? Trước khi bạn mới mất ngủ, có biến cố nào quan trọng (du lịch, mới đổi nghề, sửa soạn thi cử, mới mất người thân, …) xảy ra không?

2. Tiến trình giấc ngủ của bạn mỗi đêm: bạn vào giường lúc mấy giờ? mấy giờ thiếp ngủ? thức giấc lúc mấy giờ? tổng cộng mỗi đêm, về lượng, bạn ngủ khoảng bao nhiêu tiếng? bạn có thức giấc giữa đêm, rồi không ngủ lại được? giấc ngủ của bạn, nói chung, về phẩm, có sâu và ngon?

3. Ngoài triệu chứng mất ngủ, bạn có triệu chứng gì khác bất thường hay không? Ban ngày, bạn có mệt mỏi, vì ban đêm không ngủ được hay chăng? Vấn đề ăn uống, tiêu tiểu của bạn vẫn bình thường hay có gì xáo trộn? Bạn có xuống cân bất thường? Từ trước đến giờ, bạn có bệnh gì quan trọng, kể cả bệnh tâm thần?

4. Tình trạng phòng ngủ của bạn ra sao, có nóng, lạnh, ồn ào, quá chói sáng?

5. Hoạt động hàng ngày của bạn thế nào? bạn có hay ngủ gà ngủ vịt ngày nhiều lần?

6. Hiện tại, bạn có đang dùng bất cứ loại thuốc nào hay không, kể cả những thuốc mua bên ngoài không cần toa bác sĩ? (tốt nhất, bạn đem theo tất cả các thuốc đang dùng ở nhà đến cho bác sĩ xem). Bạn có dùng cà-phê, thuốc lá, rượu?

Nếu được, bạn đem theo bà xã, hoặc “người ngủ cùng giường”. Có nhiều chi tiết bác sĩ cần hỏi người ấy, thí dụ ngáy to, ngừng thở, co giật chân trong lúc ngủ, … vì lúc ngủ, chắc bạn đâu để ý bạn có ngáy to, ngừng thở, co giật chân, …

Trong những trường hợp khó, bác sĩ phải cầu cứu tới những trung tâm “ngủ học”. Những chuyên viên nghiên cứu mất ngủ cho bạn nằm ngủ trong một “phòng ngủ” đặc biệt. Trong lúc ngủ đêm tại phòng ngủ đặc biệt (có khi phải nhiều đêm), bạn được theo dõi liên tục về nhiều khía cạnh (polysomnography): điện não đồ, nhịp tim, nhịp thở, hơi thở qua mũi, các bắp thịt chân, … Tất nhiên, Medi-Cal và nhiều bảo hiểm đâu đủ tiền trả cho cách định bệnh kiểu nhà giàu này.

Chữa trị chứng khó ngủ

Chữa khó ngủ kinh niên là cố chữa nguyên nhân gây khó ngủ (chữa căn bệnh gây đau nhức ban đêm; chữa bệnh tim, bệnh phổi gây khó thở, khó ngủ ban đêm; chữa bệnh sầu buồn bằng những thuốc tâm thần đặc biệt, …).

Còn thuốc ngủ? Thuốc ngủ có vai trò quan trọng trong sự chữa trị, song xin nhớ, chúng như con dao hai lưỡi, chúng ta cần dùng cẩn thận. Một số người từng đòi kiện hãng chế thuốc ngủ Ambien, vì thuốc khiến người ta dậy ăn trong đêm, sáng thấy cửa tủ lạnh mở tung, mà chẳng nhớ gì cả (sleep eating). Thức dậy đi loanh quanh trong nhà (sleep walking), hoặc thậm chí lấy xe lái đi ban đêm rồi không nhớ (sleep driving) cũng từng xảy ra khi dùng Ambien. 

Ở người lớn tuổi, thuốc ngủ dễ làm lừ nhừ, đi như đi trong mơ, gây té ngã. Khi té ngã, các vị dễ gãy xương hông (hip fracture). Bỏ thuốc ngủ bất ngờ sau khi dùng một thời gian lâu, có thể bị kinh giật (seizure). Một số thuốc ngủ còn gây những cơn mất trí nhớ (amnesia), làm giảm phán đoán, hoặc nói chuyện không đầu không đuôi (confusion). Người ngủ không ngon ban đêm, nhưng ban ngày vẫn khỏe mạnh, làm việc bình thường, thực ra không cần phải dùng đến thuốc ngủ cho lắm.

Thuốc ngủ thường được giới hạn trong sự chữa trị những tình trạng mất ngủ thoảng qua hay ngắn hạn, ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày. Người ta thấy rằng, mỗi năm, 80% người lớn mất ngủ dưới 2 tuần lễ, thường do những căng thẳng trong cuộc sống (mới đổi nghề, sửa soạn thi cử, mới mất người thân, …) hoặc vì bắt buộc, phải ngủ vào những giờ giấc bất thường (đi du lịch, làm việc ban đêm, …). Khi bạn cần dùng thuốc giúp ngủ trong những trường hợp này, bác sĩ sẽ cho bạn dùng thuốc ngủ với lượng thấp, đủ để ngủ ngon ban đêm, mà không lừ đừ, buồn ngủ ban ngày. Bác sĩ cũng khuyên bạn nếu có thể, chỉ nên dùng thuốc càng ít lần càng tốt, và không nên dùng thuốc liên tiếp quá 2 hay 3 tuần lễ.

Khi tình trạng mất ngủ tạm thời tái diễn, thí dụ giấc ngủ bị xáo trộn vì phải làm việc lúc ngày lúc đêm bất thường, nếu sử dụng thuốc ngủ, bạn không nên dùng quá 2 lần mỗi tuần.

Thuốc ngủ có nhiều loại, tùy bệnh nhân, bác sĩ sẽ chọn thuốc và phân lượng cho phù hợp. Quí nhau, chớ tặng nhau thuốc ngủ làm chi, có khi hại nhau. Các thuốc giúp ngủ bán bên ngoài thị trường không cần toa thường không giúp nhiều, và có thể gây tình trạng tri giác hư ảo (confusion) cho các vị lớn tuổi.

