Văn học nghệ thuật

Văn học nghệ thuật (1388)

Find out the latest local and worldwide news.

Children categories

Thơ

Thơ (75)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed id auctor orci. Morbi gravida, nisl eu bibendum viverra, nunc lectus.

Xem bài viết...
Âm nhạc

Âm nhạc (74)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed id auctor orci. Morbi gravida, nisl eu bibendum viverra, nunc lectus.

Xem bài viết...
Truyện

Truyện (370)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed id auctor orci. Morbi gravida, nisl eu bibendum viverra, nunc lectus.

Xem bài viết...

Nghĩ Về Tình Mẹ Con Trong Mùa Vu Lan 2020 - Nguyễn Thượng Chánh

Nghĩ Về Tình Mẹ Con Trong Mùa Vu Lan 2020 

Nguyễn Thượng Chánh

Ngày vu lan báo hiếu chính là mùa hiếu hạnh của mỗi người con chúng ta

Từ trước tới nay nhiều người thường nghĩ rằng bản năng mẫu tử (instinct maternel) là một khả năng thiên phú và tự nhiên ở tất cả mọi người mẹ, nhưng thực tế đôi khi không đúng như vậy ở một số người đàn bà.
Các nhà tâm lý học nghĩ rằng danh từ bản năng rất đúng ở thú vật nhưng không mấy phù hợp ở người.
Thật vậy tùy theo loài, để sinh tồn và duy trì nòi giống mà thú mẹ có những cách nuôi dưỡng, săn sóc và bảo vệ thú con khác nhau.
Con người là một sinh vật thượng đẳng nên khác biệt hơn với thú vật. Ngoài bản năng ra chúng ta còn có tình yêu thương.
Tình mẫu tử là một tình yêu thương vô bờ bến, hoàn toàn trọn vẹn, nhằm mục đích thỏa mãn mọi nhu cầu và ý muốn của đứa con.
Tình mẫu tử ở người mẹ có thể đã nhen nhúm từ lúc đứa con chưa chào đời.
Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình. Mẹ ước mong khi con ra đời con  được mọi bề hạnh phúc.
Hạnh phúc của con cũng chính là hạnh phúc của mẹ. Đó là chu trình cho và nhận ở người mẹ mà các bác sĩ tâm lý thiếu nhi (pédopsychiatre) gọi là cycle du don.
 
La maternité psychique, c'est cette dimension d'échange et de partage d'univers de totalité que l'un et l'autre se donnent, se le donnant dans le cadre de ce que l'on appelle dans ce livre, le cycle du don. («Quand les femmes ne naissent pas mères» Jean Marie Delassus, Pédopsychiatre).
mama panosundaki Pin
 Bản năng mẫu tử do thụ đắc?
 Lúc vừa mới sinh xong, người mẹ thật sự chưa có đủ thời gian để tìm hiểu và cảm nhận được mùi da thịt cũng như tiếng khóc đặc biệt của con mình.
 
Trong nhiều trường hợp, khoa học cho rằng bản năng mẫu tử được xây dựng từ những tiến trình phức tạp của hệ thần kinh trung ương đồng thời cũng nhờ vào khả năng tri giác đặc biệt của con người và thông qua một giai đoạn học tập (apprentissage) bao gồm sự tiếp xúc trực tiếp, ôm ấp, cho bú, chăm sóc và nuôi dưỡng đứa con mới sinh ra. 
Ngày của Mẹ - Ngắm những hình ảnh tuyệt đẹp về tình mẫu tử - Đà Nẵng Online
 Bản năng mẫu tử do bẩm sinh?
 
Nếu theo như lời truyền tụng trong dân gian, thì bất cứ người mẹ nào cũng có thể dễ dàng nhận biết bằng trực giác đứa con mình sinh ra. 
 Phải chăng, có một sợi dây thiên liêng vô hình gắn liền mẹ với con. Đó là bản năng mẫu tử.
 
Bản năng mẫu tử ở người mẹ là một vấn đề vô cùng phức tạp.
 
 Sarah Blaffer Hrdy, một nhà nhân chủng học thuộc Hàn Lâm Viện Khoa học Hoa Kỳ cho rằng bản năng mẫu tử do môi trường và xã hội tạo ra.
 Vào thế kỷ thứ 18 tại Âu Châu luật bắt buộc các sản phụ phải đi làm việc ngay khi họ vừa mới sanh xong. Sự kiện nầy khiến một vài loại hormones cá biệt không kịp xuất hiện ra để giúp vào việc xây dựng tình cảm gắn bó giữa mẹ và con.
 vNgày của Mẹ - Ngắm những hình ảnh tuyệt đẹp về tình mẫu tử - Đà Nẵng Online
 Một khảo cứu thực hiện tại Paris vào năm 1850 cho biết nếu để người mẹ cho con bú trong vòng 18 ngày liên tục thì vấn đề bỏ con sẽ giảm đi được 10%.
 Nếu nói rằng tất cả phụ nữ dều có bản năng mẫu tử một cách bẫm sinh vậy tại sao có nhiều bà mẹ, lại bỏ phế con cái, hành hạ chúng, đem cho cô nhi viện và thậm chí có khi còn đem bán con mình cho người khác.
 Cũng có những người mẹ không có lương tâm, vô cùng tàn ác, nhẫn tâm giết chết con của họ sinh ra, như trường hợp gần đây bên Pháp có vụ bà mẹ giết 8 đứa con.
 
Une affaire hors normes». C'est ainsi que le procureur de Douai a qualifié les huit infanticides commis à Villers-au-Tertre. Les huit cadavres de nouveau-nés, retrouvés ces derniers jours dans deux propriétés de ce village du Nord de 700 habitants, ont bien été tués par leur mère selon ses aveux. Dominique Cottrez a reconnu devant les enquêteurs avoir étouffé les huit nourrissons. (Le Figaro. Fr)
 Thật khó hiểu!
 
Thú vật: tình mẫu tử hay hóa học?
 
Tình Mẫu Tử Của Thế Giới Loài Chim 
Để sinh tồn cũng như để duy trì nòi giống, thú cái được trang bị một hệ thống (thị giác, khứu giác, thính giác) giúp nó nhận biết những thú con do nó đẻ ra. Phải chăng đó là do tình mẫu tử hay là đó chỉ là do những phản ứng hóa học?
Thú mẹ cần phải nhận biết con của nó để có thể săn sóc, nuôi dưỡng, cho bú và bảo vệ.
 
Ở thú cái, phản xạ làm mẹ được khơi màu nhờ vào tác động của một số hormone tiết ra, lúc giao hợp, lúc thụ tinh, lúc đẻ trứng (rùa, chim…) hay lúc sinh sản (thí dụ chó, mèo, heo, bò…) hoặc khi có sự hiện diện của thú mồ côi thuộc một chủng loại khác.
Ở các loài côn trùng sống thành xã hội cao như loài ong và gồm có ong chúa (để đẻ), ong đực  để giao giống với ông chúa và ong thợ có bổn phận chăm lo cung cấp thức ăn để nuôi dưỡng cho cả tổ ong mà đặc biệt là các ong non hay ấu trùng (larves). Ong thợ chiếm đa số. Đó là những ong cái nhưng không có khả năng sinh sản.
Nhờ vào các mùi hương đặc biệt có tên là phéromones xuất phát từ ong non nên các ong trưởng thành có thể xác định được vị trí, phái tính, cũng như giai đoạn tăng trưởng của thế hệ ong non để nuôi dưỡng. Ong chúa cũng tiết ra mùi hương đặc biệt QMB (Queen mandibular pheromone) lúc đang bay để quyến rủ các ong đực xáp lại phối giống.
 
