Văn học nghệ thuật

Văn học nghệ thuật (1367)

Find out the latest local and worldwide news.

Children categories

Thơ

Thơ (75)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed id auctor orci. Morbi gravida, nisl eu bibendum viverra, nunc lectus.

Xem bài viết...
Âm nhạc

Âm nhạc (73)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed id auctor orci. Morbi gravida, nisl eu bibendum viverra, nunc lectus.

Xem bài viết...
Truyện

Truyện (366)

Lorem ipsum dolor sit amet, consectetur adipiscing elit. Sed id auctor orci. Morbi gravida, nisl eu bibendum viverra, nunc lectus.

Xem bài viết...

Âm Nhạc Trong Truyện Kiều - GS Trần Văn Khê

Âm Nhạc Trong Truyện Kiều

GS Trần Văn Khê

https://85c1452a-a-62cb3a1a-s-sites.googlegroups.com/site/bienkhao/bk-11/1%20%281%29.jpg?attachauth=ANoY7cqAOpY5eRX-U78YMQHKzGfGNTroykOdpZvk9FS7-Tn8_9_1bGyYsEAo9GC7MNTP2ymkPYIUUxhiR5qBt6XNGCAly8DysMPddpYVb5l4Lk1WhMqsHBlTt-jLZ0W7YC669i3Cj8z4xqgq2AuDk1Y-iMu5zSYi8vx4jUJ6tWloVXjkLL0CExFpQUa23gBRHPBxSNy8ST5rwpRmzVqc-ElGT1D0bFVx-w%3D%3D&attredirects=0

Chưa có trong một tác phẩm văn chương nào của Việt Nam mà âm nhạc được nhắc đến nhiều như trong truyện Kiều của Nguyễn Du. Khi muốn mạn đàm về âm nhạc trong truyện Kiều, chúng ta có thể đặt ra nhiều câu hỏi như sau: 
 
Câu hỏi thứ nhứt: Thúy Kiều dùng cây đàn gì?
Âm nhạc trong Truyện Kiều - Trần văn Khê Kieu2_10
 
Những họa sĩ thiết kế trang bìa thường vẽ Thúy Kiều ôm cây đàn Tì bà. Riêng tôi, tôi đã trả lời câu hỏi này từ lâu, đã có in ra bằng Pháp ngữ và Việt ngữ những tiểu luận về cây đàn ấy và đã khẳng định rằng Thúy Kiều không đàn cây Tì bà như phần đông các họa sĩ đã vẽ. Cây đàn trong tay Thuý Kiều vừa có thùng đàn tròn như mặt trăng: “Trên hiên treo sẵn cầm trăng”; Cây đàn ấy lại có bốn dây “Bốn dây to nhỏ nên vần cung thương”. Cây đàn đó phải là một loại với Hồ cầm “Nghề riêng ăn đứt, Hồ cầm một chương”. 
 
Sau khi xem trong sách Thích danh và Tự điển Từ Nguyên - Từ Hải thì chỉ có ba cây đàn thuộc về Tì Bà loại: tứ huyền Tì bà, ngũ huyền Tì bà và Nguyễn Tì bà. Ba cây đàn ấy đều có thể được gọi là Hồ cấm. Nhưng hai cây đầu thì thùng đàn hình bầu dục chỉ có cây Nguyễn Tì bà tên thật là Nguyễn cầm do Nguyễn Hàm đời Tấn chế ra. Đàn có thùng hình tròn như mặt trăng, có bốn dây, cần dài hơn Nguyệt cầm của Trung Quốc, hiện đã thất truyền tại Trung Quốc, chỉ còn hình vẽ của Nguyễn cầm trong động Đôn Hoàng và một cây đàn nguyên bản trong Bảo tàng viện Shosoin tại Nara, Nhựt Bổn. Chúng ta cũng không thể nói đó là cây đàn nguyệt vì chữ Hán gọi là “Yue Qin” tức Nguyệt cầm thì thùng đàn tròn mà cần đàn rất ngắn thường ở trong tay người bán hàng rong chứ người quí tộc không sử dụng Yue Qin. Tiếng Việt đàn Nguyệt cầm ngày nay gọi là đàn Nguyệt dưới thời cụ Nguyễn Du không được gọi là Nguyệt cầm mà mang tên đàn Song Vận. Điều này phỏng theo tư liệu đã in trong quyển “Đại Thanh hội điển sự lệ”, sử gia Trung Quốc có chép lại tên các cây đàn của dàn nhạc An Nam quốc nhạc, là một trong chín dàn nhạc của nước ngoài có mặt tại triều nhà Thanh tức là một thời đại với Nguyễn Du. 
 
Vậy cây đàn Thúy Kiều sử dụng phải là Nguyễn cầm. Cụ Nguyễn Du có lẽ thích cây đàn Nguyễn cầm nên để nó trong tay Thuý Kiều và cả một người danh cầm khác ở làng Long Thành trong bài viết bằng chữ Hán có mấy câu: 
 
“Long Thành cầm giả ca ....
 
Độc thiện Nguyễn cầm ...” 
 
Có nghĩa là một người ca nhi biết đờn Cầm ở làng Long Thành, chuyên đời rất hay cây Nguyễn cầm.
Âm nhạc trong Truyện Kiều - Trần văn Khê Kieu310
 
Câu hỏi thứ hai: Trong cả truyện, Kiều đã đàn bao nhiêu lần, đàn cho ai nghe và trong dịp nào? 
 
Kể cả những lần Nguyễn Du chỉ nói phớt qua thì Thuý Kiều đàn tất cả tám lần. 
 
- Lần thứ nhứt, Kiều đàn cho Kim Trọng nghe khi gặp gỡ lần đầu. Kim Trọng tự tay lấy cây đàn “Cầm trăng”, dâng đàn lên ngang mày và yêu cầu Thúy Kiều đàn cho mình nghe vì đã biết tiếng Thúy Kiều là một danh cầm. Lần này, tác giả đã dùng tới hai mươi tám câu thơ (từ câu 463 đến câu 490). 
 
Rằng nghe nổi tiếng cầm đài 
Nước non luống những lắng tai Chung Kỳ 
Thưa rằng: “Tiện kỹ sá chi 
Đã lòng dạy đến, dạy thì phải vâng” 
 
Hiên say treo sẵn cầm trăng 
Vội vàng sinh đã tay nâng ngang mày 
Nàng rằng: “Nghề mọn riêng tay 
Làm chi cho bận lòng nầy lắm thân!” 
 
So lần dây Vũ dây Văn 
Bốn dây to nhỏ theo vần Cung, Thương 
Khúc đau Hán Sở chiến trường 
Nghe ra, tiếng sắt tiếng vàng chen nhau
 
Khúc dâu Tư Mã Phượng cầu 
Nghe ra như oán như sầu phải chăng! 
Kê Khang, nầy khúc Quảng lăng 
Một rằng lưu thủy, hai rằng hành vân
 
Quá quan, nầy khúc Chiêu Quân 
Nửa phần luyến chúa, nửa phần tư gia 
Trong như tiếng hạc bay qua 
Đục như tiếng suối mới sa nửa vời 
 
Tiếng khoan như gió thoảng ngoài 
Tiếng mau sầm sập như trời đổ mưa
Ngọn đèn khi tỏ khi mờ 
Khiến người ngồi đó cũng ngơ ngẩn sầu 
 
Khi tựa gối, khi cúi đầu 
Khi vò chín khúc khi chau đôi mày. 
Rằng: “Hay thì thật là hay 
Nghe ra ngậm đắng nuốt cay thế nào!” 
 
- Lần thứ nhì, khi Mã Giám Sinh đến làm trung gian lấy ba trăm lạng bạc mà chuộc tội cho Vương Ông, đã gạt Thúy Kiều bắt nàng phải đàn cho mình nghe và gầy cuộc trăng hoa (câu 640: “Ép câu cầm nguyệt thử bài quạt thơ”) 
truyenkieutvk2
Tranh của Họa sĩ Ngọc Mai 
 
- Lần thứ ba, Kiều bị bắt buộc phải đàn khi tiếp khách trong lầu xanh (câu 1246: “Cung cầm trong nguyệt nước cờ dưới hoa”). 
 
- Lần thứ tư, sau khi gặp Thúc Sinh trong lầu xanh, một hôm Kiều có đàn cho Thúc Sinh nghe (câu 1298: “Bàn vây điểm nước, đường tơ họa đàn”). 
 
- Lần thứ năm, khi Hoạn Thơ biết chồng mình là Thúc Sinh đã dan díu với một khách làng chơi là Thúy Kiều thì tìm cách bắt nàng về nhà hành hạ như một hoa nô. Khi biết Thúy Kiều có tiếng đàn hay, một hôm, Hoạn Thơ bảo Thúy Kiều đàn cho mình nghe (câu 1777 đến 1780). 
 
Phải đêm êm ả chiều trời 
Trúc tơ hỏi đến nghề chơi mọi ngày 
Lĩnh lời nàng mới lựa dây 
Nỉ non thánh thót dễ say lòng người. 
 
Sau khi nghe Thúy Kiều “lên dây nắn phím” thì Hoạn Thơ cũng có chút thương tài mà đối đãi bớt phần nghiêm khắc. 
 