Dùng thuốc ngủ, bạn nên thận trọng trong việc lái xe, khi làm những công việc có tánh cách nguy hiểm. Các vị lớn tuổi dùng thuốc ngủ, đêm có việc phải dùng phòng vệ sinh, nên nhỏm dậy chậm chậm, ngồi ở cạnh giường khoảng một phút, trước khi từ tốn đứng dậy, thong thả đi đến phòng vệ sinh. Nên mở đèn sáng, hoặc dùng đèn pin (flashlight) soi đường, kẻo vấp phải ghế, kẻo quàng phải dây.

Trong tất cả các chứng mất ngủ, ngoài sự chữa trị bằng thuốc nếu cần, sau đây là những phương cách giản dị ai cũng có thể áp dụng, để giấc ngủ được ngon hơn:

– Vận động hàng ngày.

Bạn đi bộ nhanh, chạy chậm chậm (light jogging), đạp xe đạp, bơi lội, …, tốt nhất vào buổi sáng hay buổi chiều (nếu có thể, ít nhất 30 phút một ngày, 5 ngày mỗi tuần). Tuy vậy, không nên vận động mạnh bạo trong vòng 3 tiếng trước giờ vào giường, đêm bạn mệt quá, oải người cũng khó ngủ. Có điều kiện vận động ngoài trời trong bầu không khí trong lành là tốt nhất. Nếu không, cũng nên hoạt động trong nhà càng nhiều càng tốt. Thường xuyên làm việc và vận động, đóng góp cho gia đình và xã hội, chúng ta sẽ được thưởng một giấc ngủ ngon hơn khi đêm đến.

– Vào giường ngủ mỗi tối và thức giấc mỗi sáng đúng giờ giấc.

Chỉ nên vào giường đúng giờ đi ngủ. Không nên vào giường sớm, rồi trằn trọc, xoay trở, hoặc ngủ gà ngủ vịt trước giấc ngủ chính (nên nhớ nhu cầu ngủ mỗi đêm của người lớn chỉ trung bình từ 7 đến 8 tiếng).

Dù giấc ngủ của bạn trong đêm không được ngon, bạn cũng nên thức giấc đúng giờ mỗi sáng. Chu kỳ ngủ-thức của bạn phụ thuộc vào giờ bạn thức giấc mỗi sáng. Nếu bạn cố ngủ nướng, thức giấc trễ sau một đêm ngủ không ngon, đêm tới có lẽ bạn lại sẽ không ngủ ngon.

Nên dàn xếp, để mọi người trong nhà đi ngủ cùng lúc. Nhà đông người, bạn vào giường sớm, lúc bên ngoài mọi người còn đang thi hát Karaoke, càng hét to càng nhiều điểm, bạn khó có thể ngủ ngon.

– Chớ ngủ bù nhiều quá.

Sau vài đêm mất ngủ, và muốn ngủ bù, bạn có thể vào giường sớm một, nhiều nhất là hai tiếng đồng hồ. Tránh ngủ bù quá nhiều, liên miên vào cuối tuần hay các ngày lễ được nghỉ sở.

– Đừng ngủ vặt trong ngày.

Nếu có thói quen ngủ gà ngủ vịt nhiều lần trong ngày lúc xem truyền hình, đọc sách, bạn thử đứng dậy, đi tới đi lui cho dãn gân cốt và bớt buồn ngủ. Ngày ngủ, tất nhiên đêm sẽ ngủ ít đi. Bạn có thói quen ngủ trưa ư, xin đừng ngủ quá 20 phút. Và… nhớ để đồng hồ báo thức hoặc nhờ người đánh thức dậy, chứ đừng tự tin có thể tự tỉnh giấc, vì biết đâu bạn sẽ ngủ một lèo luôn mấy tiếng.

– Phòng ngủ nên yên tĩnh, thoáng khí, giữ cho hơi lạnh một chút (nhiệt độ khoảng 60-65 độ F).

Tưởng tượng, nằm trong chăn ấm, đi vào giấc mộng thần tiên, thú biết mấy. Nếu nhà ồn ào, dùng một quạt nhỏ hay dụng cụ gây tiếng động nhẹ (white-noise device), để làm át tiếng động bên ngoài. Hoặc bịt tai bằng ear plugs. Thảm, các màn dày che cửa sổ, cũng tốt, vừa che ánh sáng, vừa ngăn tiếng động. Nếu vẫn còn nhiều ánh sáng làm bạn khó ngủ, bạn thử dùng đồ che mắt (eye mask) xem sao.

– Nếu bạn chỉ thỉnh thoảng mới bị mất ngủ:

Coi chừng nệm giường của bạn đã quá cũ không còn thoải mái, lòi đinh ốc, lò so đâm vào lưng bạn. Bỏ chút tiền thay nệm mới, có khi tiết kiệm được tiền đi bác sĩ, và tiền mua thuốc ngủ.

– Chỉ nên dùng phòng ngủ vào hai công việc: để ngủ, và làm… “sex”.

Nhiều bác sĩ cho rằng “sex” cũng là một loại thuốc giúp ngủ rất tốt, lại không mất tiền mua. Không nên dùng phòng ngủ làm chỗ cho cả gia đình giải trí, coi tivi, đánh bài, ăn uống, hoặc là chỗ kín đáo, thuận tiện để hai vợ chồng… cãi, choảng nhau (làm vậy, bạn đâm ra ghét cái phòng ngủ). Cũng không nên dùng phòng ngủ làm chỗ học hành, trả bills (nhất là những bills nặng ký, cần nhiều đắn đo, suy nghĩ trước khi đặt bút ký check).

Trong tiềm thức bạn, trên cõi đời phức tạp này, phòng ngủ là nơi hạnh phúc nhất, êm đềm nhất: sự liên tưởng này sẽ giúp bạn đi nhanh hơn vào giấc ngủ.