A brood pheromone identified in honeybee larvae has primer and releaser pheromone effects on adult bees
Bees are also well known for communicating through the use of pheromones. Another widely identified chemical signal in bees is the Queen Mandibular Pheromone (QMP). This pheromone ensures that the queen is the only reproductive female in the hive by compromising the reproductive systems of worker bees. It also provides an attractant signal to the drones.
 
Ở loài hữu nhũ Phéromones là những tính hiệu hóa học được cảm nhận tại một bộ phận đặc biệt gọi là voméronasal trong mũi. Từ đó, các tính hiệu được truyền về những trung khu đặc biệt trong não bộ.
Ở người, phéromone hay là mùi đặc biệt tiết ra từ thân thể của đàn bà hay của đàn ông. Chính  hương tình nầy có khả năng kích thích, và gợi hưng phấn ở người khác phái tính.
Sự tổng hợp phéromones ở ong non được chỉ định bởi những di thể (genes) cá biệt của loài.
Bản năng ong thợ nhận biết ấu trùng có thể được xem là lập tức hay bẩm sinh.
Ở loài bò, hormones cũng đóng một vai trò quan trọng trong hành vi làm mẹ của bò cái. Hormone oestradiol giúp co thắt âm hộ trong lúc đẻ.
Ở dê cái, sự kích thìch âm hộ lúc đẻ kéo theo sự tiết ra hai loại hormones
 
- noradrenaline, giúp dê mẹ ghi nhớ mùi dê con khi liếm. 
- oxytocine giúp tạo nên những dây liên lạc mẹ con cũng như giúp vào việc cho con bú.
 
Mối dây liên lạc đặc biệt giữa thú mẹ và thú con được thiết lập rất nhanh chóng lúc thú mẹ vừa đẻ xong vì vậy việc gởi thú mồ côi vào chung bầy để bú là một vấn đề rất ư là khó khăn.
Ở cừu, sau khi đẻ cừu cái biết nhận diện ngay những con nào là con của nó vừa mới đẻ ra để săn sóc và cho bú đồng thời cũng để loại bỏ ra những con khác bầy.
Khoa học gọi hiện tượng nầy la bonding, có được nhờ vào tác dụng của một vài loại hormones phối hợp với vài tính hiệu từ cừu con mà quan trọng nhất là mùi của nó.
Thú cái mới đẻ, đang cho bú hoặc trong thời gian nuôi con đều có bản năng mẫu tử rất nổi bật.
Để bảo vệ con, chúng có khuynh hướng thường hay tấn công hoặc cắn những ai muốn xáp lại gần chuồng vì vậy rất nguy hiểm. 
 
 19 bức ảnh thú vị về tình mẫu tử của các loài động vật
Cũng như ở người, hiện tượng bỏ con, bỏ ổ ở thú vật cũng có thể xảy ra, tuy rằng rất hiếm thấy.
Hiện tượng mèo cái cắn chết con, ăn thịt con cũng đôi khi thấy xảy ra. Có một số giả thuyết như: đây có thể là một bản năng tự vệ vì mèo cảm thấy bị đe dọa, lo âu, mèo con có mùi lạ, khác thường (vì bị chúng ta sờ mó vào), hay có những mèo con ốm yếu bệnh hoạn nên mèo mẹ cần phải cắn chết bớt./.
 
Montreal, August 2020
Nguyễn Thượng Chánh
 
Lương Thanh Thủy sưu tầm
 

 Nguồn gốc, ý nghĩa những việc nên làm vào ngày Rằm tháng 7 - lễ Vu Lan

Xem thêm...

Âm Thanh Của Sự Tĩnh Lặng (The Sound of Silence)

Âm thanh của sự im lặng Âm thanh của sự im lặng Simon & Garfunkel Lời bài hát, bản nhạc, amp, góc png
Âm thanh của sự im lặng Simon & Garfunkel  

  Sound of Silence - Loveliest Music by Hauser  


  Âm Thanh Của Sự Tĩnh Lặng (The Sound of Silence)  

Âm thanh của sự Im lặng
Sức mạnh của sự Im lặng
Vẻ đẹp của sự Im lặng
 
Tự dưng hôm qua không hiểu sao lại nhớ đến bài này. Thế là nghe nó cả ngày. Đây là một trong những bài mình rất vì nó đậm chất thơ, tự sự về những nỗi trăn trở với bản thân, với sự vô cảm và im lặng của thế giới bên ngoài.

“Trong âm nhạc có những dấu lặng, tức dấu nghỉ không có âm thanh, nếu không có những dấu lặng đó thì là một tai họa. Âm nhạc mà không có khoảng cách im lặng thì chẳng qua đó là sự rối loạn mà thôi“- ( TrịnhCông Sơn ).
 
Khi chúng ta ngồi yên với một người bạn mà không nói gì cả, điều đó quý giá và quan trọng như những dấu lặng cần thiết trong âm nhạc. Những người bạn ngồi yên lặng được với nhau có thể hay hơn là nói chuyện. Nó giống như nói lên tâm trạng của mình và thực sự làm mình cảm thấy nhẹ nhàng hơn sau khi nghe xong. Thế nên mình muốn chia sẻ với bạn. Chúc các bạn một ngày vui vẻ.

•°*”˜˜”*°•.¸☆☆☆¸.•°*”˜˜”*°•.¸•°*”˜˜”*°•.¸☆☆☆¸.•°*”˜˜”*°•.¸•°*”˜˜”*°•.¸
 
Buổi chiều ngày 24 tháng 12 năm 2004, Wendy, cô sinh viên năm thứ hai đại học Dược Khoa đang đứng đợi chuyến xe lửa của thành phố NewYork để trở về nhà. Tất cả các anh chị em của cô đều hẹn là sẽ về nhà đúng 7 giờ để đoàn tụ trong buổi cơm chiều thân mật cùng cha mẹ theo truyền thống của gia đình họ. Bỗng Wendy để ý đến một cặp nam nữ đang đứng cách cô vài bước, họ đang ra dấu bằng tay để giao lưu với nhau.
 
98amthanhcuasuimlang man 2933984 1280
 
Wendy hiểu được thuật ngữ ra dấu bằng tay vì trong những năm đầu đại học cô đã tình nguyện làm việc trong trường tiểu học dành cho người khuyết tật nên cô đã học được cách ra dấu tay để trò truyện với những người câm điếc. Vốn tính chịu khó học hỏi, Wendy đã khá thông thạo thuật ngữ này. Nhìn vào cách ra dấu của hai người khuyết tật ở trạm xe, Wendy đã "nghe lóm" được câu chuyện của hai người. Thì ra, cô gái câm hỏi thăm đường đến một nơi nào đó, nhưng chàng thanh niên câm thì "trả lời" là anh không biết nơi chốn đó. Wendy rất thông thạo đường xá trong khu vực này nên cô mạnh dạn đứng ra chỉ dẫn cho cô gái. Dĩ nhiên cả ba đều dùng cách ra dấu bằng tay để "nói" trong câu chuyện của họ. Khi xe lửa đến trạm thì Wendy và hai người bạn mới quen đã kịp thời trao đổi địa chỉ email cho nhau.