- Lần thứ sáu, khi Thúc Sinh về nhà, Hoạn Thơ chẳng những bắt Thúy Kiều dâng rượu để “làm cho nhìn chẳng được nhau”, lại còn bắt nàng đàn cho Thúc sinh nghe (câu 1850 đến 1862). 
 
“...Bản đàn thử dạo một bài chàng nghe!” 
Nàng đà tán hón tê mê 
Vâng lời ra trước bình the vặn đàn; 
Bốn dây như khóc như than 
Khiến người trên tiệc cũng tan nát lòng! 
Cũng trong một tiếng tơ đồng 
Người ngoài cười nụ, người trong khóc thầm 
Giọt châu lả chả khôn cầm 
Cúi đậu chàng những gạt thầm giọt Tương 
Tiểu thư lại thét lấy nàng 
“Cuộc vui gây khúc đoạn trường ấy chi? 
Sao chẳng biết ý tứ gì? 
Cho chàng buồn bã tội thì tại ngươi” 
Tiếng đàn Thúy Kiều và tính đa nghĩa của tác phẩm văn học - Tạp chí Sông  Hương
 
- Lần thứ bảy, khi Hồ Tôn Hiến gạt Thúy Kiều khuyên Từ Hải ra hàng, phục binh bất ngờ xuất hiện. Từ Hải mặc dầu võ dõng nhưng “mãnh hổ nan địch quần hồ” nên đã bị tử trận và chết đứng. Sau khi đó, Hồ Tôn Hiến đã bắt Thúy Kiều dâng rượu và ép nàng phải đàn cho mình nghe (câu 2567 đến 2578). 
 
Bắt nàng thị yến dưới màn 
Dở say lại ép cung đàn nhặt tâu 
Một cung gió thảm mưa sầu 
Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay 
 
Ve ngâm vượn hó nào tày 
Lọt tai Hồ cũng nhăn mày rơi  châu. 
Hỏi rằng: “Này khúc ở đâu? 
Nghe ra muôn oán nghìn sầu lắm thay!” 
 
Thưa rằng: “Bạc mệnh khúc nầy 
Phổ vào đàn ấy những ngày còn thơ 
Cung cầm lựa những ngày xưa 
Mà gương bạc mệnh bây giờ là đây”  
 
- Lần thứ tám, đàn cho Kim Trọng nghe lúc tái ngộ, đoàn viên (từ câu 3197 đến 3206). 
 
Phím đàn dìu dặt tay tiên 
Khói trầm cao thấp, tiếng huyền gần xa 
Khúc đâu đầm ắm dương hoà 
Ấy là hồ điệp hay là Trang sinh
 
Khúc đâu êm ái xuân tình 
Ấy hồn Thục đế hay mình Đỗ Quyên 
Trong sau châu nhỏ duềnh quyên 
Ấm sao hạt ngọc Lam điền mới đông 
 
Lọt tai nghe suốt năm cung 
Tiếng nào là chẳng não nùng xôn xao. 
 
Khi xem qua tám lần ấy, chúng ta thấy rằng Thúy Kiều chưa lần nào tự nguyện mà đàn. Đối với Từ Hải, người đã giúp cho Kiều báo ân, báo oán, nàng chưa một lần nào đàn cho chàng nghe. Lần quan trọng nhứt là lần đầu khi Kiều đàn cho Kim Trọng theo lời yêu cầu của chàng, tác giả tả rành mạch tiếng đàn và kể tên cả những bản đã đàn.
truyenkieutvk3
Tranh của Họa sĩ Ngọc Mai 
 
Câu hỏi thứ ba: Thúy Kiều đã đàn những bản gì? 
 
Bản đàn được nhắc đầu tiên mang tên “Bạc mệnh” (câu 34: “Một thiên bạc mệnh lại càng não nhân”). Thúy Kiều đã soạn bài đó nhưng khi đàn lần đầu cho Kim Trọng nghe lại không dùng bài đó mà chỉ đàn khi bắt buộc phải đàn cho Hồ Tôn Hiến (câu 2575 đến 2578). 
 
Lúc gặp Kim Trọng lần đầu, bản đàn của Thúy Kiều biểu diễn được Nguyễn Du mô tả bằng câu thơ: “Khúc đâu Hán Sở chiến trường” nhưng ngang qua đó, chúng ta có thể đoán được tên những bản đàn Tì bà Trung Quốc được nổi tiếng đến bây giờ mà Thuý Kiều đã đàn. 
 
Sách Sử ký có ghi lại rằng dưới đời Tần, Lưu Bang và Hạng Võ cùng nhau đánh vua Tần. Khi thắng trận, Hạng Võ tự xưng mình là Tây Sở Bá vương còn Lưu Bang trở thành Hán vương. Hai nước Hán và Sở đều muốn mở rộng bờ cõi nên có sự giao tranh. Trong một trận lớn Sở Bá vương bị vây trong thành Cát Hạ thì lúc đó muốn thoát khỏi vòng vây phải cởi giáp nặng nề để phi ngựa ra khỏi chiến trường. Trong những bài bản cổ điển cho đàn Tì Bà có hai loại:
Về sự bất thường của những nhân vật trong truyện Kiều - Trí Thức VN
 
- Văn khúc gồm những bài tả cảnh, tả tình nét nhạc êm dịu, tiết tấu hòa hoãn như loại bài “Dương xuân bạch tuyết”, tả cảnh mùa xuân ấm áp khi tuyết vừa tan; hay bài “Xuân giang hoa nguyệt dạ” tả cảnh một đêm trăng đi thuyền trên sông, trên trăng dưới nước dọc hai bên bờ có hoa nở đầy cành.
 
- Vũ khúc gồm những bài tả lại không khí, khung cảnh của chiến trường như bản “Bá vương xả giáp” tả lúc vua nước Sở cởi giáp để thoát nạn phá được vòng vây đầy gian lao khổ cực vì đi đến cửa nào cũng bị đoàn Hán quân mai phục trong bản “Thập diện mai phục” vượt ra khỏi chiến trường đến sông Ô thì đâm mình để tự tử. 
 
Do đó mà chúng ta có thể nghĩ rằng bản nhạc Thúy Kiều đàn cho Kim Trọng nghe có lẽ thuộc về loại vũ khúc đó. Đặc biệt nhứt trong bài “Thập diện mai phục” từ chương ba đến sau có nhiều đoạn ngón tay giữa của bàn tay trái phải chen vào các dây làm cho tiếng đàn khảy không phát ra các âm có độ cao nhứt định mà nghe như tiếng gươm giáo chạm vào nhau. Nguyễn Du chẳng có câu: “Nghe ra tiếng sắt tiếng vàng chen nhau”. Vì vậy bản đàn Thúy Kiều đàn chỉ có thể  là “Thập diện mai phục”.
 
truyenkieutvk4
Tranh của Họa sĩ Ngọc Mai
 
Sau đó, đến câu “Khúc đâu Tư Mã phượng cầu” thì ai cũng biết rằng bản đàn đó là “Phụng cầu hoàng” mà một nhà danh cầm đời Hán, Tư Mã Tương Như đàn cho Trác Văn Quân nghe. Chúng tôi chỉ muốn nói rõ thêm là bài Phụng cầu hoàng trong nhạc Trung Quốc rất khác xa hai bản “Phụng hoàng”“Phụng cầu” trong âm nhạc tài tử miền Nam trong loạt bốn bài Tứ oán. Có rất nhiều trường hợp bản đàn trùng tên mà nét nhạc chẳng giống nhau. “Danh tương như thực bất tương” như: Bản Nam Ai trong hai truyền thống Ca nhạc Huế và đàn tài tử, bản “Bình sa lạc nhạn” trong cổ nhạc Trung Quốc và trong truyền thống ca nhạc Huế. 
 
Tư Mã Tương Như người ở đất Lâm Cùng, một hôm, đến chơi nhà Trác Vương Tôn và dự tiệc rượu. Con gái của Vương Tôn tên Văn Quân nhan sắc tuyệt vời, nổi tiếng làm thơ hay, ca hát giỏi. Nàng mới góa chồng và ý định thủ tiết thờ chồng. Nàng cũng biết tiếng Tư Mã Tương Như là một người tài hoa, phong nhã nên khi giữa tiệc mọi người yêu cầu Tư Mã Tương Như đánh đàn thì nàng đứng sau cửa nhìn trộm. Tư Mã Tương Như nổi tiếng đàn cổ cầm rất hay. Hôm đó, chẳng những chàng so dây cây Ỷ cầm lại còn sáng tác ra hai khúc ca. Vừa đàn, vừa ca như có ý nhắn nhủ với người đẹp không có mặt ở tiệc rượu nhưng vẫn ở đâu đó trong tư thất để nghe. Ca rằng: 
 
Phượng hề, phượng hề qui cố hương 
Du ngao tứ hải cầu kỳ hoàng 
 
Có nghĩa là: 
 
Chim phượng về quê 
Sau khi đi ngao du bốn biển để tìm chim hoàng đẹp 
Hữu nhứt diễm nữ đại thức tương 
Thất nhi nhân hà độc ngã trang 
Hà do giao tiếp vị uyên ương 
 
Có nghĩa là: 
 
Có một người con gái đẹp ở nơi đây, ngay trong nhà này 
Phòng gần, người xa làm khô héo ruột gan ta 
Biết làm sao gặp gỡ được nhau để trở thành đôi uyên ương.
 