– Vài cách bạn có thể thử:

Có người ngủ ngon sau khi tắm nước ấm trước khi đi ngủ (nhưng nước nóng quá lại làm mất ngủ). Nhiều người đi nhanh vào giấc ngủ sau khi đọc sách hoặc, như trên đã nói, sau khi… làm “sex”. Có người dễ đi vào giấc ngủ khi nghe nhạc êm dịu khoảng 20-30 phút. Cảm thấy đói bụng lúc vào giường, bạn có thể ăn nhẹ (chút bánh crackers, trái cây). Có người dễ đi vào giấc ngủ sau khi ăn nhẹ những thực phẩm có chứa nhiều chất tryptophan như sữa, chuối. Tránh ăn nhiều nặng bụng, tránh ăn thực phẩm nhiều gia vị (spicy foods).

vanduc

Mỗi người mỗi ý, tùy bạn, bạn muốn thử cách nào cũng được.

– Tránh hút thuốc lá, uống rượu, trà, cà-phê (kể cả thức ăn, thức uống có cà-phê nhẹ như chocolate, Coca-cola), nhất là vào buổi tối trước lúc vào giường.

Nhiều người dùng chút rượu vang nhẹ để dễ đi vào giấc ngủ. Nhưng nhiều hơn thì chớ. Rượu mạnh làm bạn mau thiếp ngủ, song nửa đêm, rượu tan, giấc ngủ êm ái của bạn tàn theo rượu.

Nào, bây giờ nằm trong chăn ấm (tai bịt ear plugs, mắt che eye mask nếu cần), bạn tạm gác chuyện đời (trả chúng lại cho Cesar), tắt đèn, thư dãn, và bắt đầu cuộc hành trình vào giấc ngủ. Đừng để chuyện bực mình nào làm phiền bạn trong giây phút êm đềm này.

Nếu bạn vẫn cảm thấy tinh thần còn căng thẳng, tâm vẫn chưa tĩnh, bạn áp dụng kỹ thuật làm dãn nở từng bắp thịt (relaxation techniques): bắt đầu với các bắp thịt mặt, rồi bắp thịt cổ và vai, xuống dần các bắp thịt khác của cơ thể, và sau cùng là các bắt thịt của chân.

– Làm đủ cách mà sau hơn nửa tiếng, cơ thể bạn vẫn cứng đầu, chưa chịu đi vào giấc ngủ, bạn có thể ra khỏi giường, đi sang phòng khác. Bạn nằm yên, và thư dãn, hoặc bạn có thể đọc sách. (Nếu đọc sách, bạn tránh đừng để đèn sáng quá, hoặc đọc chuyện nhiều căng thẳng, hấp dẫn). Sau 20 phút, bạn trở lại phòng ngủ.

– Nếu bạn đi được vào giấc ngủ, nhưng rồi lại… đi ra, thức giấc giữa đêm, và không ngủ lại được, bạn vẫn có thể áp dụng kỹ thuật kể trên nhiều lần, cho đến khi giấc ngủ trở lại. Mục đích là duy trì một ý nghĩ tốt đẹp về giường ngủ của bạn: nó là nơi dỗ bạn vào giấc ngủ êm đềm, không phải là chỗ để bạn trằn trọc, hằn học, bực bội vì nhiều chuyện, kể cả chuyện mất ngủ.

Nên nhớ, chứng mất ngủ, tự nó, không quan trọng lắm, nếu ban ngày, bạn vẫn khỏe mạnh, hoạt động bình thường. Có khi chính nỗi ám ảnh, lo âu vì mất ngủ ở ngay trong bạn, làm bạn sợ hãi, khổ sở hơn, và trong tình trạng căng thẳng ấy, giấc ngủ càng khó đến.

BS Nguyễn Văn Đức

 Hồng Vân sưu tầm

anh-bia-hoa-sen-

 

Xem thêm...

Mùa Cherry Tây Bắc Nước Mỹ

Mùa Cherry Tây Bắc Nước Mỹ

 

Cherry (quả Anh Đào) là một loại quả có thành phần dinh dưỡng cao và công dụng giải độc rất tốt. Quả Cherry tròn, vị ngọt rất ngon, màu đỏ xậm (màu càng xậm vị càng ngọt). Một số công dụng của Cherry: - Chống sưng và ngăn ngừa Gout. - Giảm cholesterol trong máu. - Chứa một số họat tính bảo vệ cơ thể chống ung thư. Cụ thể "2 chất trong cherry là isoquerxitrin và quercetin đã được xác định là có khả năng chống sự tăng trưởng của các tế bào ung thư ruột già". -...
Về thành phần dinh dưỡng, cherry - loại quả quý này có chứa một hàm lượng vitamin A rất cao, gấp 19 lần lượng vitamin A có trong trái dâu tây hoặc các trái thuộc họ berry khác. Cherry hay còn gọi là quả anh đào từ Mỹ, Australia và nhanh chóng trở thành một trong những loại trái cây được ưa chuộng. Có lẽ vì giá cao nên chỉ có một số ít người hiểu rõ về món trái cây rất có giá trị này.

Related imageNếu như cherry chín được thu hoạch vào mùa hè ở Mỹ từ tháng 5 tới tháng 9, thì tại Australia mùa thu hoạch cherry sẽ bắt đầu từ cuối tháng 11 đến giữa tháng 2 vì đất nước này nằm ở nam bán cầu.


Nhiều nhà khoa học đã không tiếc lời ngợi khen cherry và gọi nó là “Siêu trái cây” – Super fruit. Một số các nghiên cứu khoa học đã kết luận loại quả này có tác dụng như: giảm rủi ro về tim mạch, ngăn ngừa ung thư, tiểu đường và ngăn ngừa khả năng giảm trí nhớ…

Chất nước màu đỏ sậm chứa trong cherry chứa tới 17 loại chất. Trong đó, có một thành phần chống oxy hóa rất mạnh có tên khoa học là anthocyanins. Các thành phần này xây dựng một hệ thống bảo vệ mạnh mẽ giúp cơ thể làm chậm tốc độ lão hóa và chống lại các rủi ro của bệnh ung thư. Bên cạnh đó, cherry đã được chứng minh có tác dụng giảm axit uric trong máu, giúp cho các bệnh nhân bị gout giảm các cơn đau.