Sign Language Stock Photos And Images - 123RF
 
   Những ngày sau đó, ba người tiếp tục trò chuyện dùng tin nhắn của điện thoại di động rồi dần dà họ trở thành bạn thần giao cách cảm với nhau. Chàng trai kia tên là Jack và cô gái tên là Debbie. Jack cho biết anh đang làm việc cho một hãng xuất nhập khẩu và ở cách nhà Wendy không xa . Từ những tin nhắn điện thoại, email thăm hỏi xã giao lúc đầu, cả hai dần dần tiến đến chổ trở thành bạn thân lúc nào không hay. Đôi khi Jack đến trường đón và mời cô đi ăn. Cả hai thích khung cảnh êm đềm trong công viên nên thường yên lặng đi bên nhau trong những giờ phút nghỉ ngơi. Tuy phải ra dấu để trò chuyện nhưng Wendy không cảm thấy bất tiện mà cô lại có dịp trau dồi "thủ thuật" để nghệ thuật ra dấu của cô càng lúc càng tinh xảo hơn. Đến mùa thu năm đó thì hai người đã thân thiết như một cặp tình nhân. Wendy đã quên hẳn Jack là một người khuyết tật, cho nên lần đầu tiên khi Jack ra dấu "I Love You" thì Wendy đã nhẹ nhàng ngả đầu vào vai anh.
 
   Sau những giờ học, thỉnh thoảng Wendy cũng vào chatroom đấu láo với bạn bè, mỗi khi Wendy đặt câu hỏi "Bạn có thể có tình yêu với một người câm điếc hay không?" thì hình như không có bạn bè nào của cô có được câu trả lời dứt khoát. Điều này đã khiến cho Wendy bị dày vò không ít.
 
   Vào dịp lễ Tạ ơn năm đó, Jack tặng cho Wendy một bó hoa hồng kèm theo câu ra dấu: "Wendy có chịu làm bạn gái của mình không?" Wendy vừa vui mừng vừa kinh ngạc nhưng sau đó là những sự mâu thuẫn khổ sở trong nội tâm. Wendy biết rõ là cô sẽ gặp phải sự phản đối mạnh mẽ của những người thân. Quả nhiên cha mẹ cô khi biết rõ sự việc đã dùng đủ mọi phương thức để mong lôi kéo đứa con gái "lầm đường lạc lối" trở về. Thôi thì hết chú bác, cô dì, lại đến các anh chị em, bạn học, được cha mẹ có vận động tới để làm thuyết khách. Đứng trước áp lực này, Wendy chỉ có thể phân trần với gia đình về nhân cách cao cả của Jack, cô còn cho mọi người biết là thái độ lạc quan, đầu óc thực tế, tích cực của anh đã khiến cô cảm thấy gần gũi hơn những bạn trai mà cô đã từng quen biết trước đây.

Silence Without Name. There is a silence I have no name for… | by David  Penn Arndt | Medium
 
   Gia đình sau khi nghe giải bày đã không còn quá khắc khe phê bình, mọi người dự định là sẽ gặp mặt Jack trước rồi mới có thể đánh giá cuộc tình của hai người. Cả nhà đồng ý là sẽ gặp mặt Jack vào trưa ngày 25 tháng 12 sau khi mọi người đã hưởng được một đêm Giáng sinh bình yên cho tâm tư lắng đọng. Wendy đã có quyết định trong đầu, nếu như cha mẹ, anh chị của cô có những cử chỉ, hành động khinh miệt Jack thì cô và Jack sẽ đi đến nhà thờ để nhờ sự gia ơn và chúc lành của Thiên chúa.
 
Trên đường dẫn Jack đến nhà, tâm trạng hồi hộp của của Wendy đã không thoát khỏi cặp mắt quan sát của Jack, anh mỉm cười ra dấu cho cô:
- Wendy yên tâm, bảo đảm với em là cha mẹ em sẽ hài lòng. Anh cho họ biết là anh sẽ thương yêu em, chăm sóc em suốt đời.
Đó là lần đầu tiên trong đời cô sinh viên trường dược rơi những giọt lệ cảm động.
Vừa vào đến nhà, Wendy nắm tay Jack đi đến trước mặt cha mẹ, cô nói:
- Thưa ba má, đây là Jack, bạn trai mà con thường nhắc đến.
 
How To Make A Long-Distance Relationship Work
 
  Câu nói của cô vừa thốt ra thì tất cả những hộp kẹo bánh, hoa tươi trên tay Jack tức thời lộp độp rơi xuống đất, anh nhào tới ôm lấy cô vào vòng tay khỏe mạnh của anh. Một điều mà Wendy không thể ngờ được là cô bổng nghe một giọng nói thảng thốt phát ra từ miệng của Jack:
- Trời đất, em biết nói à?
Đó cũng chính là câu mà Wendy muốn hỏi Jack.

man and woman kissing under the sun photo – Free Love Image on Unsplash
 
   Mọi người ngoại cuộc đều ngẩn ngơ ngạc nhiên trong khi hai người trong cuộc thì ôm nhau cười, nói, la, hét, nhảy nhót như điên dại. Thì ra Jack cứ ngỡ Wendy là một cô gái câm thế mà anh vẫn sinh lòng quyến luyến mà còn muốn tiếp tục đi đến hôn nhân. Wendy cũng tự hào có quyết định sáng suốt vì đã chọn được người tình trong mộng tuyệt vời nhất thế gian.

 Nhân viên ghi chú âm nhạc, tài liệu ghi chú, âm nhạc ghi chú minh họa, góc, nghệ thuật png
 
Câu chuyện trong truyện hơi giống cuộc tình của NNQuang và WeiLing khi gặp nhau ở Thượng Hải, cho đến khi lập gia đình hơn 8 tháng WeiLing không muốn rời Thượng Hải về Mỹ, sau khi thuyết phục tương lai cho con sắp sanh, WeiLing lúc đó mới bằng lòng..... đưa WeiLing về Mỹ với ngỡ ngàng, ngay cả Bố Mẹ của WeiLing... Và nơi đây (ở đảo, Australia) khoảng lặng cùng giây phút bình yên (... 30 năm đã qua). 
 
Những ngày sống ở Thượng Hải hàng ngày NNQuang đạp xe đạp từ khách sạn NNQuang đón WeiLing ngồi phía sau đưa nàng đi học trường University of music in Shanghai** rồi NNQuang đi làm, giờ trưa NNQuang lại đến đón WeiLing đi ăn trưa khu vực bán cho các sinh viên nghèo với giá rẻ nhưng thức ăn sạch sẽ và rất thơm ngon, rồi như vậy cô nàng chờ NNQuang tan sở làm đến đón, nếu cô nàng ra học sớm, thì cô nàng ở trong trường practice chơi piano nhạc với bạn đồng môn. WeiLing chỉ biết là NNQuang đi làm cho hãng Boeing USA joint venture với Trung Quốc mà NNQuang là kỹ sư cho hãng Boeing mà thôi. Những năm đó 1988, Trung Quốc chưa mở cửa cho nhiều nước vào du lịch và làm ăn nên rất khó, nên khi NNQuang đi đâu cũng có tụi công an đi theo đằng sau sợ mình là gián điệp. Vì vậy WeiLing đến khách sạn thăm NNQuang là tụi công an 2 thằng đứng phía ngoài và cửa phòng phải mở toan ra tụi nó dòm ngó xem WeiLing-NNQuang có làm gì hay không, nó như cha nội mình, tụi này không được cầm tay, hôn nhau, hơn 1 năm cho đến năm 1989 biểu tình tại Quảng trường Thiên An Môn năm 1989 (Tiananmen Square Incident)là những năm lộn xộn nhất ở Trung Quốc.
 