Sau khi nghe bài ca và tiếng đàn của Tư Mã Tương Như, Trác Văn Quân vô cùng xúc động và đêm đó đã thu xếp hành lý bỏ nhà theo chàng. 
Ngựa với những nhân vật trong Truyện Kiều
 
Tiếp theo từ câu 477 đến câu 478 
 
“Kê Khang này khúc Quảng Lăng 
Một rằng lưu thuỷ hai rằng hành vân”. 
 
Kê Khang, theo sách Thông chí là người ở nước Ngụy sống vào đời Tam quốc, thuộc hạng hào hoa phong nhã, diện mạo khôi ngô, thấm nhuần đạo Lão Trang, được người xưa tôn làm một trong bảy vị hiền trong phái Trúc Lâm Thất hiền. Một đêm, ở trọ trong Hoa Dương Đình, vùng Lạc Tây, lấy đàn cầm ra gẩy. (Đàn cầm là một nhạc khí theo tương truyền do vua Phục Hy chế ra. Mặt đàn cong như vòm trời, lưng đàn phẳng như mặt đất (quan điểm của người xưa). Đàn có năm dây tượng trưng cho ngũ hành. Sau Văn vương thêm một dây, Võ vương thêm một dây nên đàn có tất cả là bảy dây. Cây đàn này đã được ở trong tay của những danh cầm như Khổng Tử, người đã sáng tác bản U Lan (Bông Lan trong bóng tối) để bày tỏ lòng mình khi rời nước Lỗ muốn ẩn dật như bông Lan ở trong bóng tối, không ánh sáng mặt trời mà sắc vẫn đẹp, hương vẫn nồng. Bá Nha cũng dùng cổ cầm đàn cho Chung Tử Kỳ nghe đến khi người bạn tri âm quá vãn, đạp cây đàn của mình để không bao giờ đàn nữa vì trên đời này nếu không còn người tri kỷ, tri âm thì tiếng đàn của mình có còn ai hiểu được nữa mà đàn. Đàn cổ cầm cũng là cây đàn mà Tư Mã Tương Như sau khi biểu diễn được nàng Trác Văn Quân bỏ nhà đi theo mình - giải thích thêm của người viết). 
 
 
Trong lúc Kê Khang đang chìm trong tiếng nhạc thì có người khách lạ đến xin gặp Kê Khang để bàn luận về âm luật. Ngay buổi đó, Kê Khang và vị khách đã trở thành hai người bạn tâm giao. Vị khách quí lấy đàn và soạn ra được một khúc Quãng Lăng. Kê Khang được truyền bản đó và nổi tiếng là người đàn bản Quãng Lăng hay nhứt. Vị khách có tiên phong đạo cốt có dặn Kê Khang là không nên truyền bản đó cho người đời sau. Lúc cuối đời, Kê Khang bị kẻ thù ám hại nên có giai đoạn bản Quảng Lăng bị thất truyền. Nhưng ngày nay, có nhiều nhà nhạc học Trung Quốc tìm đâu được dấu vết của bản Quảng Lăng nên hiện giờ tại Trung Quốc lục địa hay ở Đài Loan, bản Quảng Lăng được các danh cầm trình bày trong những buổi hòa nhạc. 
 
Sau đó là câu: 
 
“Một rằng lưu thuỷ hai rằng hành vân” 
 
Lưu Thủy và Hành Vân, trong nhạc sử của Trung Quốc không thấy nhắc đến hai bản đàn liền nhau như một cặp mà chỉ có tên Lưu Thủy và bản Cao san lưu thủy đều là những bản đàn đặt riêng cho cổ cầm. 
 
Vậy khi cụ Nguyễn Du nói đến “lưu thủy”“hành vân” có thể là cụ nghĩ tới cách đàn lưu loát và êm dịu như trong Tống sử có một nhân vật là Tô Thức thường ví lời văn hay như “mây trôi nước chảy” (hành vân, lưu thủy). 
 
Sau đó có hai câu: 
 
“Quá quan này khúc Chiêu quân 
Nửa phần luyến chúa nửa phần tư gia” 
 
là cụ Nguyễn Du muốn nhắc lại nàng cung nữ nhà Hán tên là Vương Tường nhưng được người đời biết tên là Chiêu Quân, con nhà lương thiện ở đất Tường Qui, nhan sắc tuyệt vời, tài nghệ xuất chúng được tuyển vào cung dưới thời vua Hán Nguyên Đế. Số cung phi rất đông nên vua nhà Hán sai một họa sĩ tên Mạc Duyên Thọ vẽ lại các cung nữ. Nhà vua chỉ nhìn trên bức họa đó mà chọn những người nào vào hầu nhà vua. Các cung tần mỹ nữ đều lo lót cho Duyên Thọ tô điểm thêm để vẽ mình thêm đẹp. Riêng Chiêu Quân không lo lót nên họa sĩ khi vẽ nàng có thêm một nốt ruồi sát phu vì thế mà Chiêu Quân không bao giờ được gọi vào cung. Đến khi Thiền Vu là vua Hung nô đem hậu lễ cống cho vua Hán để mong được chức chư hầu và xin vua cho mình một cung nữ đẹp để đem về làm hoàng hậu thì coi theo hình vẽ vua chọn Chiêu Quân. Đến khi đem Chiêu Quân ra mắt nhà vua trước khi gả cho Hung nô thì nhà vua giựt mình trước sắc đẹp lộng lẫy của nàng và không hề có nốt ruồi sát phu. Nhà vua muốn lưu Chiêu Quân ở lại nhưng việc đã rồi, không thể nào thay đổi. Chiêu Quân khi phải lên đường để đi đến nước Hung nô, lúc qua cửa ải lòng vô cùng xúc động vì rời bỏ quê hương, đất nước nên ôm tỳ bà khảy một khúc đàn để nói lên sự đau khổ của lòng mình và sau đó có rất nhiều nhạc sĩ phỏng theo câu chuyện đó mà đặt ra nhiều bản đàn. Tại Quảng Đông, đầu thế kỷ 20, có một danh ca tên Hồng Tuyến Nữ được cả nước say mê khi cô hát bài “Chiêu Quân xuất tái” và trong một bản đàn Triều Châu truyền sang nước Việt Nam có bản “Quá ngũ quan” còn được thông dụng. Trong các bài ca vọng cổ có bài mà nghệ sĩ Bạch Tuyết trong vai Dương Quí Phi trách An Lộc Sơn không về kịp để cứu mình có dùng bản “Quá ngũ quan” giữa hai đoạn vọng cổ. Bản của Thúy Kiều đàn có lẽ là bản “Quá quan” trong những bản văn khúc đặt cho đàn Tì bà. 
 
Khi lọt vào tay Mã Giám Sinh thì Kiều bị ép buộc phải đàn một bản và đề thơ vịnh quạt để thử tài thì chúng ta chỉ thấy câu thơ: “Ép cung cầm nguyệt thử bài họa thơ” mà không biết Kiều đàn bản gì. 
 
Đến khi vào lầu xanh, Tú Bà sau khi biết tài Thúy Kiều thì bắt buộc Kiều khi tiếp khách phải đàn và đánh cờ trong câu: “Cung cầm trong nguyệt, nét cờ dưới hoa”. Biết Thúy Kiều có đàn nhưng đàn bản gì chúng ta cũng không rõ. 
 
Khi gặp Thúc Sinh, lúc đầu còn ngại ngùng nhưng lâu ngày thì: 
 
“Khi hương sớm, khi trà trưa 
Bàn vây điểm nước, đường tơ họa đàn” 
 
Có đàn, có đánh cờ nhưng chúng ta cũng không biết đàn bản gì. 
Nữ họa sĩ 12 năm "lẩy" tranh từ Truyện Kiều - Cổng Thông Tin Hội  Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam
 
Lúc Hoạn Thơ bắt được Kiều về nhà, đày đoạ Kiều như một nô tỳ. Một hôm muốn biết tài Thúy Kiều nên “Trúc tơ hỏi đến nghề chơi mọi ngày”. Thúy Kiều “Lĩnh lời nàng mới lựa dây, nỉ non thảnh thót dễ say lòng người”. Sau buổi đó, Hoạn Thơ đối với Kiều có phần nhẹ nhàng hơn nhưng chúng ta cũng không biết Thúy Kiều đàn bản gì. 
 
Khi Thúc Sinh về nhà, Hoạn Thơ bắt Kiều phải hầu tiệc rót rượu như một hoa nô và bảo Kiều đàn cho Thúc Sinh nghe. Có lẽ Thuý Kiều đàn một bản buồn lắm mặc dầu không nói tên ra nhưng cụ Nguyễn Du đã viết: 
 
“Bốn dây như khóc như than 
Khiến người trên tiệc cũng tan nát lòng” 
 
Thúc Sinh nghe lã chã dòng châu, Kiều lại một phen bị Hoạn Thơ mắng: “Cuộc vui gẩy khúc đoạn trường ấy chi”. Và cũng như những lần khác, chúng ta không biết Thúy Kiều đàn bản gì. 
 