Related image
Về thành phần dinh dưỡng, loại quả quý này có chứa một hàm lượng rất cao vitamin A, gấp 19 lần lượng vitamin A có trong trái dâu tây hoặc các trái thuộc họ berry khác. Ngoài ra, loại quả này còn chứa vitamin C, E và các khoáng chất như magne, sắt, kali.


Image result for beautiful  cherry fruits wallpaper 3d photos
Cherry có nhiều chủng loại, tuy nhiên chỉ có khoảng 15 loại là được trồng và thương mại phổ biến. Cuối tháng 11 là bắt đầu vào mùa cherry của Australia với các loại chín sớm như: Chelan, Rod, Brook. Các loại chín đầu mùa thường cho quả nhỏ cỡ 26-28 mm, màu đỏ tươi, chưa ngọt đậm và có giá tương đối cao, thường dành cho các khách hàng thích các sản phẩm đầu mùa và ăn cho đỡ nhớ.

Các loại đặc biệt thường bắt đầu chín rộ và cho thu hoạch vào giữa tháng 12 bao gồm: Bing, Stella, Lapin, Sweetheart, Van, Lambert, riêng loại Rainier có màu vàng, tía đỏ thường được gọi là cherry vàng. 

Related image

Mùa Cherry Tây Bắc Nước Mỹ

Image result for famous brand cherry fruits wallpaper hd photosRa chợ mùa này, thứ trái cây theo mùa được quảng cáo và bày bán nhiều nhất vẫn là những bịch cherry đỏ, vàng tươi mọng. Những người đi chợ nếu để ý thêm ngoài bao bì, ắt sẽ thấy thêm hàng chữ “Northwest Cherry”. Vâng! Mùa Hè – mùa của những trái cherry đang chín rộ từ các nhà vườn vùng Tây Bắc Hoa Kỳ, rồi tỏa đi cùng khắp nước Mỹ và thế giới. Mời bạn hãy cùng chúng tôi ghé ngang với những vườn cherry chín đỏ tại thị trấn Wenatchee thuộc tiểu bang Washington để hái dăm trái tươi bỏ miệng. Để thoáng qua cái thú một lần với tay hái trái chín cây. Rồi quên đi. Mà cũng có thể còn nằm mãi đâu đó trong ngăn ký ức của mình.
mua-cherry-tay-bac3
Chẳng biết sao khi định bắt đầu kể cho bạn nghe về những nhà vườn Tây Bắc đương mùa cherry, tôi bỗng nhớ ngang xương đến vườn… chôm chôm. Chẳng phải vì chúng chung màu đỏ hay cùng loại trái chỉ có một hột. Mà vì… Thôi! Thay vì kể lý do thì nói sang nhạc sĩ Giao Tiên vậy. Tôi nhắc tên người nhạc sĩ vì ông có bài hát “Tình đẹp mùa chôm chôm”, quen thuộc chẳng thua những Cô Thắm Về Làng hay Phận Gái Thuyền Quyên cùng hàng trăm bài hát khác của ông mà (chém chết) dân nghe bolero thế nào cũng đã hơn một lần nghe qua. Hay nhiều lần. Dù không biết là của ông. “Nhớ mùa chôm chôm trước, mùa chôm chôm kỷ niệm, biết bao nhiêu nồng thắm, có một chàng thiếu niên, nơi đô thành tìm xuống…”.Không phải là bài bolero tôi thích, nhưng còn nhớ chỉ vì nó kể chuyện chôm chôm. Cùng một mối tình chôm chôm. Của “một chàng thiếu niên nơi đô thành tìm xuống”, sao giống chuyện của… ai đó. Cũng có mối tình một thời mới lớn. Từ Sài Gòn lên những vườn chôm chôm Xuân Lộc, Long Khánh. Không phải vì những cây trái chôm chôm hay sầu riêng. Mà vì một nụ cười. Nối những nụ cười. Rất dễ thương. Và ngọt như chôm chôm. Chuyện nghe rất … “bolero” phải không bạn. Mà bolero thì có người thích, có người không. Nên thôi, hãy quay về cùng cherry vậy. Những cây cherry đỏ cành, nhìn thích mắt, chẳng khác những nhánh chôm chôm trĩu nặng (lại chôm chôm).  Nghe người anh họ bảo thay vì đi lại xa lộ 90 từ Spokane quay về Seattle, cứ bắt theo đường đèo số 2 khá đẹp sẽ đến một thị trấn tuyệt đẹp  của Ðức ngay trên đất Mỹ, lại được đi ngang qua cả những vườn cây ăn trái của tiểu bang Washington. Nghe qua đã thích, tôi bấm vào điện thoại để theo ngay lộ trình này. Có những khu vực trồng cây ăn trái khác của tiểu bang Washington mà tôi không biết, nhưng cái làng Wenatchee tôi ngang qua thì trồng đủ loại táo, mận, đào, mơ cùng những vườn cherry đương rộ mùa, nằm dọc hai bên đường xa lộ chứ chẳng cần vào sâu bên trong. Dù chắc chắn phải còn nhiều vườn nữa trong đó.
 

mua-cherry-tay-bac4

Cherry bày bán bên đường

 
Những nhà vườn dựng sạp bán trước nhà cho khách qua đường, cứ như những sạp trái cây ven đường xuống miền Tây. Dừng xe vào các quầy bán trái quả tươi vừa hái và vào thăm nhà vườn, mới biết được đôi chút về trái cherry mà bao nhiêu năm nay mình được ăn nhưng chẳng hề để tâm hay tìm hiểu chúng hái trồng thế nào và đến từ đâu.
 