**( bây giờ ngôi trường thuộc chủ quyền của WeiLing vào năm 2010 đến nay + thêm 3 chi nhánh trường những thành phố khác )
 
Couple Love Sunset - Free photo on Pixabay

"The Sound of Silence" là bài hát của cặp song ca folk Mỹ Simon & Garfunkel. Bài hát do Paul Simon sáng tác vào khoảng thời gian 1963−1964. Đây là bài hát đưa tên tuổi của Simon & Garfunkel đến với công chúng. Ở Mỹ, đây là ca khúc nổi tiếng thứ hai của họ, chỉ sau "Bridge over Troubled Water".
Tháng 3 năm 2013 bài hát được đưa vào danh sách những bài hát được bảo tồn tại Thư viện Quốc hội Mỹ.

  

             Âm Thanh Của Sự Im Lặng             

                 SOUND OF SILENCE                    
 
Giữa một bên là âm thanh tiếng động, còn một bên là sự im lặng yên tĩnh, The Sound of Silence là lời tự nhủ, nhắn gửi cho chính mình, khi con người cô đơn chỉ còn bóng tối làm bạn. Trong đêm khuya, sự im lặng tạo ra tiếng vọng âm thầm, và dường như ta chỉ nghe được tiếng động thầm lặng ấy không phải bằng trí óc mà là bằng trái tim.

 The Sound Of Silence | Simon & Garfunkel 


Sign Language Alphabets From Around The World
 
 

    LONGER BY DAN FOGELBERG WITH LYRICS   

 


 
    Sưu tầm và tổng hợp by Nguyễn Ngọc Quang    

Ảnh minh họa

db43c148c6ox4y5hrxvc7lqb668gc6ox4y5hrxvc7lqb668g
Xem thêm...

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ,

trí thức tài hoa và truân chuyên

TTO - Bộ tranh chân dung văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và thường có số phận chìm nổi như Văn Cao, Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Bùi Giáng, Hoàng Cầm, Hữu Loan, Thanh Tâm Tuyền, Phan Khôi, Trần Đức Thảo... vừa được một họa sĩ Sài Gòn ra mắt công chúng.

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 1.

Bộ tranh chân dung văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và thường có số phận chìm nổi của họa sĩ Trần Thế Vĩnh lập tức gây chú ý

Họa sĩ Trần Thế Vĩnh (đang sinh sống tại Sài Gòn) giới thiệu bộ tranh chân dung đặc biệt này tới công chúng chiều 17-1, trên Facebook cá nhân của mình và thu hút đông đảo lượt thích, bình luận "bất thường" từ công chúng yêu nghệ thuật cũng như bạn bè thơ, nhạc, họa cả nước.

Hơn 10 tiếng đồng hồ sau khi đăng bộ tranh, bộ ảnh đã nhận hơn 1.000 lượt yêu thích và hàng trăm lượt chia sẻ, một con số khá "bất thường" trên trang facebook cá nhân của họa sĩ trẻ này.

Anh cho biết, dự án vẽ chân dung những văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa “để lại tiếng vọng cho đời từ con người đến tác phẩm của mình" được anh miệt mài thực hiện trong 2 năm 2018 và 2019.

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 2.

Chân dung nhạc sĩ Phạm Duy của họa sĩ Trần Thế Vĩnh

Ý tưởng làm dự án này đến với anh trong quãng thời gian họa sĩ này có nhiều chuyện buồn nên đã tìm đến những an ủi của văn chương, âm nhạc, triết học, văn hóa học.

Từ việc đọc văn chương, triết học và nghe nhạc, họa sĩ Vĩnh tìm hiểu sâu hơn về các tác phẩm và tác giả, những câu chuyện cuộc đời, những truân chuyên số phận của những tài năng đầy cá tính của Việt Nam trong thế kỷ XX vắt sang thế kỷ XXI.

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 3.

Thi sĩ Bùi Giáng

Đó là những cái tên sáng chói trên bầu trời văn chương, âm nhạc và văn hóa của Việt Nam về cả tài năng và nhân cách, và đôi khi là vì cả sự chìm nổi, chuân chuyên của người nghệ sĩ như: Văn Cao, Phạm Duy, Trịnh Công Sơn, Bùi Giáng, Hoàng Cầm, Hữu Loan, Quang Dũng, Tô Thùy Yên, Thanh Tâm Tuyền, Vũ Trọng Phụng, Lam Phương, Lê Uyên Phương, thi sĩ Tuệ Sỹ, Phạm Công Thiện, Phạm Đình Chương, Vũ Hoàng Chương, Đinh Hùng, Hàn Mặc Tử... và các trí thức lớn như Phan Khôi, Trần Đức Thảo, Nguyễn Hữu Đang, Nguyễn Hiến Lê.

Nhiều người trong số những văn nghệ sĩ tài năng này là các văn nghệ sĩ Sài Gòn, được công chúng yêu mến, ngoài những tên kể trên còn có Vũ Thành An, Ngô Thụy Miên, Trầm Tử Thiêng, Du Tử Lê, Từ Công Phụng...

Ngoài Bắc, họa sĩ Trần Thế Vĩnh chủ yếu vẽ các văn nhân thuộc nhóm Nhân văn giải phẩm hoặc chịu ảnh hưởng từ vụ Nhân văn giải phẩm.

Ngoài ra là một số thi sĩ tài năng của phong trào thơ mới như Nguyễn Bính, Hàn Mặc Tử… và một số văn nghệ sĩ thuộc thế hệ muộn hơn như Quang Dũng, vợ chồng thi sĩ, kịch tác gia Lưu Quang Vũ - Xuân Quỳnh…

Đặc biệt anh còn vẽ các trí thức lớn như triết gia Trần Đức Thảo, học giả Nguyễn Hiến Lê, nhà văn hóa Phan Khôi, Nguyễn Hữu Đang...

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 4.

Chân dung nhạc sĩ Trịnh Công Sơn

Chỉ có hai chân dung nữ xuất hiện trong bộ chân dung này. Ngoài người thứ nhất là nữ sĩ Xuân Quỳnh như đã nhắc, còn nữ sĩ Minh Đức Hoài Trinh.

Và chỉ duy nhất một danh họa xuất hiện trong bộ chân dung này là Nguyễn Gia Trí.

Tất cả đều được họa sĩ vẽ dựa trên hình ảnh tư liệu và "thấm" tác phẩm cũng như tìm hiểu kỹ về số phận của từng văn nghệ sĩ tài năng này.

Họa sĩ Trần Thế Vĩnh dự định dừng lại ở 50 chân dung, nhưng con số cuối cùng anh có được lại là 51 tác phẩm. Lý do là bởi anh… đếm nhầm. Bức tranh thứ 51 chính là bức chân dung về nhà văn kỳ tài nhưng đã sớm qua đời trong nghèo khó, bệnh tật - Vũ Trọng Phụng.

Anh dự định năm 2020 sẽ xuất bản 1 cuốn sách và làm 1 triển lãm cá nhân cho bộ tranh này, triển lãm tại TP.HCM.

Cũng khoảng hơn một năm trước, họa sĩ Trần Thế Vĩnh đã gây tiếng vang trong công chúng khi cho ra mắt tác phẩm vẽ chân dung Huấn luyện viên Park Hang-seo giữa lúc mà cả nước đang "phát cuồng" với vị huấn luyện viên tài năng này và đội tuyển bóng đá Việt Nam.

Ngắm một số chân dung nghệ sĩ trong bộ tranh của họa sĩ Trần Thế Vĩnh:

 

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 5.

Nhạc sĩ Đoàn Chuẩn

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 6.

Thi sĩ Hoàng Cầm

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 7.

Nhà thơ Hữu Loan

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 8.

Thi sĩ, kịch tác gia Lưu Quang Vũ

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 9.

