Mùa thu trong văn hóa truyền thống

Mùa thu trong văn hóa truyền thống

 

Sự gắn liền của mùa thu với giai đoạn chuyển tiếp từ thời tiết nóng ấm sang thời tiết lạnh ở Bắc bán cầu và trạng thái liên quan của nó như là mùa của thu hoạch chủ yếu, đã ngự trị trong các chủ đề liên quan và các hình ảnh thông dụng của nó.

 



Trong văn hóa phương Tây, người ta nhân cách hóa mùa thu như là một người đàn bà đẹp, khỏe mạnh được trang điểm bằng các loại quả, rau quả và ngũ cốc đã chín vào thời gian này. Phần lớn các nền văn minh cổ đại đều đề cao các lễ hội thu hoạch trong mùa thu, thông thường là quan trọng nhất trong các loại lịch của họ. Vẫn còn tiếng vang trong số các lễ hội này là: Lễ tạ ơn (Thanksgiving) vào cuối mùa thu ở Hoa Kỳ và Canada, lễ hội Sukkotcủa người Do Thái với nguồn gốc của nó như là lễ hội trăng tròn mùa thu hoạch của "hòm thánh" (trong các túp lều ở đó các sản phẩm đã thu hoạch được chế biến và sau đó có được tầm quan trọng mang tính tôn giáo), nhiều lễ hội của thổ dân Bắc Mỹ gắn liền với các thức ăn từ các loại cây quả đã chín thu hoạch được từ tự nhiên hay Tết Trung thu của người Trung Quốc, Việt Nam v.v và nhiều lễ hội khác. Tâm trạng chủ yếu trong các lễ hội mùa thu này là niềm vui sướng vì một mùa thu hoạch bội thu cũng như phảng phất nỗi buồn vì thời tiết khắc nghiệt sắp đến. Tưởng nhớ tới tổ tiên cũng là một chủ đề phổ biến của các lễ hội này.

 

Tại Hoa Kỳ ngày nay, bên cạnh sự khởi đầu của một năm học mới thì mùa thu còn gắn liền với ngành công nghiệp điện ảnh như là sự khởi đầu cho các bộ phim thông thường là ít vốn đầu tư nhưng lại có giá trị về mặt nghệ thuật mang tính kinh điển cho các giải thưởng như giải Oscars hay của BAFTA(các lễ trao giải thường được tổ chức vào cuối tháng Hai năm sau). Những bộ phim như thế được coi là không quá sôi nổi, nhưng sâu sắc hơn về nội dung và nghiêm túc hơn so với những bộ phim nhiều vốn đầu tư, chứa đầy các kỹ xảo điện ảnh trong mùa hè. Mùa thu, được bắt đầu vào ngày nghỉ cuối tuần sau ngày lễ Lao động (ngày 1 tháng 9 tại Bắc Mỹ) và kết thúc—trong các năm nhuận—vào ngày nghỉ cuối tuần trước ngày bầu cử Tổng thống Mỹ, là mùa ngắn nhất và ít lợi nhuận nhất của các loại phim.

Mùa thu còn gắn liền với lễ Halloween, và cùng với nó là chiến dịch tiếp thị rộng rãi để cổ động cho nó. Ngành công nghiệp điện ảnh và âm nhạc sử dụng thời gian này của năm để cổ động cho các phim và đĩa hát gắn liền với lễ hội này, chúng được phát hành từ đầu tháng Chín nhưng không muộn hơn ngày28 tháng 10, do đề tài của chúng nhanh chóng mất đi sức mạnh khi lễ hội qua đi.