Những loại cherry tươi bán ra ngoài chợ là loại cherry ngọt được trồng tại những tiểu bang Tây Bắc như Washington, Oregon, Idaho, Montana và Utah, trong đó Washington là tiểu bang trồng và cung cấp cherry ngọt nhiều nhất nước Mỹ. Nghe bảo California thì có cherry đầu mùa, chỉ chín rộ sáu, bảy tuần từ cuối tháng Tư  đến giữa đầu tháng Sáu, còn cherry Tây Bắc chín rộ suốt ba tháng mùa Hè.  Michigan và Wisconsin phía Bắc thì cũng có cherry, nhưng phần lớn là loại cherry chua, trồng để làm bánh, ép nước, đóng hộp hay chế biến trong kỹ nghệ thực phẩm và dược phẩm. Một vài tiểu bang khác cũng trồng được cherry, nhưng với số lượng rất thấp. Ra vậy! Thấy trái cherry thì chỉ biết cherry, nhưng hỏi ra mới biết thêm nhiều chuyện. Không chỉ cherry ngọt để ăn tươi và cherry chua dùng trong chế biến như vừa kể mà cherry còn có loại đỏ và loại vàng, trong đó màu đỏ lại có gần chục giống khác nhau. Nào là Bing, Chelan,  Regina, Lapins … có màu sắc đậm nhạt, tùy theo giống nhập từ Châu Âu hay Canada hoặc được lai tạo, nhân giống ngay từ Mỹ. Loại màu vàng ít giống hơn, bán nhiều ngoài chợ là Rainier, ngon ngọt và đắt tiền hơn cherry đỏ vì chúng khó trồng, nhạy với sự thay đổi của thời tiết, khí hậu cùng nắng, gió. Phần khác thì Rainier vàng ngon ngọt nên bị chim chóc ăn nhiều hơn, nghe bảo nhà vườn trồng ra nhưng chỉ thu hoạch được có hai phần, còn phần ba bị chim chóc ăn hết. Vận chuyển, chuyên chở hư thêm phần khác, trồng một chỉ còn chưa đến một nửa đến tay người ăn, giá tiền có mắc hơn cũng có lý do.
 

mua-cherry-tay-bac2

Cherry trong vườn

Trồng cherry không mất nhiều thời gian, tùy theo loại, chỉ bốn đến sáu năm đã bắt đầu có thể ra trái và thu hoạch cả suốt 15, 20 năm. Cherry là một trong những loại cây ăn trái có thời gian từ ra hoa đến khi thu hoạch ngắn ngày nhất, chỉ khoảng 60 ngày. Cây cao chừng bảy đến mười thước, đương mùa nên trái trĩu cành, lần đầu tiên gặp có lẽ ai cũng thích. Quên hỏi một cây có thể thu hoạch được bao nhiêu tấn mỗi mùa mà có thể cung cấp cho khắp nước Mỹ và xuất cảng như vậy. Như những cây ăn trái khác, các cơ quan canh nông của chính phủ và những hiệp hội nhà vườn cùng các viện đại học cũng làm việc với nhau để làm sao có thêm những giống cherry ngon ngọt khác mà sản lượng lại cao, cũng như các phương pháp phòng chống sâu bịnh, tăng sức chịu đựng cho cây trái. Như cherry vàng ngon ngọt, mỏng vỏ Rainier kể trên là do một giáo sư của đại học Washington tạo giống. Xứ người làm một, nghĩ mười và thấy xa cả trăm (năm) nên có phát triển cũng là điều tất nhiên.  Chẳng phải thứ gì cũng tự nhiên có, tự nhiên quy củ, bài bản như vậy.
Tôi chỉ dừng lại các quầy và ngắm cây trái cherry ven đường chứ không vào tận bên trong xem người ta thu hoạch ra sao. Nhưng nghe bảo thu hoạch bằng những xe rung, tự động giăng cuốn bạt như giăng lưới rồi rung cây cho trái chín rụng lên. Cherry theo băng chuyền chạy khoan chứa, sàng rung thêm để loại bỏ các lá rụng theo. Cherry chín cây được hái và vận chuyển cấp tốc đến tay người tiêu dùng trong vòng đôi ba ngày để giữ độ tươi ngọt của chúng, cũng như tránh bị hư hao, thất thoát. Tin tức từ các hiệp hội nhà vườn cherry ước đoán năm nay tiểu bang Washington có thể thu hoạch cherry ở mức kỷ lục, từ 24 đến 26 triệu thùng loại 15 lbs, không chỉ đủ cung cấp nội địa mà còn xuất cảng sang Canada và các nước Á Châu. Mỹ chỉ trồng và thu hoạch cherry thua sau Thổ Nhĩ Kỳ, quốc gia cung cấp cherry chính yếu cho Châu Âu. Thấy các trang mạng bên Việt Nam cũng quảng cáo cherry “chính hiệu” được nhập về từ Mỹ, bán đâu khoảng 25 đến 30 đô một ký lô. Nhưng cũng chính các nhà phân phối này cảnh báo rằng, nếu người mua không biết thì chín phần sẽ mua nhầm cherry Tàu được dán nhãn Mỹ hay Úc.
 

mua-cherry-tay-bac1

Một tiệm bán trái cây với mặt tiền độc đáo

Các tài liệu y học viết rằng cherry cũng là một trong loại trái trong nhóm “thần dược”, không chỉ để ăn chơi mà còn có tác dụng chống tiểu đường, các bịnh tim mạch, huyết áp và lão hóa, nhất là chống bịnh gout. Cả một danh sách dài. Nhưng mỗi năm chỉ ăn dăm lần mùa Hè nên chẳng biết chúng “bổ béo” được bao nhiêu. Ðọc cho biết vậy.
Mùa Hè, lái xe đâu đó, đi ngang qua những vườn cherry miền Tây Bắc, bạn ghé vào thăm chúng một lần cho biết. Biết để làm gì thì tôi cũng… chẳng biết. Nhưng biết đâu nó lại gợi cho bạn về những vườn ăn trái nào đó mình đã từng ghé qua trong đời. Rồi mường tượng một nụ cười duyên xưa cũ. Và cười thầm một mình. Như tôi bỗng nhớ về những vườn chôm chôm của một thời mới lớn khi thấy những vườn cherry. Ðôi khi trí não của mình bị “malfunction” – lộn xộn như vậy đó.
 