Nữ sĩ Xuân Quỳnh 

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 10.

Nhà thơ Nguyễn Bính

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 11.

Nhà thơ Nguyễn Đức Sơn

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 12.

Nhà thơ Phùng Cung

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 13.

Nhà thơ Quang Dũng

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 14.

Nhà thơ Thanh Tâm Tuyền

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 15.

Nhà thơ Tô Thùy Yên

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 16.

Nhà thơ Tuệ Sỹ

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 17.

Nhà văn hóa Nguyễn Hữu Đang

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 18.

Nhạc sĩ Lam Phương

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 19.

Nhạc sĩ Lê Uyên Phương

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 20.

Nhạc sĩ Nguyễn Ánh 9

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 21.

Nhà thơ Phạm Công Thiện

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 22.

Nhạc sĩ Phạm Đình Chương

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 23.

Danh họa Nguyễn Gia Trí

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 24.

Nhà thơ Trần Dần 

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 25.

Nhạc sĩ Văn Cao

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 26.

Nhà thơ Vũ Hoàng Chương

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 27.

Nhà thơ Du Tử Lê

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 28.

Thi sĩ Hàn Mặc Tử

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 29.

Học giả Nguyễn Hiến Lê

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 30.

Nhạc sĩ Ngô Thụy Miên

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 31.

Nữ sĩ Minh Đức Hoài Trinh

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 32.

Nhà văn hóa Phan Khôi

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 33.

Nhà văn Phùng Quán

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 34.

Nhà thơ Trầm Tử Thiêng

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 35.

Triết gia Trần Đức Thảo

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 36.

Nhạc sĩ Từ Công Phụng

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 37.

Nhạc sĩ Vũ Thành An

Ngắm chân dung các văn nghệ sĩ, trí thức tài hoa và truân chuyên - Ảnh 38.

Nhà văn Vũ Trọng Phụng

 

Kim Phượng sưu tầm

 

  
 
Xem thêm...

Khoai Củ Lương Thực - Phạm Đình Lân

Khoai Củ Lương Thực

Phạm Đình Lân

Món ăn thuốc từ khoai lang - Báo Quảng Ngãi điện tử

Khoai lang, khoai mì, khoai tây là những loại củ được dùng thay gạo, lúa mì trong những năm thất mùa bị thiên tai hay chiến tranh. Trong thiên nhiên còn có củ nầng nhưng việc tìm kiếm củ nầng rất khó khăn. Các loại khoai mỡ, khoai từ, khoai môn được dùng để nấu canh.

Tuần tự chúng tôi sẽ tìm hiểu qua về các loại khoai ghi trên kể cả củ nầng.

Củ Nầng - Dioscorea hispida - Gia đình: Dioscoreaceae

cunang

Nầng là một loại dây có gai, dài đến 10 m, mọc hoang trong rừng. Lá màu xanh hình bầu dục, có lông. Củ nầng có thể dài đến 1 m sâu dưới đất. Củ có gai nhỏ bên ngoài. Nầng là một loại khoai yamalkaloids độc có thể làm tê liệt thần kinh. Dây nầng được tìm thấy nhiều trong vùng núi Hi Mã Lạp Sơn, vùng Đông Nam Á xuống tận hải đảo New Guinea.

Tên khoa học của nầng là Dioscorea hispida thuộc gia đình Dioscoreaceae.

pdl1

Củ nầng có nhựa màu vàng rất độc. Nó có alkaloid, dioscoreine C 13 H 19 Ở 2 N, phosphorus, chất vôi, chất sắt v. v. Củ nầng vừa có chất độc vừa có chất gây ghiền. Người ta dùng nhựa củ nầng kết hợp với nhựa cây sui Anritiaris toxicaria để tẫm tên thuốc độc.

Người Phi Luật Tân và các dân tộc thiểu số ở Đông Nam Á có nhiều kinh nghiệm dùng nầng đắp vào các vết thương trên mình bò, trâu để giết chết giòi hay đắp vào nơi đau khớp xương của người. Nhựa vàng của củ nầng dùng để tẩy giặt quần áo. Trong y học dân gian Phi Luật Tân người ta dùng nhựa củ nầng như thuốc sát trùng, làm giảm đau nhức, kháng viêm, chống xuất huyết.

Củ nầng là một loại củ lương thực. Nhưng phải mất nhiều ngày ủ nầng trong lu để khử nhựa độc mới ăn được. Thời gian ủ để khử nhựa độc kéo dài cả tháng. Nầng được dùng ăn thay cơm trong Đệ Nhị thế chiến ở nông thôn khi thiếu lúa gạo trầm trọng vì chiến tranh. Nầng chiên với xôi ăn với muối đậu phộng có chút đường rất ngon.

Trong ngôn ngữ Việt Nam, củ nầng chỉ búi tóc của đàn ông hay đàn bà vì vào thế kỷ XIX trước khi người Pháp đô hộ Việt Nam, đàn ông và đàn bà trong nước ta đều có búi tóc (chignon).

Ở xã Xuân Thịnh, quận Sông Cầu, tỉnh Phú Yên có Hòn Nầng, một trái núi nằm giữa một cái đầm nước. Quanh núi có nhiều dây nầng. Tương truyền rằng nầng ở đây đã nuôi sống chúa Nguyễn Phúc Ánh trong lúc lánh nạn. Ở Hòn Nầng có một cái miếu thờ các công thần đã giúp cho chúa Nguyễn Phúc Ánh trong lúc nguy khốn. Chúa Nguyễn Phúc Ánh lên ngôi năm 1802 tức là vua Gia Long, vị vua sáng lập ra triều Nguyễn.

Khoai Lang - Ipomoea batatas - Gia đình: Convolvulaceae

khoailang

Khoai lang là một loại dây có củ. Cọng, lá và củ đều ăn được. Đó là một nguồn lương thực của loài người cách đây 5, 000 năm.

Khoai lang gốc ở Mễ Tây Cơ. Từ đó nó được trồng trên các hải đảo trong biển Caribbean, Trung và Nam Mỹ. Ngày nay khoai lang được tìm thấy khắp nơi trên thế giới ở những vùng khí hậu nhiệt đới và bán nhiệt đới. Khoai lang không trồng được ở vùng khí hậu ôn đới lạnh. Khoai lang được trồng trên các hải đảo Thái Bình Dương khoảng thế kỷ X sau Tây Lịch.

Tên khoa học của khoai lang là Ipomoea batatas thuộc gia đình Convolvulaceae.

Tên gọi thông thường:

Sweet potato production sweetened – NAREI

pdl2

v

Khoai lang được trồng bằng dây. Khoai lang thích hợp với đất pha cát, đất phù sa hay đất núi lửa. Đồng bằng sông Cửu Long, Cao Nguyên Nam Trung Bộ là những vùng trồng khoai lang với năng suất rất cao. Nông dân Việt Nam thường đặt cây bù xích Ageratum conyzzoides hay dây đậu phộng hay các loại dây đậu khác dưới mô đất trồng khoai để khoai có nhiều củ.

Khoai lang thường thấy là khoai Puerto Rico, Jewel, Jersey và Triumph. Khoai lang có màu trắng, đỏ, vàng và tím. Khoai màu vàng có nhiều beta carotene và sinh tố A. Đó là khoai nghệ ở Việt Nam. Khoai ngà có ruột trắng nhiều bột nhưng không ngọt. Khoai Puerto Rico và Jewel to củ nhưng nhão ruột. Khoai Triumph và Jersey có ruột khô. Khoai ruột đỏ thì ngọt nhưng hơi nhão.