Trong đoạn sau, khi Kiều bị Hồ Tôn Hiến gạt và bắt buộc đàn cho Hồ Tôn Hiến nghe. 
 
“Bắt nàng thị yến dưới màn 
Dở say lại ép cung đàn nhặt tâu”... 
“Một cơn gió thảm mưa sầu 
Bốn dây nhỏ máu năm đầu ngón tay” 
 
Tiếng đàn đã làm cho Hồ Tôn Hiến phải rơi lụy và hỏi nàng đã đàn bản gì. 
 
“Thưa rằng bạc mệnh khúc này 
Phổ vào âm ấy những ngày còn thơ” 
“Cung cầm lựa những ngày xưa 
Mà gương bạc mệnh bây giờ là đây” 
 
Đây là lần đầu tiên nghe Thúy Kiều đàn bản “Bạc mệnh” mà từ trước tới giờ không bao giờ nghe nhắc đến. 
 
Đến khi tái ngộ với Kim Trọng, Kiều một hôm đã đàn lại cho Kim Trọng nghe (từ câu 3197 - 3206) 
 
“Khúc đâu đầm ấm dương hòa 
Ấy là hồ điệp hay là Trang sinh” 
Khúc đâu êm ái xuân tình 
Ấy hồn Thục đế hay mình đỗ quyên?” 
Trong sao, châu nhỏ duềnh quyên 
Ấm sao hạt ngọc Lam - điền mới đông” 
 
“Hồ điệp” là con bướm, “Trang sinh” tức là một người con trai tên Trang Chu người ở huyện Mông, nước Lương thời chiến quốc. Trong sách Trang tử có đoạn nói rằng: Trang Chu một hôm nằm chiêm bao thấy mình hóa ra một con bướm. Trong lòng rất vui thích quên hẳn mình là Trang Chu nhưng khi thức giấc thì Trang Chu vẫn là Trang Chu. Trong sách đã có nêu câu hỏi không biết Trang Chu nằm chiêm bao thấy mình thành con bướm hay con bướm thấy chiêm bao biến thành Trang Chu? 
Âm nhạc trong Truyện Kiều - Trần văn Khê Kieu1710
 
Trong cổ nhạc Trung Quốc, chúng tôi chưa gặp bài nào tên “Hồ Điệp”. Trong cổ nhạc Việt Nam, theo truyền thống Huế, thì “Hồ điệp” là một bản rất gần với “cổ bản” theo hơi khách. Nét nhạc vui tươi. Có thể lúc gặp Kim Trọng, tiếng đàn của Kiều không não nùng như khi xưa mà có nét vui tươi của lần tái ngộ và chúng ta cũng không biết rõ đó là bản gì. 
 
“Xuân tình” đây là tình trong mùa xuân. Trong cổ nhạc Việt Nam miền Trung, có bản “xuân tình điểu ngữ” là tiếng chim rộn rã trong mùa xuân. Trong âm nhạc tài tử miền Nam, có bài “xuân tình chấn” là một trong sáu bản Bắc lớn. Chúng tôi không nghĩ rằng Thúy Kiều đã đàn một trong hai bản đó vì không phải là bản đặc biệt cho đàn Tỳ Bà. 
 
“Thục đế” là vua nước Thục, “Đỗ quyên” là chim quốc cũng gọi là “Tử qui”. Trong sách Hoàn vũ ký có đoạn nhắc vua nước Thục tên là Đỗ Vũ. Khi nhường ngôi vua cho người khác, lên núi Tây Sơn ở ẩn, chết hóa thành con chim Đỗ quyên. Tiếng kêu ai oán. Do đó, chúng tôi hơi ngạc nhiên là cụ Nguyễn Du nói rằng tiếng nhạc êm ái xuân tình. Có thể cụ Nguyễn Du muốn nói Thuý Kiều vì muốn “nể lòng người cũ” nên đàn một bản “êm ái xuân tình” nhưng lòng vẫn sầu bi cho kiếp phận như tiếng kêu ai oán của chim đỗ quyên. Nhưng rồi chúng ta cũng không biết Thuý Kiều đã đàn bản gì. 
 
“Duyềnh” là vùng biển có trăng soi. “Lam-điền” tên núi ở Thiểm Tây bên Trung Quốc là nơi sanh ra nhiều ngọc quí. 
 
Cả sáu câu này, không nói rõ ra bản gì nhưng ý thơ là lấy trong bài thơ mang tên là “Cầm Sắt” của Lý Thương Ẩn đời Đường: 
 
“Trang sinh hiểu mộng mơ hồ điệp 
Thục đế xuân tâm, thác Đỗ quyên 
Thương hải nguyệt minh châu hữu lệ 
Lam-điền nhựt noãn ngọc sinh yên” 
 
Có nghĩa là:  
 
Lại một lần nữa chúng ta thấy rằng từ tên bản đàn đến lời thơ của Lý Thương Ẩn đều có liên quan đến đàn Cầm và đàn Sắt chứ không phải đàn Tì Bà nhưng cụ Nguyễn Du dựa trên những ý đẹp đó mà diễn tả tiếng đàn của Thuý Kiều.
 
Kết luận: 
 Âm nhạc trong Truyện Kiều - Trần văn Khê Kieu710
 GS. Trần Văn Khê
 
Chưa có trong quyển truyện thơ nào trong văn chương Việt Nam mà tác gỉa đã dành rất nhiều câu về âm nhạc khi nói đến nhân vật chánh như trong truyện Kiều của Nguyễn Du. 
 
Những câu thơ đó chứng tỏ rằng tác gỉa rất yêu âm nhạc và đã đọc khá nhiều sách về cổ nhạc Trung Quốc nên nhắc lại nhiều tên bản đờn danh tiếng và khi miêu tả cách đàn của Thuý Kiều có rất nhiều câu chứng tỏ tác gỉa là người nhận xét tiếng đàn một cách tế nhị và thi vị. Tuy nhiên, khi nhắc đến những bản danh tiếng của cổ nhạc Trung Quốc, cụ Nguyễn Du không để ý rằng ngoài bản “Thập diện mai phục”“Chiêu quân xuất tái” là những bản đặc biệt cho đàn Tì bà còn những bản khác là những bản dành riêng cho cây đàn cổ cầm mà những nhạc khí như Hồ cầm không biểu diễn được. 
 
Vì thế nên khi chú thích những câu thơ của Nguyễn Du nếu phối hợp được sự hiểu biết văn thơ từ ngữ và điển tích với Âm nhạc sử và Âm nhạc học của Trung Quốc ngày xưa mới có thể đầy đủ được. 
 
Trên đây, chúng tôi có hơi nặng về Âm nhạc học nếu có chi sơ sót về mặt văn chương từ ngữ hay điển tích, xin quí bạn độc giả bổ sung, chỉnh lý cho. Chúng tôi rất sẵn sàng lĩnh giáo và chân thành cảm ơn.
 
GS. Trần Văn Khê
 
Kim Kỳ sưu tầm
 
 
February 2019 – HỘI NGƯỜI VIỆT CAO NIÊN VÙNG HOA THỊNH ĐỐN
Xem thêm...

Kiều Chinh: Nữ diễn viên "huyền thoại" của Việt Nam


 

Cuộc đời phi thường của Kiều Chinh

 Mỹ nhân Việt Nam duy nhất ghi danh “bảng vàng” Hollywood

Diễn viên Kiều Chinh là diễn viên Việt Nam duy nhất được vinh danh ở Hollywood.
 
Thế nhưng, cuộc đời bà là một chuỗi chuyện phi thường hơn thế.
 

    Kiều Chinh – đỉnh cao nhan sắc thập niên 60    

 Kiều Chinh tên thật là Nguyễn Thị Kiều Chinh.
 Bà sinh ngày 3/9/1937 trong một gia đình khá giả tại Hà Nội. Năm 1954, Kiều Chinh được gia đình người bạn của bố đưa vào miền Nam sinh sống, khi đó bà 15 tuổi.

Empty

  Nhan sắc diễn viên Kiều Chinh khi còn trẻ  
 
 Giọng bà buồn sâu thẳm khi kể về cuộc ly tán năm 1954. “Bố đẩy tôi lên tàu bay và bảo: “Con đi trước đi. Bố ở lại tìm anh con rồi sẽ vào Nam sau…”. Đó là lần cuối cùng tôi còn nhìn thấy bố tôi.
 Bố  tôi không tìm được anh tôi và cũng không bao giờ vào Sài Gòn cả…”

Empty

 Hai năm sau, Kiều Chinh kết hôn với người con trai của gia đình ân nhân đã cưu mang mình và có với chồng 3 người con.
 
 Năm 18 tuổi, Kiều Chinh đến với nghệ thuật thứ 7. Ngay từ bộ phim đầu tay, bà đã được giao vai chính.
 
 Ngay sau đó, bà lập tức được công chúng ái mộ và đón nhận nồng nhiệt. Với sắc đẹp dịu dàng tự nhiên và khả năng thiên phú, Kiều Chinh liên tiếp gặt hái những thành công trong những phim kế    tiếp.