Mùa thu, giống như mùa xuân, là rất khó dự đoán và, trong nhiều khu vực, nó rất ngắn ngủi. Nhiệt độ trong tháng Chín có thể cao trên 86 °F (30 °C) và với chỉ số nhiệt thì nó có thể tạo ra nhiều điều kiện nguy hiểm liên quan tới sự cẩu thả của con người trong tương quan với các rủi ro của chứng đột quỵ do nhiệt (cao thân nhiệt). Trong tháng Mười, đặc biệt là ở các vĩ độ cao, có thể có các đợt lạnh bất thần cũng như hỗn hợp của mưa và tuyết rơi, mặc dù tuyết ổn định chỉ che phủ ổn định hơn kể từ giữa tháng Mười Một.

 

 
 

 

Miền đông của Canada và khu vực New England của Hoa Kỳ nổi tiếng trên thế giới vì sự rực rỡ của "mùa lá rụng" của mình và công nghiệp du lịch theo mùa đã tăng trưởng nhanh chóng trong vài tuần của mùa thu khi các loại lá cây ở thời kỳ đỉnh cao nhất của mình về màu sắc. Một số chương trình dự báo thời tiết trên ti vi và các trang web thậm chí còn thông báo về tình trạng của mùa lá rụng trong cả mùa như là một dịch vụ dành cho du khách.

Hỗn hợp của các loài cây xanh suốt năm và các loại cây rụng lá (đặc biệt là cây phong) trong các cánh rừng ở Canada đã làm cho chúng có một màu sắc hết sức đa dạng. Hình ảnh ở bên phải được chụp tại công viên AlgonquinOntarioCanada.

Mùa lá rụng ở công viên Algonquin (Canada)
 
 
Mùa thu trong văn hóa Việt Nam

 

Nhà thơ văn lấy mùa thu làm chủ đề. Riêng trong kho tàng văn hóa Việt Nam thì mùa thu được nhiều tác giả mượn làm khung cảnh cho sáng tạo và sáng tác.

 
Bài thơ "Tiếng thu" của Lưu Trọng Lư

Em không nghe mùa thu
Dưới trăng mờ thổn thức?
Em không nghe rạo rực
Hình ảnh kẻ chinh phu
Trong lòng người cô phụ
Em không nghe rừng thu,
Lá thu kêu xào xạc,
Con nai vàng ngơ ngác
Đạp trên lá vàng khô?

 

Hay ba bài thơ trong chùm thơ thu "nức danh" của Nguyễn Khuyến sau khi ông đã từ quan về sống ở quê nhà là "Thu điếu", "Thu vịnh" và "Thu ẩm".

 

          "Thu điếu"

 

Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng trước gió khẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,
Ngõ trúc quanh co khách vắng teo.
Tựa gối ôm cần lâu chẳng được,
Cá đâu đớp động dưới chân bèo.

 

Nghệ thuật và âm nhạc Việt Nam

Hầu hết các nhạc sĩ Việt Nam đều có ít nhiều nhạc phẩm viết về mùa thu trong đó có:

 

Đặng Thế Phong và Đoàn Chuẩn nổi tiếng với phần lớn nhạc phẩm về mùa thu
Phạm Duy: Mùa thu chết, Nước mắt mùa thu, Mùa thu Paris
Hoàng Trọng: Ngàn thu áo tím
Trịnh Công Sơn: Nhìn những mùa thu đi, Nhớ mùa thu Hà Nội

 

MÙA THU HÀ NỘI,MÙA THU SÀI GÒN

 

 

 

1. Thu Hà Nội

 

Tháng 8, Thu đã về trên từng con phố. Những ngày này, cả Hà Nội đón mưa chuyển mùa trong mát. Mưa đến và đi cũng rất nhanh mang lại cho đất trời, cho lòng người bao cảm xúc, xuyến xao đến lạ lùng. Hà Nội mùa này đẹp lắm, và càng đẹp hơn khi mưa thu về.

Mùa thu khoác lên Hà Nội vẻ đẹp lãng mạn rất riêng. Vẻ đẹp tự nhiên ấy không thể diễn tả bằng lời, chỉ có thể cảm nhận bằng cảm xúc của tâm hồn, của con tim.