Lá non và đọt khoai lang luộc ăn như rau. Nếu ăn đọt và lá thì khoai không có củ. Người ta ăn khoai lang nấu, nướng, nấu chè, làm bột, lát mỏng phơi khô hay lát mỏng chiên ăn với mật đường v. v. Khoai lang được dùng để nấu ca-ri, ra- gu, nấu canh với cá, tôm khô hay thịt v. v.

Mức sản xuất khoai lang trên thế giới hiện nay lối 160 triệu tấn. Trung Hoa chiếm 85% mức sản xuất này với 135 triệu tấn. Các nước còn lại là Ấn Độ, Uganda, Nigeria. Hoa Kỳ chỉ sản xuất lời 600, 000 tấn.

Người bịnh tiểu đường tin rằng ăn đọt khoai lang thì hạ đường trong máu. Khoai lang có sinh tố A, C, B 6, carbohydrates, protein, sợi, chất sắt, vôi v. v. Khoai lang không có nhiều tinh bột.

Trong Đông Y khoai lang được gọi là cam thự. Khoai lang nhuận trường (lá, cọng, củ luộc chín) hữu ích cho người bị bịnh tiểu đường. Người ta cho rằng khoai lang sống có khả năng ngăn ngừa say sóng khi ra biển. Khoai lang đắc dụng vào năm 1945, 1975 và trong phong trào vượt biển ở Việt Nam từ năm 1976 đến 1990.

Ở Nam Mỹ người ta giã nát củ khoai lang vắt nước hoà với nước chanh vắt để làm thuốc nhuộm quần áo. Tuỳ theo tỷ lệ nước vắt khoai lang và nước chanh vắt ta có màu nhuộm vàng, đỏ hồng cho đến màu đen.

Ở Taiwan (Đài Loan) người ta dùng khoai lang để cất cồn.

Giá cả thị trường hôm nay 08/08/2020: Khoai lang giá từ 7 ngàn đồng một kg

Nông dân Việt Nam cho biết vài kinh nghiệm nông nghiệp như sau:

Khoai ruộng lạ,
Mạ ruộng quen.

Nói về khoai ca dao Việt Nam có nhận xét:

Đói thì ăn ráy ăn khoai
Chớ thấy lúa trổ tháng hai mà mừng.

Tháng Hai đây là tháng Hai Âm Lịch tức là một tháng sau Tết Nguyên Đán.

Một câu sấm của Phật Giáo Hoà Hảo tiên tri tình trạng thiếu ăn ở miền Nam sau năm 1975 như sau:

Khoai lang rồi lại khoai mì,
Đến khi Tần (1) khởi độ thì khầu ta.

(1) Tần ở đây ám chỉ xứ Cambodia.

Ở Nam Mỹ và vùng Caribbean có một loại khoai lang được xem như là thuốc nhuận trường tự nhiên. Chúng tôi gọi đó là khoai lang trị táo bón dựa vào tên gọi Batatas de purga (khoai lang tẩy xổ) của người địa phương. Tên khoa học của khoai lang trị táo bón này là Operculina macrocarpa thuộc gia đình Convolvulaceae.

Tên gọi thông thường:

pdl3

Củ khoai dùng để trị táo bón, lọc máu, đau bụng, bịnh về da, bịnh đường tiểu nhiễm trùng, kinh nguyệt không điều hoà, suyễn, bại liệt.

Củ khoai lang trị táo bón có polyphenols, phénolic acids như caffein acid, clorogenic acid, gallic acid.

Khoai Mì - Sắn - Manihot dulcis - Manihot esculenta - Gia đình: Euphorbiaceae

khoaimi

Cây khoai mì là một loại cây lương thực, cao lối 2 m, không có nhánh; thân dễ gãy và có nhiều mắt; lá giẹp và dài. Người ta trồng khoai mì bằng thân cây chặt từng khúc ngắn lối 30 cm đặt xiêng xiêng dưới đất trong vòng 6 tháng thì có củ. Nếu để lâu dưới đất củ càng to và nặng cân hơn.

Cây khoai mì còn được gọi là sắn (xin đừng lầm với củ sắn tức củ đậu) gốc ở Mễ Tây Cơ hay nói một cách tổng quát hơn ở Mỹ Châu nhiệt đới.

Tên khoa học của khoai mì (sắn) là Manihot dulcis thuộc gia đình Euphorbiaceae.

Tên gọi thông thường:

pdl4

Giá trị dinh dưỡng của khoai mì bạn nên biết

Khoai mì trồng 06 tháng thì có củ ăn được. Củ cân nặng từ 1 - 2 ki- lô. Đó là một loại cây lương thực hữu ích cho các dân tộc Á- Phi- Châu Mỹ La Tinh sống trong vùng khí hậu nhiệt đới và bán nhiệt đới. Củ khoai mì có nhiều tinh bột nhưng nhựa vàng của khoai mì có prussic acid tức hydrogen cyanide HCN rất độc. Lợi ích kinh tế và dinh dưỡng của khoai mì không thể chối cãi được. Khoai mì dễ trồng, sớm có củ và có năng suất cao. Cây khoai mì có thể sống lâu năm dưới đất. Trong trường hợp đó củ càng to hơn.

Công dụng của khoai mì rất đa dạng: nấu chín để ăn không hay ăn với muối đậu có chút đường, làm bánh, làm bột, làm bánh mì, bột ngọt (mì chính). Bột mì đun sôi với nước nóng dùng để làm hồ, keo dán giấy. Khoai mì lát mỏng, phơi khô để dành làm thức ăn dự trữ. Bột mì ít độc hơn vì phải ngâm khoai nhiều ngày trong nước cho nhựa vàng mất đi sau khi thay nước nhiều lần..

Khoai mì có độc chất cyanogenic glycosides, linamarin, lotautralin. Khoai trồng vào mùa hạn hán độc chất càng gia tăng nhiều hơn. Chỉ cần 40 mg cyanogenic glycosides đủ giết chết một con bò. Các dân tộc ăn khoai mì nhiều thường bị bịnh bướu cổ vì ảnh hưởng của thiocyanate như thường thấy ở Phi Châu.

Mức sản xuất khoai mì hiện nay trên thế giới lối 115 triệu tấn. Thái Lan, Indonesia và Trung Hoa lục địa là những nước xuất cảng khoai mì quan trọng trên thế giới. Hoa Kỳ nhập cảng nhiều khoai mì. Đôi khi nhu cầu bột khoai mì của Hoa Kỳ còn cao hơn cả tổng số sản lượng khoai sản xuất trên thế giới.

Các thành phần của cây khoai mì được dùng trong kỹ nghệ giấy, kỹ nghệ dệt và kỹ nghệ mỹ phẩm, kỹ thuật sinh vật v. v. Ở Mozambique rượu bia Impala và rượu bia Eagle ở Ghana được làm từ bột khoai mì. Ở miền Nam sau năm 1975 người ta cất rượu bằng khoai mì và làm bánh mì cũng bằng bột khoai mì. Khoai mì có vai trò quan trọng trong đời sống dân chúng và trong kinh tế quốc gia trên lục địa Phi Châu. Ở Nam Phi người ta không ăn khoai mì nhưng khoai mì được dùng trong kỹ nghệ.

Khoai mì đóng vai trò cứu đói quan trọng ở Việt Nam vào năm 1945 - 1946 và 1975 - 1990.

Lá khoai mì non luộc ăn được. Lá khoai mì non có 30% protein trong khi củ chỉ có 3%. Lá còn có Ca, sinh tố B, C, carotene, Fe.

Ở Việt Nam không thấy dùng khoai mì để chữa bịnh.