mua-cherry-tay-bac

Trái cây bày bán ven đường

TG: ÐYT
 
Image result for rainier red cherry north america photos

         Kiến Thức Về Quả Cherry (Quả Anh Đào)

 

Image result for famous cherry fruits wallpaper hd photos

Cherry Ngọt (Sweet Cherries)
Cherry có nguồn gốc từ vùng khí hậu ôn hòa Đông Âu và Tây Á, tại đây cây đã được trồng ít nhất là từ năm 600 trước Tây lịch. Tuy cherry đã được trồng tại Ý vào thời gian này, nhưng Tướng La Mả Lucullus (vốn là tay sành ăn nhậu) đã cho du nhập thêm những giống mới vào khoảng năm 69 trước Tây lịch.. Tên ông đã trở thành đồng nghĩa với việc cây đã từ  Cerasus đến La Mã. Người Ai cập, Hy lạp và La Mã đều ưa thích cherry vì hoa của cây khá đẹp và quả cũng khá ngon..
Trong văn học Nhật có một truyện kể về cây Cherry :
‘Có một võ sĩ Nhật đã trải qua thời gian niên thiếu tại Iyo, vui sống hàng ngày dưới bóng yan cây cherry. Khi trưởng thành, phải xa gia đình và bạn hữu, chàng chỉ còn một sự liên kết rất mật thiết với cây cherry mà chàng rất yêu thích.. Và một mùa hè kia, cây cherry đã chết ! người chiến sĩ già xem sự kiện này như một điềm báo, ông không nguôi được sự ưu buồn dù cho bên cạnh cây cherry cũ người ta đã trồng một cây non để thay thế..Và mùa Đông năm đó, ông đã nói với cây cherry đã chết cầu mong cây chỉ nở thêm một mùa hoa! Và nếu cây chấp nhận lời khẩn cẩu thì ông sẽ hy sinh mạng sống của mình. Để thực hiện lời hứa, ông trải một mảnh vải trắng trên mặt đất cạnh nơi cay cherry chết.. .và ông tự mỗ bụng chết (hara-kiri).. Máu của ông thấm vào rễ cây, thần khí nhập vào yani nhựa.. để cây cherry đã chết, vụt sống lại và nở hoa.. Mỗi năm vảo ngày Ông chết, tuy đất vẫn còn băng cứng , các cây cỏ đang ngủ qua mùa Đông nhưng cây cherry tại Iyo vẫn nở hoa..’ 
 
Related image
Cây cherry có thể được xem là một cây ăn trái khá được ưa chuộng tại Hoa Kỳ, mỗi năm có ngày lễ hội quốc gia (National Cherry Festival0, tổ chức vào tháng 7 tại ‘Thủ đô Cherry của Thế giới’ tại Traverse City Michigan. Hàng ngàn người từ khắp nơi trên thế giới sẽ tụ về đây đễ mừng ngày hội và dĩ nhiên để ..ăn cherry..
Cherry cũng đi vào văn chương dân gian Hoa Kỳ với truyện kể về George Washington đã lén đốn bỏ cây cherry của Cha Ông và sau đó vì không dám nối dối..nên đành nhận tội..
Ngày nay tuy cherry được trồng tại nhiều nơi trên thế giới nhưng chỉ khoảng 20 quốc gia là trồng nhiều đủ để thành sản phẩm thương mãi.Âu châu vẫn cung cấp phần lớn cherry nhưng Hoa Kỳ là một trong những quốc gia đứng hàng đầu với sản lượng cherry ngọt hàng năm lên đến trên 156 ngàn tấn (85% do Washington, Oregon và California); lượng cherry chua lên đến 100 ngàn tấn mỗi năm (75% trồng tại Michigan).. Các tiểu bang khác trồng Cherry gồm Utah, Wisconsin, New York và Pennsyl vania.. 
Tên khoa học và các tên khác :
Prunus avium thuộc họ thực vật Rosaceae
Cerise (Pháp); Cerizas (Tây Ban Nha)
 