Empty

  Một vai diễn của diễn viên Kiều Chinh  
 
 Ở thời kỳ đó, bên cạnh những bộ phim Việt, bà cũng góp mặt trong nhiều bộ phim nổi tiếng của Mỹ. Những bộ phim này cũng giúp Kiều Chinh trở thành ngôi sao quốc tế. Bằng tài năng của mình,   Kiều Chinh đã đặt chân tới nhiều Liên hoan phim quốc tế như: Tây Đức, Ấn Độ, Hồng Kông, Nhật Bản, Đài Loan, Hàn Quốc, Singapore, Thái Lan...
Sang Canada thành công nhân hót phân gà
 
 Thế nhưng, khi đang ở trên đỉnh vinh quang, Kiều Chinh bất ngờ cùng gia đình chuyển sang Canada sinh sống vào năm 1975. Ở Canada, việc làm duy nhất bà kiếm được lúc bấy giờ là đi hốt phân gà, làm lao động tay chân rất bình thường như bao phụ nữ khác, thậm chí làm cả những công việc như quét dọn để kiếm tiền trang trải cuộc sống.

Empty

 Trong lúc khó khăn, Kiều Chinh liên hệ với Tippy Hedren (tài tử điện ảnh Mỹ nổi tiếng trong phim “The Bird” của đạo diễn Hitchcock mà Kiều Chinh đã gặp khi Tippy Hedren thăm Sài Gòn năm 1965). Vậy là 10 năm sau lần gặp ấy, Kiều Chinh liên hệ, thì ngay lập tức được Tippy bảo trợ vào Mỹ.

Empty

  Kiều Chinh được bảo trợ sang Mỹ  
 
     Thành công vang dội ở Mỹ     
 
 Năm 38 tuổi, Kiều Chinh sang Mỹ. Ở cái tuổi 38, tưởng như đã bước qua dốc bên kia sự nghiệp, Kiều Chinh lại bất ngờ được đặt chân vào Hollywood và trở thành diễn viên Việt Nam đầu tiên thành công ở mảnh đất khắc nghiệt bậc nhất của ngành điện ảnh thế giới.
 
 Có thể nói Kiều Chinh gặp duyên may. Sang Mỹ năm 1975 thì năm 1976 lập tức được nhận vai diễn đầu tiên ở Hollywood và từ đó đến nay liên tục đóng phim. Vai diễn đầu tiên đó là một vai chính trong serie M*A*S*H- phim truyền hình nổi tiếng ở Mỹ thời bấy giờ.

Empty

Nhan sắc của bà ở tuổi tứ tuần
 
 Sau đó, bà liên tiếp gặt hái được rất nhiều thành công và được trao nhiều giải thưởng danh giá. Năm 1996, Kiều Chinh nhận giải Emmy cho phim tài liệu Kieu Chinh: A Journey Home của đạo diễn Patrick Perez / KTTV. Năm 2003, Kiều Chinh được trao giải thưởng Thành tựu Suốt đời (Lifetime Achievement Award).
 
 Cũng trong năm 2003, tại liên hoan phim Phụ nữ (Womens Film Festival) ở Torino, Ý, Kiều Chinh được trao giải Diễn xuất Đặc biệt (Special Acting Award). Cho đến hiện tại, Kiều Chinh là diễn viên Việt Nam đầu tiên và cũng là duy nhất đạt được những thành tích đáng nể này tại Hollywood.

Empty

 Không chỉ khẳng định tài năng ở lĩnh vực diễn xuất, bà còn tham gia làm cố vấn cho các hãng phim của Mỹ khi thực hiện các bộ phim về đề tài Việt Nam.
 
 Từ hơn 20 năm qua, ngoài đóng phim Kiều Chinh còn là một diễn giả nhà nghề của GTN (Greater Talent Network). Bà thường xuyên đi nói chuyện ở các trường đại học, các hội phụ nữ về các đề tài  như: khác biệt văn hóa giữa Âu và Á, người phụ nữ hiện đại, diễn viên gốc Á làm việc ở Hollywood hoặc kể về chính cuộc đời Kiều Chinh. Những nơi muốn mời đã đặt lịch trước nhiều tháng hoặc thậm chí cả năm.

Empty

Kiều Chinh vang danh nơi xứ người
 
     Trở về nước, lập quỹ xây dựng 50 trường học cho học sinh nghèo     
 
 Hiện, Kiều Chinh khi ở tuổi thất thập cổ lai hy vẫn đang định cư ở Mỹ, thỉnh thoảng bà về thăm quê hương. Ngày đầu tiên trở lại sau 41 năm lưu lạc, bà xúc động đến rơi nước mắt khi được nhìn lại những hình ảnh quen thuộc.

Empty

Lần đầu bà gặp lại anh trai sau 41 năm xa cách
 
 Những con phố dù đã không còn như xưa, những hàng cây cũng mang một dáng dấp khác, nhưng nó vẫn quen lắm, vẫn thân thương lắm. Thế nên, Hà Nội là hai tiếng rất thiêng liêng đối với bà.

Empty

Hình ảnh diễn viên Kiều Chinh hiện tại
 
 Kiều Chinh rời Hà Nội năm 17 tuổi, sống ở Sài Gòn 21 năm, ở Mỹ hơn 40 năm, nhưng bà vẫn nói tiếng Hà Nội, không một chút pha trộn.
 Không những thế, bà còn cùng một số người bạn thành lập quỹ VCF (The Vietnam children fund - Quỹ Trẻ em Việt Nam). Sau hơn 20 năm, đến nay 50 ngôi trường đã được xây dựng tại nhiều tỉnh, thành tại Việt Nam.

Empty

 Hỏi bà vì sao đã ở tuổi cần được nghỉ ngơi mà bà vẫn còn miệt mài với công việc như thế, bà cười đôn hậu: “Tôi tưởng rằng ở tuổi này đã về hưu từ lâu rồi. Nhưng tôi không hiểu sao càng ngày càng lại bận thêm. Thì giờ có bấy nhiêu thôi, mà công việc cứ luôn đẩy mình ở thế vội vàng. Tôi còn khỏe mạnh được ngày nào, làm được việc có ích thì sẽ làm cho đến khi chân không còn bước được nữa thì ngưng”.

Empty

 Diễn viên Kiều Chinh cho biết, bà vẫn luôn giới thiệu mình là người Hà Nội
 
=============================================================

Kiều Chinh: Hành trình chông gai của một người tị nạn đến Hollywood


Kiều Chinh trong phim The Joy Luck Club. Ảnh chụp ngày 22/9/2015 tại Hungtington Beach, California.(AP Photo/Nick Ut)
Kiều Chinh trong phim The Joy Luck Club. Ảnh chụp ngày 22/9/2015 tại Hungtington Beach, California.(AP Photo/Nick Ut)
 
\
WeiLing chụp cảnh trong phim "The Joy Luck Club"
 
WeiLing is ( A music editor for phim "The Joy Luck Club" with Nữ Tài tử Kiều Chinh )
 
 Đúng vào ngày này 45 năm về trước, Kiều Chinh đang trên một chuyến bay vòng quanh thế giới bất tận. Máy bay đáp xuống phi trường của những thành phố hoa lệ nhất thế giới, nhưng không thành phố nào mở cửa đón chào nữ minh tinh màn bạc hàng đầu của miền Nam Việt Nam bởi vì Kiều Chinh bỗng nhiên trở thành một người vô tổ quốc, mang passport ngoại giao của một chính phủ không còn được công nhận. 45 năm sau, Kiều Chinh kể lại với VOA về bước đầu gian nan của cuộc đời một người tị nạn Việt Nam, phấn đấu làm lại cuộc đời từ con số không, để cuối cùng tìm lại cho mình một chỗ đứng dưới ánh mặt trời tại Hollywood, thủ đô điện ảnh của thế giới.
 
    Thân phận tị nạn, vô tổ quốc    
 
 “Tôi hiểu rằng tôi phải ra đi. Lúc đó đi không phải là dễ, dù rằng trong tay tôi có passport diplomatique. Sang tới Singapore, ngay lập tức tôi bị tống vào tù là bởi vì cái passport diplomatique không còn hiệu lực. Họ nói cái passport đó thuộc về một chính phủ không còn power,” Kiều Chinh chia sẻ với VOA.
Kiều Chinh trong vai ni cô Như Ngọc trong phim "Hồi Chuông Thiên Mụ" (1957)
Kiều Chinh trong vai ni cô Như Ngọc trong phim "Hồi Chuông Thiên Mụ" (1957)

  Đó là khoảnh khắc không bao giờ quên trong cuộc đời đầy thăng trầm của cựu ngôi sao điện ảnh miền Nam Việt Nam, khi Kiều Chinh nhận thức được thân phận của một người vô tổ quốc, và thấm thía nỗi mất mát to lớn của mình trong những ngày cuối cùng dẫn tới biến cố 30/4/1975. Mất hết tất cả, gia đình, tiền tài, danh vọng, Kiều Chinh trở thành người nhập cảnh bất hợp pháp tại nơi mà chỉ hơn một tuần trước, bà từng được săn đón trong tư cách là minh tinh màn bạc trong một bộ phim đình đám, vừa quay xong vào ngày 15/4/1975.
 
 Cãi lại lời khuyên gia đình, bà trở về giữa một Sài Gòn đang hấp hối. Tất tả ra đi một tuần sau đó, bà đã phải trả những cái giá đắt cho quyết định đó. Với sự can thiệp của các nhà ngoại giao và bạn bè, Kiều Chinh được thả khỏi nhà tù với điều kiện phải lập tức rời Singapore.
 