Ở Nam Mỹ, Phi Châu, Phi Luật Tân, Mã Lai, lá, củ và cây khoai mì được dùng trong y học cổ truyền để cầm máu (lá), hạ sốt, trị rắn cắn, mụt chốc, cảm, tiêu chảy (lá sắc nước uống), viêm mắt (eyes) (nhựa lá khoai mì), nhức đầu (giã lá đắp vào nơi bị đau), phụ nữ vô tự (lá sắc nước uống). Lá và củ giã nát đắp vào nơi bắp thịt bị đau. Tinh bột khoai mì rượu Rum dùng để trị bịnh ngoài da của trẻ em.

Độc chất của khoai mì được các nhà khoa học nghiên cứu xem có thể dùng để diệt tế bào ung thư hay không. Vào thập niên 1990 các nhà khoa học Anh thí nghiệm thành công trên chuột nhưng chưa áp dụng vào việc chữa trị ung thư cho người.

Khoai Mỡ - Dioscorea alata - Gia đình: Doscoreaceae

khoaimo

Khoai mỡ và khoai yam cùng một tên khoa học Dioscorea alata thuộc gia đình Dioscoreaceae. Củ khoai yam và củ khoai lang giống nhau nhưng dây khoai lang và dây khoai yam khác nhau.

Khoai lang: đọt và lá luộc ăn được

Khoai yam: đọt và lá khoai yam không ăn được.

Dây khoai mỡ cứng, sần sùi; lá màu xanh tươi hình trái tim giống như lá trầu. Củ khoai mỡ to và có màu tím hay vàng nhạt. Khoai mỡ có nhiều chất nhờn trong khi khoai lang có nhiều bột nhưng không dẻo và nhờn như khoai mỡ. Có khoai lang màu tím nhưng không có đặc tính hoá học giống như khoai mỡ.

Tên gọi thông thường:

pdl5

Hot Sale In Yams/ New Crop In Yams From Viet Nam - Buy Cooking  Meal,Vegetable,Yams In Cheapest Product on Alibaba.com

Khoai mỡ được tìm thấy ở các vùng nhiệt đới và bán nhiệt đới trên thế giới.

Ở Việt Nam khoai mỡ được mài nhuyễn để nấu canh với cá rô hay tôm khô mà thôi.

Ở các nước khác khoai mỡ được dùng để nấu canh, làm bánh ngọt, kem để ăn tráng miệng. Người Phi Luật Tân dùng khoai mỡ để làm vài món ăn ngọt.

Khoai mỡ có sinh tố B 6, C, sợi, potassium. Nó có tính kháng viêm. Thảo mộc dòng Dioscoreasaponins dùng để sản xuất cortisone trị phong thấp, steroid diosgenin dùng làm thuốc ngừa thai, kháng nấm. Khoai mỡ hữu ích cho người bị bịnh trỉ, phong hủi và người bị lao trong thời kỳ bình phục.

Khoai Môn - Colocasia esculenta - Gia đình: Araceae

khoaimon

Khoai môn là một loại thảo mộc có tàu dài, mình xốp; lá to hình tam giác màu xanh lá cây hơi sậm. Khoai môn là thức ăn bổ dưỡng phản ánh văn học lương thực của các dân tộc sống trên các hải đảo Thái Bình Dương. Đó cũng là thức ăn được các dân tộc nông nghiệp miền nhiệt đới Á Châu, Châu Mỹ và Phi Châu ưa thích.

Tên khoa học của khoai môn là Colocasia esculenta thuộc gia đình Araceae. Người Anh gọi khoai môn là taro; cocoyam, dasheen (từ tiếng Pháp: De Chine- xuất phát từ Trung Hoa) Chữ taro âm theo cách gọi của dân sống trên hải đảo Thái Bình Dương; Hawaii: halo; Fiji: dalo; Nhật: satoimo; Tagalog: gabi; Nepal: karkalo. Dasheen là tên gọi dân chúng trong vùng Caribbean.

Khoai môn gốc ở Mã Lai được đưa sang Ấn Độ từ năm 5000 trước Tây Lịch. Từ Ấn Độ khoai môn được du nhập vào Ai Cập. Dưới thời đế quốc La Mã người Âu Châu biết dùng khoai môn vì đế quốc La Mã lan rộng sang miền đông Địa Trung Hải và Bắc Phi. Sau đó việc dùng khoai môn không còn ở Âu Châu nữa.

Khoai môn được trồng bằng củ. Khác với khoai lang và khoai mì, khoai môn cần đất màu mỡ và nhiều nước. Phải mất 06 tháng khoai mới có củ ăn được. Lá và củ khoai môn có chất độc calcium oxalate gây nôn, ngứa cuống họng nếu ăn sống. Chất độc này biến mất khi khoai được nấu chín.

Khoai môn nấu với chút muối dùng để ăn; làm bánh, nấu chè, nấu ca- ri, cháo lươn với khoai, ngó khoai môn nêm với mắm ruốc; vịt nấu chao và khoai môn v. v. Người Trung Hoa rất thích ăn bánh khoai môn. Khoai môn còn được dùng làm chao. Các dân tộc sống trên các hải đảo Thái Bình Dương, Mỹ Châu nhiệt đới ăn khoai môn thay bắp và lúa gạo vậy.

Ở Việt Nam người ta phân biệt:

- khoai môn sọ củ tròn và nhỏ nhưng có nhiều bột
- môn sen dẻo và ngon
- môn Tàu củ to, lá màu xanh sẫm
- môn sáp: bùi, củ và lá đều to
- môn nước: không có củ (công dụng không rõ ràng ngoại trừ dùng lá để đựng cá lia thia)

Bạn đã biết 5 lợi ích tuyệt vời này của củ khoai môn? | VIAM

Về khoai môn ca dao Việt Nam có câu:

Nước đổ lá môn
Sóng xao đầu vịt.

Gió đưa bụi chuối sau hè,
Bụi môn (1) trước cửa ai dè em hư.

(1) Môn (Hán- Việt): cửa. Câu này có thuật chơi chữ Môn và Cửa.

Các quốc gia sản xuất nhiều khoai môn trên thế giới hiện nay phần lớn nằm trên lục địa Phi Châu như Nigeria, Ghana, Côte d’Ivoire. Ở Á Châu có Trung Hoa, Cambodia và New Guinea.

Ở Á Châu nhiệt đới, hải đảo Thái Bình Dương, Tây Phi, Nam Mỹ có môn tai voi, bụi to và củ to. Đó là một nguồn lương thực quan trọng. Tên khoa học của loại môn tai voi hay môn TanniaXanthosona nigrum. Ở Nam Mỹ gọi là Tannia, Malanga, Yautia. Người Anh gọi là arrowleaf elephant.

Khoai Tây - Solanum tuberrosum - Gia đình: Solanaceae

khoaitay

Gọi đơn giản là khoai tây vì đó là một loại khoai không có ở Việt Nam trước khi người Pháp đô hộ. Khoai được người Pháp đem vào Việt Nam nên gọi là khoai Tây vì nước Pháp nằm về phía Tây mặc dù Pháp không phải là nơi phát xuất của khoai Tây.

Tên khoa học của khoai Tây là Solanum tuberrosum thuộc gia đình Solanaceae.