Hà Nội vào thu tô vẽ bằng những chiếc lá bàng đỏ, bằng mùi hương hoa Sữa thơm từng cơn gió, bằng mùa cốm xanh đồng hành cùng nhịp bước thong thả trên mỗi con đường, vỉa hè xưa. Loáng thoáng đã thấy thiếu nữ Hà thành khoác lên mình chiếc áo thun mỏng chầm chậm dạo phố.

 

Thu về, Hà Nội đẹp trong từng góc phố của không gian và thời gian.  Đường Phan Đình Phùng thoang thoảng hương sấu chín cuối mùa. Những con đường rợp bóng cây vương vấn hương ngọc lan quyện với chút hanh hao của cái lạnh vào thu.

 

Hồ Tây bây giờ không còn “bầy sâm cầm nhỏ vỗ cánh mặt trời” nữa, cũng không vắng vẻ yên tĩnh như thời chúng tôi còn đạp xe dạo quanh hồ. Không khí trong lành đã bị khói xe máy át đi phần nào, nhưng vẫn đẹp trong ánh bình minh, vẫn lãng đãng vấn vít khói sương mặt hồ khi chiều buông.

Có phải cái không đủ đầy, cái không vẹn toàn làm cho người ta yêu hồ Tây hơn chăng? Ngắm hồ Tây đẹp nhất là vào một sớm mùa thu, thong thả đi dạo từ đầu đường Thanh Niên, qua đền Quán Thánh, rồi lên tận chùa Trấn Quốc.

 

 

Tiếp tục lên đê Yên Phụ, nơi đầu tiên nên đến là đoạn gần Khách sạn Thắng Lợi để tìm những xe hoa còn vẹn nguyên sương gió và giọt mồ hôi mằn mặn vị đất của chị hàng hoa đọng trên những cánh cúc, cánh hồng, cánh lay-ơn.

Ngắm hoa, ngắm vẻ đẹp của “mùa thu vào hoa cúc” đi cùng gió heo may và mua dăm bông hoa tinh khôi về. Hoa cúc chưng được lâu, dù không có hương nhưng mùa thu về mà không có lọ cúc vàng trong nhà thì thật có lỗi với mùa thu.

Lòng vòng qua hồ Gươm ngắm mùa thu. Các loại xe hơi, xe máy hiện đại chạy vùn vụt trên đường, nhưng hồ vẫn dành cho người đi bộ những bất ngờ đáng yêu: một gốc cây xum xuê um tùm, một vườn hoa rực rỡ, một cầu Thê Húc duyên dáng.

 
 

Vòng vèo phố cổ Hà Nội. Những con phố xưa ngõ xưa với lô xô nhà cổ bé xíu, mái ngói rêu phong thâm trầm nép mình dưới những tán bàng lòe xòe tỏa bóng mát. Lá bàng vẫn xanh, lấp ló qua những tán lá thấy cả một tầng trời xanh ngắt. Đến cuối thu lá mới ngả sang màu đỏ.

Dưới gốc bàng, một bà cụ đang bán cốm. Mùa thu mà được nhâm nha cốm giót với chuối trứng cuốc thì tuyệt! Phải nói nhạc sĩ Trịnh Công Sơn tả cốm rất hay: “Mùa cốm xanh về thơm bàn tay nhỏ. Cốm sữa vỉa hè thơm bước chân qua”. Thứ “thời trân” quý giá ấy, món quà quê xinh xinh bọc trong những gói thơm phức ấy vẫn còn có chỗ đứng giữa thời cuộc ngày càng sôi động gấp gáp này thì kể cũng là may.

Mùa thu Hà Nội là mùa của những cung bậc sắc thái tình cảm, xa gần nhung nhớ, là mùa của những ký ức ngọt ngào chợt ùa về.