 Sau một chuyến bay vòng quanh thế giới dài như vô tận, Kiều Chinh đáp xuống phi trường Toronto vào 6 giờ chiều ngày 30/4/1975, và nghiễm nhiên trở thành một người tị nạn.
 Như hàng trăm ngàn người tị nạn khác, Kiều Chinh đã trải qua những đắng cay của cuộc đổi đời, phải làm lại tất cả, từ hai bàn tay trắng để cuối cùng trở thành một trong những diễn viên gốc Việt được biết tiếng nhiều nhất ở Hollywood.
 
 Kiều Chinh không bao giờ quên được cú điện thoại đã giúp bà thoát cảnh cơ cực với công việc dọn chuồng gà trong những ngày đầu tị nạn tại Canada. Dốc hết số tiền dành dụm được, Kiều Chinh gọi cho một số đồng nghiệp và bạn cũ ở Hollywood. Thất vọng vì không gặp được ai, bà đánh liều với số tiền còn lại vào một cú điện thoại cuối cùng, và bắt liên lạc được với một phụ nữ chỉ gặp qua một lần ở Sài Gòn: minh tinh màn bạc Mỹ Tippi Hedren.
Nữ tài tử Tippi Hedren và đạo diễn Alfred Hitchcock tại Liên hoan Điện ảnh Cannes ngày 9/5/1963
Nữ tài tử Tippi Hedren và đạo diễn Alfred Hitchcock tại Liên hoan Điện ảnh Cannes ngày 9/5/1963


  “Tôi gọi cầu may vậy thôi, nhưng tôi ngạc nhiên khi bà là người nhấc máy điện thoại trả lời. Tôi nói “Tippi, đây là Kiều Chinh đây, tài tử Việt Nam ở Sài Gòn. Chúng ta gặp nhau cách đây 10 năm, có nhớ không? Bà ấy nói ối tôi mừng quá mừng quá! Khi Sài Gòn thất thủ tôi có nghĩ tới you. Tôi không biết you sống hay chết, đang ở đâu. Tôi khóc òa lên, tôi nói là tôi không còn tiền để mà nói tiếp nữa, xin gọi lại. Lúc bấy giờ tôi mới kể lại tình trạng của tôi. Bà ấy nói thôi đừng khóc nữa “Everything will be OK. Bà ấy đã mở vòng tay và trái tim ra và giúp đỡ tôi. Bà mua vé máy bay cho tôi từ Toronto đi sang Hollywood,” Kiều Chinh xúc động thuật lại.
 
    Những bước đầu tại Hollywood    
 
 Chen chân vào thủ đô điện ảnh thế giới là điều không dễ dàng, dù Kiều Chinh được sự bảo trợ của một số bạn bè có thế lực ở Hollywood như tài tử William Holden và Tippi Hedren.
 Kiều Chinh đã bỏ lỡ nhiều dịp may hiếm có như cơ hội được đóng một vai trong phim Apocalypse Now (1979), vì phim quay ở nước ngoài, không thể trở về Mỹ do tình trạng di trú bấp bênh trong thời gian đầu. Khởi sự với những vai nhỏ, Kiều Chinh đã bắt đầu thấy ánh sáng ở cuối đường hầm khi được chọn đóng vai cô bạn gái của nhân vật Hawkeye Pierce do tài tử Alan Alda đóng trong  M.A.S.H., phim truyền hình nhiều tập rất ăn khách của Mỹ lúc bấy giờ.
 
 Sự nghiệp điện ảnh của Kiều Chinh thực sự khởi sắc với phim Joy Luck Club, dựa trên một tiểu thuyết của Amy Tan. Kiều Chinh đóng vai một bà mẹ thời chiến đứt ruột bỏ lại hai đứa con song sinh dưới một gốc cây. Cảnh này, theo New York Times, là cảnh gây xúc động nhất trong phim Joy Luck Club.
 
 Kiều Chinh đã truyền được cảm xúc của mình tới người xem vì liên tưởng tới cảnh đời thực, khi ở tuổi 15, bị cha bỏ lại tại phi trường để đi tìm người anh đã bỏ nhà ra đi theo cách mạng vào đêm trước khi gia đình di cư vào Nam.
 
 Đây cũng là một trong những bộ phim đắc ý nhất của Kiều Chinh. “Cho tới bây giờ đi dâu, đi ngoại quốc, tôi mới ở Luân Đôn về, mới ở bên Pháp về, tôi đi đâu người ta cũng vẫn nhận ra mình trong phim Joy Luck Club, ngay cả trên máy bay, những người hôtesse de l’air cũng nhận ra mình, họ nói Wow! Trong phim Joy Luck Club phải không? Lại mang cho tôi một lon nước đặc biệt, hay là mang cho tôi một cái bánh đặc biệt, những cái nhỏ nhỏ đó nó làm cho mình ấm cúng lắm,” nữ minh tinh cho biết.
 
        Thành tựu        

  Dù không tìm lại được vị thế ngôi sao điện ảnh hàng đầu đã mất khi Sài Gòn sụp đổ, nhưng Kiều Chinh đã nhiều lần được làng điện ảnh quốc tế vinh danh, trong số này phải kể đến Giải Emmy cho phim tài liệu ``Kieu-Chinh: A Journey Home'' – (Kiều Chinh: Hành trình trở về) của FOX Television (1996), Kiều Chinh cũng được trao Giải Nữ diễn viên Đặc biệt tại Đại hội Điện ảnh Delle Donne ở Ý (2003), Giải Thành tựu cả đời tại Liên hoan Điện ảnh Việt Nam Quốc tế (2003), và Thành tựu cả đời tại Liên hoan Phim San Diego (2006) cũng như tại Lễ hội Điện Ảnh San Francisco, Lễ hội Toàn cầu (2015).
Kieu Chinh at the Emmys
Kiều Chinh at the Emmys

  Người nghệ sĩ đa năng đa tài hai lần phải bỏ lại tất cả sau lưng để đi tị nạn, lần đầu một mình xuôi Nam, và lần thứ nhì, bỏ xứ ra đi trên chuyến bay vòng quanh thế giới dài vô tận, Kiều Chinh nay đã chiếm được một chỗ đứng đặc biệt trong xã hội Mỹ, quê hương thứ hai, và trong trái tim của cộng đồng người Việt khắp nơi.
 
 Kiều Chinh từng được Quốc hội Hoa Kỳ vinh danh là “Người Tị nạn Trong Năm” vào năm 1990. Kỷ niệm 60 năm bà hoạt động trong ngành điện ảnh, Dân biểu Luis Correa đại diện bang California đã vinh danh Kiều Chinh tại Hạ viện Hoa Kỳ về những đóng góp to lớn cho kỹ nghệ điện ảnh và cho các hoạt động thiện nguyện, phục vụ các cộng đồng trên khắp thế giới.
 
 Kiều Chinh là phụ nữ Việt Nam đầu tiên được mời phát biểu tại lễ Kỷ niệm 10 năm Ngày đặt viên đá đầu tiên để xây Tượng đài Chiến tranh Việt Nam ở thủ đô Washington vào năm 1992.
 Kiều Chinh còn có một cái tài khác ít được biết đến hơn. Từ năm 1993 tới nay, bà là một trong những diễn giả chuyên nghiệp của Greater Talent Network, thường xuyên được mời phát biểu hay đọc diễn văn tại các sự kiện lớn, như các hội nghị, hội thảo của giới khoa bảng và các đại học trên khắp nước Mỹ.
 
 Kiều Chinh chia sẻ với VOA một kỷ niệm khó quên trong sự nghiệp làm diễn giả khi bà được mời đọc diễn văn khai mạc một sự kiện của Hội Phụ nữ Toàn quốc Mỹ, đúng một ngày sau biến cố 11/9/2001.
 “Nói gì với nhau, nói gì với nước Mỹ? Nói gì với những gia đình, nói gì với những người phụ nữ? Hôm đó tôi đi ra, thường thì trên sân khấu thì nào là đèn đóm, nhưng hôm ấy tôi đi ra, ngay lập tức tôi tắt đèn xuống, ngay lập tức tôi ngỏ lời cầu nguyện. Cầu nguyện cho những nạn nhân vừa chết, cầu nguyện cho nước Mỹ và nói lên tấm lòng, cảm xúc của người phụ nữ. Tôi là người sanh đẻ ở một quê hương chiến tranh, lớn lên trong chiến tranh, gia đình tôi cũng từng bị tan nát, hàng ngày tôi cũng đã chứng kiến biết bao nhiêu người nằm xuống, bao nhiêu là đổ máu…”
 
 Bài diễn văn của Kiều Chinh, không có thì giờ để soạn trước vì vụ khủng bố xảy ra đột ngột, hoàn toàn dựa trên cảm xúc, đã đi thẳng vào trái tim của người nghe. Cử tọa đã đồng loạt đứng lên vỗ tay không dứt.
 
  Người phụ nữ Đông phương, người con của Hà Nội  
 
 Sinh hoạt và làm việc với người Tây Phương, sinh sống ở hải ngoại lâu hơn thời gian ở Việt Nam, nhưng Kiều Chinh không bao giờ quên nguồn cội và luôn giữ trong tim hình ảnh của Hà Nội, vì theo lời bà, ‘thời gian ở Hà nội là thời gian hạnh phúc nhất, còn có sự yêu thương và đùm bọc của bố, của anh’.
 