Related image
Đặc tính thực vật :
Cây thuộc loại thân mộc cao đến 10m, sống lâu năm. Hoa màu trắng, đôi khi hồng nhạt, nở hàng năm cùng một thời điểm với cây đào. Lá giống lá mận, thuôn dài và mỏng về phía ngọn. Quả có đường kính chừng 2.5 cm, tương đối tròn, màu đỏ, vàng hoặc đen, có cuống dài thường mọc thành đôi và tập trung thành từng nhóm trên các cành mang quả. Quả có thịt màu kem nhạt và vàng, tuy ngọt nhưng có thể hơi đắng tuy nhiên khi yan thì mất hẳn vị chua. Cây không tự thụ phấn.
Cherry ngọt thích hợp với vùng khí hậu ấm và khô. Gỗ cherry thuộc loại gỗ cứng, khá được ưa chuộng để làm đồ gỗ cao cấp.
Cây cherry ngọt hoang, nguồn gốc tại Âu châu, thường được gọi là bird cherry, gean hay mazzard, không có giá trị nhiều về phương diện thương mãi, tuy nhiên vẫn được dùng để chế biến rượu. Mazzard được các nhà vườn cải thiện khá nhiều, nay cho quả màu đen, hương vị khá đậm , quã tương đối lớn hơn loài cây hoang, nếu để mọc tự nhiên, có thể cao đến hơn 5.5 m. Quả từ các cây cherry ngọt loại gean hay guigne mềm hơn, thịt hơi nhũn, và quả giống ‘bigarreau’ tương đối dòn.
Cherry là một trong những loại trái cây mà các di dân từ Âu châu mang sang Châu Mỹ từ thế kỷ 16. Sau đó các người nhập cư từ Pháp đã trồng cherry dọc theo bờ sông Saint Lawrence xuống tận các vùng đất quanh khu Đại Hồ; cây cherry cũng trở thành những cây chính trồng tại khu vườn nơi người Pháp định cư như tại Detroit, Vincennes và các thành phố trong vùng Trung Hoa Kỳ.
Vào thập niên 40 của thế kỷ 18, Mục sư Peter Dougherty, một nhà truyền giáo Presbyterian, đã trồng vườn cây ăn trái cherry đầu tiên tại vùng Bắc Michigan (đây là vùng có những điều kiện thổ nhưỡng tối ưu thích hợp với cây cherry)..
Tại vùng Tây Bắc Hoa Kỳ, các vườn trồng cây cherry ăn trái phát triển rất mạnh. Năm 1847, Henderson Lewelling đã khởi đầu trồng cherry tại Tây Oregon, dùng các cây ‘con’ chở từ Iowa sang bằng xe bò.. Các vườn cây của Lewelling đã trở thành nổi tiếng từ 1870.
Vài chủng loại đáng chú ý :
Có khá nhiều (khoảng trên 500) chủng cherry ngọt đã được lai tạo, tuy nhiên việc thụ phấn tương đối khó khăn nên đa số nhà vườn chọn trồng khoảng 15 chủng có thể thụ phấn nhân tạo :
Bing là chủng cherry ngọt quan trọng nhất , tên được Lewelling dùng để ghi nhận công sức của một thợ vườn người Trung Hoa: quả to, tròn màu đỏ xậm và vị ngon, quả đổi sang màu đen khi hoàn toàn yan. Cây lớn tuy không ‘sai’ quả như chủng Angela’ nhưng hiện vẫn được xem là chủng tiêu chuẩn xét về vị ngọt của quả. Một chủng khác Lambert cũng phát xuất từ Nông trại Lewelling, quả nhỏ hơn hình quả tim
Black Tartarian cũng cho quả ngọt, thịt mềm và vị rất ngon.
Van cho quả hình dạng giống Bing, nhưng cứng hơn và cuống ngắn hơn. Cây cho quả rất sớm
Stella là chủng đặc biệt, tự thụ phấn, cây có sức chịu đựng cao, cho quả ngọt, màu đỏ xậm.
Rainier cho quả màu vàng, vị ngọt nhẹ, là chủng lai tạo giữa các chủng Bing và Van do TS Harold Fogle thực hiện tại ĐH Washington State University
Ba chủng Bing, Lambert và Rainier chiếm khoảng 95 % tổng sản lượng Cherry ngọt thu hoạch tại vùng Tây Bắc Hoa Kỳ
 
Image result for red cherry north america photos
Thành phần dinh dưỡng :
100 gram phần ăn được (bỏ hột) chứa :
- Calories 72
- Chất đạm 1.20 g
- Chất béo 0.96 g
- Chất sơ 0.40 g
- Calcium 15 mg
- Sắt 0.39 mg
- Magnesium 11 mg
- Phosphorus 19 mg
- Potassium 224 mg
- Kẽm 0.060 mg
- Đồng 0.095 mg
- Manganese 0.092 mg
- Beta Carotene (A) 214 IU
- Thiamine (B1) 0.050 mg
- Riboflavine (B2) 0.060 mg
- Niacin (B3) 0.400 mg
- Pantothenic acid (B5) 0.127 mg
- Pyridoxine (B6) 0.035 mg
- Folic acid (B9) 4.2 mcg
- Ascorbic acid 7 mg
Thành phần hóa học :
Ngoài thành phần dinh dưỡng kể trên, trong cherry ngọt còn có :
Quả chứa :
- Anthocyanidins như các chất chuyển hóa từ yaniding, peonidin.
- Các acid loại hydroxycinnamic như chlorogenic acid, neochloro
genic acid, và các chất chuyển hóa từ p-coumaric acid.
- Các glucosides của quercetin, kaempferol và isorhamnetin..
- Các triterpene loại ursolic và oleanolic acid.
- Các alkanes : nonacosane và heptacosane 
Xét về phương diện dinh dưỡng , cherry ngọt (cả hai loại quả màu đỏ và mầu vàng) màu càng đậm, vị càng ngọt, có thể ăn tươi. Quả rất dễ hư nên cần được giữ trong tủ lạnh khi chưa dùng đến. Cần cẩn thận khi muốn lấy hột ra khỏi quả vì nước ép từ quả có thể gây màu khó phai trên quần áo màu nhạt. Cherry ngọt phơi hay xấy khô cũng được ưa chuộng. ‘Mùa’ thu  hoạch cherry tương đối ngắn, thường chỉ trong vòng 3 tháng : cherry loại Bing xuất hiện vào cuối tháng 5, cao điểm trong các tháng 6 và 7, có thể còn có trong tháng 8 ; trong khi đó loại Lambert xuất hiện vào giữa tháng 8. Cherry tươi trên thị trường tại Mỹ, sau tháng 8 thường là cherry nhập vào Mỹ từ New Zealand.
Cherry được xem là một trái cây ‘giải độc’, nhuận trường và kích thích hoạt động cơ thể. Nên ăn để ‘thanh tẩy’ đường tiêu hóa : quả càng xậm càng tốt vì chứa nhiều sắt, magnesium và silicon hơn. Phương thức đơn giản nhất là uống mỗi ngày 2-4 lần, mỗi lần một thìa càphê nước ép cô đặc quả cherry, hòa trong 1 ly nước để giúp bớt đi tiểu nhiều lần và trị được bị khó chịu, cảm giác nóng rát khi đi tiểu.
 