Tên gọi thông thường là:

pdl6

Cách trồng khoai tây thủy canh trong nước không cần đất trong thùng xốp -  HydroWorks

Sinh quán của khoai Tây là dãy núi Andes ở Nam Mỹ. Nó được trồng quanh hồ Titicaca dọc theo biên giới Peru- Bolivia. Khoai Tây gắn liền với văn minh Inca. Do đó người bản địa ở Nam Mỹ có nhiều kinh nghiệm trồng và tồn giữ khoai Tây lâu dài. Đến thế kỷ XVI các nhà chinh phục Tây Ban Nha đem khoai Tây về xứ trồng. Từ đó khoai Tây được phổ biến khắp Âu Châu. Vào thế kỷ XVII khoai Tây mới được trồng ở Bắc Mỹ. Diện tích trồng khoai Tây gia tăng nhanh chóng khi người tỵ nạn Ái Nhĩ Lan vào Londonderry, New Hampshire sau nạn đói vì khoai Tây bị thất mùa trên đảo quốc của họ.

Khoai Tây được trồng bằng củ, củ để mọc mầm hay củ cắt nhỏ ở những nơi có mầm non. Khoai Tây thích hợp với khí hậu ôn đới. Tuỳ theo loại khoai, phải mất từ 3 đến 6 tháng mới có thu hoạch.

Cây cao lối 60 cm; lá xanh tươi. Hoa màu tím nhạt với nhuỵ vàng. Trái có nhiều hột và độc chất solanine. Các loại khoai thường thấy là: khoai Russet Burbank, Red Norland, Yukon Gold, Atlantic, Kufri Jyoti v. v. Người Pháp thích khoai Tây ruột vàng. Loại khoai này gốc ở Pas de Calais. Người Anh không thích khoai ruột vàng. Anh và Pháp ít khi có tương đồng. Từ năm 1932 Anh không mua khoai Tây của Pháp nữa.

Kẻ thù của khoai Tây là sâu rầy, bịnh nấm, côn trùng dưới đất (con sùng), vi khuẩn. Rầy phá hại khoai Tây mang tên khoa học Chrysomelidae thuộc nhóm Coleoptera. Loại rầy độc hại là rầy Leptinotarsa decemlineata phá hại khoai Tây Colorado. Ấu trùng của loài sâu bướm Phthorimaca operculella thuộc gia đình Gelechiidae hay đục phá dây và củ khoai Tây. Sâu Empoasca fable cắn phá lá khoai Tây. Sâu Paratrioza cockerelli bám vào khoai Tây, cây thuốc lá, cây cà chua và gây bịnh cho cây.

Từ năm 1845 đến 1847 khoai Tây ở Ái Nhĩ Lan bị rụng lá. Mùa khoai Tây thất bát gây ra nạn đói làm cho 01 triệu người chết. Trên một triệu người Ái Nhĩ Lan bỏ nước sang Hoa Kỳ sau nạn đói ghê gớm này.

Những lưu ý khi chế biến món ăn từ khoai tây - Báo Khánh Hòa điện tử

Khoai Tây có vai trò quan trọng trong đời sống hằng ngày của các dân tộc ăn lúa mì sống trong vùng ôn đới. Khoai Tây quan trọng hơn khoai lang trong đời sống các dân tộc ăn cơm. Người ta ăn khoai Tây luộc, nướng, nghiền nhuyễn ăn với chút bơ mặn. Khoai Tây lát mỏng chiên làm potato chips hay xắt miếng dày và dài lối 15 cm và chiên để có món French fries. Các nhà hàng bán steak hay nhà hàng Mc Donald hay Burger King luôn luôn có món French fries. Khoai Tây nướng với bơ, nghiền nhuyễn cũng được bán trong các nhà hàng bán steak. Khoai Tây cũng được dùng để làm bột, làm cồn ethanol, cất rượu Vodka ở Nga v. v. Nhưng rượu Vodka nổi tiếng của Nga được cất từ lúa mì hay lúa mạch.

Mức sản xuất khoai Tây trên thế giới ngày nay là 350 triệu tấn. Trung Hoa, Ấn Độ, Nga, Ukraine và Hoa Kỳ là nhưng xứ sản xuất nhiều khoai Tây. Khoai Tây có thể trồng trên Cao Nguyên Nam Trung Bộ, nơi có khí hậu mát mẻ. Khoai Tây có sinh tố B 1, B 2, B 3, B 6, C, Ca, K, Mg, Ph, muối. Lá, cọng, trái khoai Tây có độc chất. Đó là glycoalkaloid (solanine) gây nhức đầu, chuột rút, tiêu chảy và bất tỉnh mê man.

Ở Bắc Phi, Tây Phi, Đông Phi, Ấn Độ và vài nơi ở Đông Nam Á có một loại khoai Tây khổng lồ thuộc gia đình dây rau muống và dòng Ipomoea. Tên khoa học của loại khoai Tây khổng lồ này là Ipomoea digitata thuộc gia đình Convolvulaceae. Người Anh gọi là Giant potato; Hindi: Bhuyikohaba; Sanskrit: Vidari. Loại khoai Tây khổng lồ này dùng để cất rượu thuốc; lá và rễ giã nát đắp trên vùng phổi của người bị bịnh lao (TB), phụ nữ bị nhiễm trùng ở vú (kinh nghiệm y học cổ truyền Ấn Độ). Khoai Tây khổng lồ có taraxerol, taraxerol acetate, beta- sitosterol, scopolotin kháng vi trùng, kháng ung thư. Ấn Độ có nhiều kinh nghiệm về việc dùng khoai Tây khổng lồ trong y học trị liệu. Khoai Tây khổng lồ được dùng để trị sưng lá lách, sưng gan, kinh nguyệt quá đa; kích thích tuyến sữa (do sự hiện diện của ergonovine); kích dục; hạ huyết áp; hạ cholesterol; chống béo phì (obesity).

Khoai Từ - Dioscorea esculenta - Gia đình: Dioscoreaceae

khoaitu

Công dụng bất ngờ của khoai từ | Sức khỏe | Thanh Niên

Khoai từ là thân thuộc gần của khoai yam cùng dòng Dioscorea và gia đình Dioscoreaceae. Người Anh gọi khoai từ là Chinese yam, Lesser yam; Asiatic yam. Người Pháp gọi khoai từ là Igname des blancs (khoai mỡ của người da trắng), Igname de Chine (khoai mỡ Trung Hoa). Người Tây Ban Nha gọi là name asiatico (khoai mỡ Á Châu) v. v.

Dây khoai từ sần sùi. Lá dày, láng, màu xanh tươi. Củ khoai từ có vỏ sần sùi vì vậy người ta gọi là khoai từ gai. Có những củ khoai từ có nhánh như củ gừng tựa như bàn tay của người bị phong hủi nên gọi là khoai từ cùi. Khoai từ, khoai mỡ, khoai yam có nhiều liên hệ về dinh dưỡng lẫn trị liệu.

Khoai từ được trồng nhiều ở Á Châu, Phi Châu và Châu Mỹ nhiệt đới. Ở Việt Nam người ta ăn khoai từ luộc hay canh khoai từ nấu với cá hay tôm khô như canh khoai mỡ.

Khoai từ có allontoin được dùng như thuốc ngừa thai, kháng khuẩn, kháng nấm. Thảo mộc dòng Dioscorea có nhiều saponins dioscin. Diosgenin được dùng làm thuốc sản xuất kích thích tố steroid, chữa đau khớp xương, chứng ói mửa của phụ nữ mang thai, ho, tiêu chảy, hạ máu đường v. v.

Phạm Đình Lân, F.A.B.I

Nam Mai sưu tầm

Rau củ chống ung thư cực tốt, chợ Việt Nam vừa sẵn vừa rẻ như bèo | Sức  khỏe | Báo điện tử Tiền Phong

Xem thêm...
Theo dõi RSS này