 Trong những lần xuất hiện tại những sự kiện điện ảnh hay hội nghị, hội thảo quốc tế hoặc những buổi vinh danh những đóng góp của người Mỹ gốc Việt, Kiều Chinh luôn luôn mặc áo dài, và vẫn giữ nguyên vẻ khả ái, dịu dàng, nền nếp của một phụ nữ Đông phương.
Kieu Chinh in a favourite national dress
Kiều Chinh in a favourite national dress

  Bà chia sẻ:
 “Tôi luôn luôn hãnh diện là người Việt Nam, tôi luôn luôn mặc áo dài Việt Nam, như lần lãnh Emmy Award cho documentary về Việt Nam ... Tôi nghĩ rằng đó là thái độ của một người tự hào về nguồn gốc của mình”.
 
 Hai lần phải bỏ lại tất cả sau lưng để đi tị nạn, nghị lực nào, động lực nào đã thúc đẩy Kiều Chinh tiếp tục cuộc hành trình, và đến tuổi bát tuần, vẫn làm việc, vẫn đóng góp cho xã hội?
 “Tôi có những bất hạnh trong đời. Tôi cũng có may mắn vô cùng. Tôi bị vấp ngã rất nhiều lần, nhưng luôn luôn cố gắng để đứng dậy, và tôi luôn luôn có sự giúp đỡ của bề trên, không biết bằng cách nào đó đã cho tôi cái sức mạnh đó,” Kiều Chinh bộc bạch.
 
 Mất mẹ từ lúc lên 6, xa bố từ tuổi 15 để không bao giờ được gặp lại, đau xót trong lần trở về thăm mộ cha, gặp lại người anh sau 41 năm xa cách... Cuộc đời ba chìm bảy nổi của Kiều Chinh, quả như lời một nhà báo của New York Times, là một bộ phim đời thực có những tình tiết còn gay cấn hơn cả những câu chuyện mà bất cứ một nhà viết truyện phim nào có thể tưởng tượng.
 
Xin chân thành cảm ơn Kiều Chinh đã dành cho VOA-Việt ngữ cuộc phỏng vấn này.
 
Kiều Chinh: Con đường chông gai từ một người tị nạn đến Hollywood
 
===========================================================================
 

Kiều Chinh: Nữ diễn viên ‘huyền thoại’ của Việt Nam


 
 Nữ tài tử Kiều Chinh là một trong những gương mặt nổi bật của điện ảnh miền Nam Việt Nam trước năm 1975.Sang Mỹ định cư, bà trở thành một trong những diễn viên gốc Việt nổi tiếng nhất tại Hollywood.
 
 Nữ tài tử Kiều Chinh là một trong những gương mặt nổi bật của điện ảnh miền Nam Việt Nam trước năm 1975.
 Sinh năm 1937, nữ diễn viên Kiều Chinh (tên thật là Nguyễn Thị Chinh) là một trong những diễn viên ‘huyền thoại’ của Việt Nam. Trong sự nghiệp điện ảnh trên 60 năm của mình, bà đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá, trong đó có Giải thưởng Emmy do Viện Hàn lâm Khoa học và Nghệ thuật Truyền hình Mỹ trao tặng năm 1996, và Giải thưởng Thành tựu Suốt đời (Lifetime Achievement Award) năm 2003.
 
Bà đến Toronto, Canada, tị nạn đúng vào lúc 6 giờ chiều ngày 30/4/1975, và sau đó định cư tại Hoa Kỳ nhờ sự giúp đỡ của nữ diễn viên điện ảnh Mỹ Tippi Heidren. Trên đất Mỹ, bà vẫn tiếp tục con đường điện ảnh và tạo được một sự nghiệp vững chắc tại Hollywood mà chưa có một tài tử Việt Nam nào đạt được.
 
 Nữ diễn viên từng chinh phục làng điện ảnh Việt Nam và quốc tế không chỉ bằng vẻ đẹp kiều diễm, mà còn bằng năng khiếu thiên phú, cho biết bà đến với nghệ thuật thứ bảy như một sự tình cờ.
 “Thủa bé tôi đi coi xi-nê rất nhiều, gần như là mỗi tuần. Nhưng thời đó điện ảnh đối với Việt Nam chưa phổ thông cho nên mộng của tôi thời bé không phải là về điện ảnh mà là về âm nhạc. Cho nên, bố tôi có cho tôi đi học piano từ lúc tôi mới 5, 6 tuổi. Mãi đến khi di cư vào Nam năm 1954, xa bố, xa Hà Nội, trở thành người di cư trên chính quê hương mình, thì vấn đề học đàn của tôi bị dang dở, không còn nữa. Và tôi bắt đầu tình cờ vào điện ảnh từ năm 1957.”
 
 “Tôi nghĩ việc tôi được đến với điện ảnh là do nhà sản xuất Bùi Diễm, sau này ông làm đại sứ của Việt Nam Cộng hòa tại Washington D.C,” bà Kiều Chinh cho biết.
 “Tôi đến với điện ảnh bằng một cách tự nhiên và hồn nhiên làm công việc của mình thôi,” bà nói khi được hỏi về cảm xúc lần đầu tiên đóng phim ‘Hồi chuông Thiên Mụ’ cùng với tài tử Lê Quỳnh, người đã có kinh nghiệm diễn xuất trong bộ phim nổi tiếng ‘Chúng tôi muốn sống.’
 
 Trước đó, bà đã từ chối một vai diễn trong phim “Người Mỹ thầm lặng” (The quiet American) của đạo diễn Joseph L. Mankiewicz khi đoàn phim của ông đến Sài Gòn tìm người đóng vai Phượng, một cô gái Việt lâm vào cuộc tình tay ba, trong tiểu thuyết cùng tên của Graham Green, vì gia đình nhà chồng không đồng ý.
 
 Tuy không học diễn xuất từ một trường lớp nào, nhưng điện ảnh đã thấm vào máu của nữ diễn viên Kiều Chinh từ nhỏ.
“Lúc đó Việt Nam mình chưa có trường nào dạy về diễn xuất cả. Tuy nhiên, thủa bé tôi được coi điện ảnh rất nhiều và coi sách vở điện ảnh bởi vì bố tôi hay đọc những cuốn như ‘Ciné Monde’, ‘Ciné  Revue’ thành ra tôi cũng được coi sách vở về điện ảnh từ thời rất là nhỏ,” bà tâm sự.
 
Kiều Chinh trong vai ni cô Như Ngọc trong phim "Hồi Chuông Thiên Mụ" (1957)
Kiều Chinh trong vai ni cô Như Ngọc trong phim "Hồi Chuông Thiên Mụ" (1957)
 
    Hồi tưởng những bộ phim đã đóng trước năm 1975, bà Kiều Chinh cho biết trong số hơn 20 phim tham gia thời ấy như ‘Mưa rừng’, ‘Ngã rẽ tâm tình’, ‘Chiếc bóng bên đường’, ‘Bão tình’, ‘Từ Sài Gòn đến Điện Biên Phủ’, ‘Hè muộn’..v..v.., thì bộ phim của đạo diễn Hoàng Vĩnh Lộc do hãng phim Giao Chỉ của bà sản xuất đã để lại trong bà nhiều ấn tượng khó phai. Nguyên nhân, bà chia sẻ, là do tất cả các binh chủng của quân đội Việt Nam Cộng hòa từ không quân, hải quân, thủy quân lục chiến, bộ binh, cho đến pháo binh…đều góp mặt trong bộ phim và những cảnh quay được thực hiện hoàn toàn nơi chiến trận chứ không phải ở phim trường.
 
   “Nói về phim ‘Người tình không chân dung’ đó từ thời năm 70-71, phong trào điện ảnh lúc đó đang ở cao trào và một số tư nhân, ngoài những hãng phim lớn như Alpha Phim hay Mỹ Vân Phim hay Liên ảnh Công ty, cũng lập những hãng phim nho nhỏ, nhất là về phía nghệ sĩ như Thẩm Thúy Hằng, Kim Cương. Tôi cũng làm phim riêng. Riêng về phần tôi, tôi rất thân, gần với anh đạo diễn Hoàng Vĩnh Lộc. Chúng tôi mê cốt truyện của phim mà khi tôi đưa ra thì những hãng phim không đồng ý làm. Mỗi người có quan niệm làm phim khác nhau. Có người quan niệm làm phim ăn chơi bốn món thì hợp được thị hiếu của số đông, nhưng anh Hoàng Vĩnh Lộc với tôi thì lại muốn làm một số phim do ý của người làm phim tạo ra. Riêng tôi, tôi quan niệm là phim để phụng sự khán giả và khán giả đi theo chiều hướng của những người làm phim để dẫn dắt họ đi tới nghệ thuật phim ảnh. Ngoài ‘Người tình không chân dung,’ chúng tôi còn một số dự định nữa, nhưng chẳng may chúng tôi không còn ở Sài Gòn nên những dự định của chúng tôi không thành.”
 