Related image
Các nghiên cứu khoa học về Cherry ngọt :
Tiến trình thay đổi thành phần hóa học và hoạt tính trong các giai đọạn yan của quả : Quả cherry ngọt thay đổi qua nhiều giai đoạn ‘chín’ khi còn trên cây (chưa hái). Nghiên cứu tại Phân khoa Sinh Học Ứng Dụng và Kỹ thuật Thực phẩm , ĐH Miguel Hernandez (Tây Ban Nha) ghi nhận sự thay đổi màu nơi da của quả, sự tích tụ glucose và fructose cùng tiến trình ‘mềm’ hóa khởi sự rất sớm tương ứng với sự gia tăng khối lượng của quả. Đồng thời sự đổi màu của quả có liên hệ với sự thay đổi của hàm lượng anthocyanins tổng cộng. Trong thời gian đầu của sự phát triển, lượng Vitamin C, hoạt động chống oxy-hóa và lượng hợp chất phenolic tổng cộng đều giảm bớt nhưng sau đó tăng rất nhanh vào giai đoạn quả đổi sang mầu xậm.. (Journal of Agrricultural and Food Chemistry Số 6-2005>
Hoạt tính bảo vệ tế bào thần kinh của các hợp chất phenolic trong cherry ngọt : Lượng hợp chất phenolic tổng cộng trong cherry ngọt (100 gram quả) vào khoảng 92.1 đến 146.8 mg (tính theo tương đương với gallic acid); lượng anthocyanidins tổng cộng là 30.2-76.5 mg (tính theo yaniding-3-glucoside). Các hợp chất phenolic này có khả năng bảo vệ các tế bào thần kinh (loại PC12) chống lại các phản ứng oxy-hóa gây thương tổn cho tế bào. (Journal of Agricultural and Food Chemistry Số 53-2005) .
Cherry ngọt và bệnh gout : 
Nghiên cứu tại ĐH California tại Davis, phân chất nước tiểu của 10 phụ nữ mạnh khoẻ, ăn cherry ngọt loại Bing (280 gram) và nhịn ăn các thực phẩm khác qua đêm ghi nhận có sự giảm hạ rõ rệt nồng độ urate trong huyết tương đồng thời cũng có sự giảm các chỉ số báo hiệu tiến trình sưng như C-reactive protein (CRP) và nitric oxide (NO). Kết quả này phối hợp với các thử nghiệm in-vitro khác xác định được khả năng chống sưng và ngừa gout của cherry (Journal of Nutrition Số 133-2003)..
Các anthocyanidin trong Cherry có tác dụng ức chế hoạt tính của men xanthine oxydase, (men can thiệp vào tiến trình tạo acid uric trong cơ thể). Các thử nghiệm lâm sàng ghi nhận dùng mỗi ngày khoảng 200 gram cherry tươi có tác dụng rất hữu hiệu để làm giảm acid uric và ngừa được cơn khởi động của gout.
Dược phẩm từ Cherry ngọt :
Tại một số quốc gia Đông Âu như Hungary, trích tinh từ cuống Cherry ngọt đã được dùng làm dươc phẩm bổ tim (cardiotonic) Tại Hungary : đặc chế Novicardine đã được tiêu chuẩn hóa theo hàm lượng tính theo tương đương với dihydtowogonine-7-O-glucoside. Các thử nghiệm trên tim thú vật đặt trong dung dịch Locke ghi nhận Novicardine có tác dụng cải thiện lực co thắt của tim , tăng đến 20-25 % và không gây hiệu ứng trên nhịp đập của tim (Acta Pharmacologia Hungarica Số 62-1992)
 
Image result for red cherry north america photos
Cherry và sức khỏe :
BS Michael Murray, trong The Encyclopedia of Healing Food đã tóm lược các lợi điểm của Cherry đối với sức khoẻ như sau :
‘.. Cherry, giống như các trái cây loại berry, là nguồn cung cấp các flavonoid khá tốt, đặc biệt là các anthocyanidins và protoanthocyanidins : đây là các phân tử flavonoid giúp tạo ra màu đỏ-tím của quả cherry. Nói chung quả cherry càng xậm, dù thuộc loại ngọt hay chua, đều càng tốt cho sức khỏe vì chúng chứa lượng càng cao flavonoids. Các flavonoids này có một số đặc tính hữu ích. Các nhà nghiên cứu tại ĐH Michigan State University khi nghiên cứu về khả năng chống oxy hóa và ức chế men cyclooxygenase dưới 2 dạng COX-1 và COX-2 (đây là các men liên hệ đến tiến trình sưng viêm và tạo cảm giác đau) của các loại trái cây, kể cả cherry, đã ghi nhận anthocyanidines trích từ cherry có khả năng ức chế cả COX-1 lẫn COX-2. Trong số các trái cây được nghiên cứu, cherry chứa lượng anthocyanidins cao nhất 26 mg/100 gram (khoảng 20 quả). Khả năng ức chế COX của cherry có thể so sánh được với ibuprofen và naproxen, đồng thời khả năng chống oxy hóa còn cao hơn Vitamin E.
Cherry cũng có thể có một số hoạt tính bảo vệ cơ thể chống ung thư. Cũng trong các nghiên cứu tại Michigan State University, 2 chất anthocyanidins trong cherry : isoquerxitrin và quercetin đã được xác định là có khả năng chống sự tăng trưỡng của các tế bào ung thư ruột già..’
 
Image result for red cherry north america photos
Tài liệu sử dụng :
- Whole Foods Companion (Dianne Onstad)
- The Encyclopedia of Healing Foods (Michael Murray)
- The Oxford Companion to Food (Alan Davidson)
- Vegetables, Herbs & Fruits : An Illustrated Encyclopedia (Flowerdew)
 
Nguồn Y Dược Ngày Nay
 
Sưu tầm by Lan Chi
Sưu Tầm Tổng Hợp
Image result for rainier red cherry north america photos

 

Xem thêm...
Theo dõi RSS này