 

2. Thu Sài Gòn

 

Sài Gòn Mùa Thu Kỷ Niệm
 
Miền Nam nước Việt nằm trong vùng Nhiệt Đới thì chỉ có hai mùa mưa nắng, hết mưa thì đến nắng chứ không có cảm nhận được khí hậu bốn mùa như các vùng Ôn Đới khác.
 

 
Nếu mùa Thu là mùa của lá vàng rụng rơi thì Sài gòn như không có mùa Thu. Sau những cơn mưa mùa hè cây lá  tươi xanh mãi cho đến sang năm sau bước qua mùa khô nắng hạn mới để rơi dần những chiếc lá đã nâu khô qua những ngày nắng cháy. Có những cây thay lá từ từ. Qua vài cơn mưa lá rụng đi ít nhiều, lá mới lại mọc lên. Trên cây lá xanh non xen lẫn lá già cho bóng mát quanh năm.
 
 

Thu Sài gòn kết bằng những tia nắng ngủ quên vào sáng sớm đến mãi tận chiều chợt bừng tỉnh chói chang, khiến sinh hoạt thành phố bỗng kéo dài hơn trong những tháng Thu.

Sài Gòn vào thu rất lặng lẽ, không có phút chuyển mùa rực rỡ, đầy thi vị như Hà Nội. Mùa thu nơi đây nắng vẫn chói chang ngã giọt lên dòng người tấp nập, ven bên đường cây cũng trút lá rơi nhiều, nhưng không đượm sắc vàng xao xát mà vẫn rì rì xanh một màu khó tả. Mùa thu Sài Gòn đến qua những cơn mưa và giọt nắng rơi nhẹ cuối hè. Dường như thu đến quá lặng lẽ nên ít ai biết, ít ai nhận ra hơi thở của một mùa. Có chăng cũng chỉ nhận ra thu về khi trang lịch tháng 9 bị bóc vội vàng, để đón chào những ngày tháng 10 đang tới.

Mùa thu ghé ngang Sài Gòn khi tiết trời bỗng se se lạnh vào buổi sáng sớm. Cái lạnh nhè nhẹ dìu dịu, chẳng đủ để ai hít hà xuýt xoa.

 
 

Đạp xe ngang những con đường xanh ngắt hai hàng cây thằng tắp. Gió thổi. Những chiếc lá rơi nhẹ, xoay xoay trong gió. Ngỡ ngàng vài giây, rồi tự nhủ: “Mùa lá bay, Sài Gòn vào thu rồi đấy…”.

Mùa thu Sài Gòn đẹp lắm những cơn mưa. Mưa thu nơi đây là cơn mưa cuối mùa, không tầm tã như trận mưa hè mà nhẹ nhàng làm tươi mát những nẻo đường nhộn nhịp, nhẹ nhàng làm suy tư bao kẻ ngắm nhìn. Mưa thu không lớn cũng không nhỏ, không ngắn cũng không dài, mưa vừa vừa… nhưng đủ hững hờ làm ướt áo người lữ khách. “Sài Gòn mùa này buồn lắm những cơn mưa…”

Sài Gòn vào thu, đôi khi chỉ là một khoảnh khắc. Là lúc con trai con gái cùng nấp dưới một mái hiên tránh cơn mưa vừa đến. Con trai ngại ngùng chẳng dám nhìn sang, chẳng dám bắt chuyện. Để đến khi trời hửng nắng, khi bóng dáng ai kia đã kịp hòa vào dòng người tất bật trên đường phố, mới đứng nhìn theo mà thầm tiếc ngẩn ngơ… Mùa thu đến cũng giống như những cơn mưa Sài Gòn. Chợt đến chợt đi, thật nhẹ, mà cảm xúc để lại thật dài, thật sâu.

 
 
Huyền Trang
 
 
 
 
 

 Kim Kỳ sưu tầm

 

Chỉnh sửa lần cuối vào %AM, %20 %656 %2013 %10:%10
back to top