   Trên chặng đường điện ảnh tại Mỹ, ngoài việc đóng phim, nữ tài tử Kiều Chinh còn là người đồng sản xuất phim ‘Ride the Thunder’ vào năm 2015, do Fred Koster đạo diễn và viết truyện phim.
 Được hỏi bà đắc ý nhất về vai diễn nào và bộ phim nào trong sự nghiệp điện ảnh của mình, nữ tài tử Kiều Chinh nói: “Tôi là một người khó tính, cho nên chưa được đắc ý thực sự với phim nào cả. Đúng với sự mong muốn của mình thì chưa. Mong một ngày nào đó có một phim ý nghĩa, mình có một vai trò xứng đáng để mình được đắc ý. Nhưng nói về, gọi là tạm thời thôi, thì thời còn ở Việt Nam có lẽ tôi thích ‘Người tình không chân dung.’ Còn thời ở bên Mỹ, có lẽ tôi thích ‘The Joy Luck Club’. Hai mươi mấy năm sau rồi, ở các phi trường bên Pháp, bên London, bên Đức, mình đi đâu người ta cũng nhận ra mình qua phim đó thì tôi thấy đó là là cuốn phim thành công đầu tiên của người Á Đông ở Hollywood.”
 
   Xuất hiện trong những cuộc phỏng vấn của các cơ quan truyền thông hải ngoại ở Toronto (Canada) hay California (Mỹ), nữ tài tử Kiều Chinh đều mặc áo nâu sồng, đeo tràng hạt.
 “Màu nâu là màu tôi thích nhất trong suốt của đời của tôi. Tủ áo của tôi mở ra chắc toàn là màu nâu. Cũng như trong nhà của tôi trang trí cũng vậy. Đồ đạc của tôi cũng màu nâu. Tôi không phải là người thích kim cương, vàng ngọc. Tôi lại thích những chuỗi hạt, những cái rất giản dị, những cái đi về tâm linh,” bà nói.
 
   “Trong nhà của tôi trang trí rất nhiều tượng Phật, rất nhiều chuỗi hạt, rất nhiều hình ảnh về chùa chiền, ngay cả những nhà tôi ở, những nơi tôi lập nên, nơi nào cũng có những cái ‘am’ nho nhỏ của riêng mình tại vì tôi ít khi tới chùa nơi công cộng. Hàng ngày mình đi ra đi vào, sáng sáng mình thắp nhang, lập lễ. Tôi nghĩ cái đó nó trở thành một cái đi vào đời sống hàng ngày của tôi,” bà cho biết thêm.
 
Kiều Chinh gần như luôn xuất hiện trong bộ áo dài truyền thống tại những sự kiện điện ảnh. Ảnh do nhân vật cung cấp.
Kiều Chinh gần như luôn xuất hiện trong bộ áo dài truyền thống tại những sự kiện điện ảnh. Ảnh do nhân vật cung cấp.
 
   Dù lớn tuổi nhưng công việc bận rộn hiện nay của nữ tài tử Kiều Chinh không còn là phim ảnh mà là góp sức xây dựng Quỹ Trẻ em Việt Nam (Vietnam Children’s Fund). Bắt đầu xây trường học cho trẻ em nghèo tại Việt Nam từ năm 1994, tới nay Quỹ đã xây được 51 trường học tại mọi miền đất nước Việt Nam và trường học thứ 52 đang được xây tại Cam Ranh, theo ý nguyện của sáng lập viên  Lewis B. Puller Jr., một cựu chiến binh thuộc thủy quân lục chiến Mỹ bị mất hết hai chân và gần như mất cả hai tay vì mìn trong cuộc chiến Việt Nam.
 
    Nữ tài tử Kiều Chinh nói bà cũng hy vọng thực hiện một cuốn nhật ký ghi lại những thăng trầm trong cuộc sống, trong sự nghiệp ‘cùng với những sóng gió trong cơn hồng thủy của đất nước, của lịch sử quê hương’ trong lúc sức khỏe còn cho phép, nhưng hiện bà còn quá bận rộn với lịch diễn thuyết và các công việc từ thiện, hướng tới cộng đồng dù tuổi đã ngoài 80.
 
 
 
 
 
 
      Kim Phượng sưu tầm và tổng hợp      
 
 
 
 
 
 

 

Xem thêm...

Cô gái Mỹ làm dâu Đà Nẵng

... Tình cờ, cô gặp được anh.
Cô chìm đắm trong bể khơi đầy yêu thương .
Tình yêu của cô và anh không phân biệt tiền tài địa vị, không phân biệt khoảng cách không gian, không có kẻ thắng người thua, chỉ có tình yêu mãi tồn tại ...
 
 

 Cô gái Mỹ làm dâu Đà Nẵng 

Elissa không ngờ lời "tiên tri" của mẹ trong lúc tiễn cô ra sân bay sang Việt Nam, về việc cô sẽ yêu và cưới một chàng trai Việt lại ứng nghiệm nhanh như vậy.
 
Hơn 7 năm sống ở Đà Nẵng, Elissa Lê, 28 tuổi, chưa bao giờ thấy cuộc sống nơi đây tĩnh lặng như những ngày này. Kể từ khi Covid-19 ập đến, con ngõ trước nhà cô ở quận Liên Chiểu, thậm chí có những ngày không nghe thấy tiếng còi xe. Các bãi biển trống không. Ngoài đường thi thoảng vang lên tiếng xe cứu thương. Mỗi lúc vậy lòng Elissa quặn thắt.
 
"Là một công dân Đà Nẵng, không ngày nào vợ chồng mình không cầu nguyện cho sự bình an, mạnh mẽ đến với mọi người và các y bác sĩ đang chống dịch", cô gái Mỹ chia sẻ.
 
Elissa giúp đỡ tài chính cho cặp vợ chồng khuyết tật quê Phú Yên bán bánh mỳ ở Đà Nẵng vì Covid-19 khiến họ không có thu nhập. Vợ chồng Elissa cũng kêu gọi giúp đỡ nhiều người lao động ngoại tỉnh gặp khó khăn khác và kết nối các tổ chức ủng hộ cho phường, quận trong dịch. Ảnh: Như Phương.
 
Với Elissa, Đà Nẵng là mảnh đất khiến cô phải lòng chỉ sau một tháng của mùa hè năm 2012. Năm ấy, cô sinh viên ngành giáo dục của Đại học Seattle đến Việt Nam dạy tiếng Anh tình nguyện. Cô nhớ mãi một sáng ra biển ngắm bình minh, sóng lặng, mặt trời từ từ nhô lên tỏa ra ánh sáng ấm áp, những ngư dân ngoài khơi hớn hở cập bờ. Phút ấy, cô cảm thấy đây là thành phố đẹp nhất thế giới.
 
"Lúc phải lên máy bay về nước, vì nghĩ sẽ không bao giờ được quay lại đây nữa nên tôi đã khóc nhiều đến mức nhân viên an ninh nhìn hộ chiếu mãi không ra", cô gái quê Texas chia sẻ.
 
Về Mỹ, Elissa bước vào năm cuối đại học. Thời điểm đó cha mẹ cô đã chuyển đến thành phố khác ở cùng người anh trai. Cô gái trẻ phân vân không biết sẽ đi theo cha mẹ hoặc dạy học tại quê nhà. Bất ngờ, một ngày trước tốt nghiệp, Elissa nhận được email mời làm việc từ một trường quốc tế ở Đà Nẵng. "Ngay lập tức, tôi biết đây chính là con đường cho mình", cô nói.
 
Ngày tiễn con ra sân bay, bà mẹ ôm Elissa và nói: "Chúa cho mẹ sự bình an và mách rằng con sẽ sang Việt Nam, tìm được người đàn ông của mình và sẽ sống tại đó".
 
Lời của mẹ ứng nghiệm chỉ vài tháng sau khi cô đặt chân đến Đà Nẵng. Trong một buổi cắm trại với các bạn, Elissa quen với Lê Thân Như Phương - chàng trai đã hoàn lương sau những năm tháng tuổi trẻ nghiện ngập, giờ anh tìm thấy lẽ sống trong các hoạt động thiện nguyện. Thời điểm quen nhau, anh đang là cán bộ dự án cho một tổ chức phi chính phủ của Mỹ, hàng ngày chăm sóc, dạy dỗ trẻ mồ côi, trẻ em đường phố.
 
Elissa khâm phục nghị lực làm lại cuộc đời của Như Phương. Còn anh lại ấn tượng với lý do đưa cô gái Mỹ đến Đà Nẵng. Những câu chuyện về văn hóa, món ăn, cảnh vật và con người Đà Nẵng đã rút ngắn khoảng cách giữa chàng trai bản địa và cô gái ngoại quốc.
 
Sau buổi gặp đầu, hai người tiếp xúc với nhau nhiều lần khác ở các hoạt động cộng đồng. Thấy cô gái Mỹ không ngại ôm và nô đùa với các em bé, Phương càng quý mến. "Tình cảm cô ấy dành cho lũ trẻ không một chút giả tạo, có tình yêu và sự chấp nhận trong đó. Tôi thấy được cô ấy là người con gái trong sáng và đầy lòng trắc ẩn", Phương bộc bạch.
 
Tình cảm đặc biệt của Elissa với mảnh đất Đà Nẵng đã se duyên cho cô với Như Phương. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
 
Cuối tháng 10 năm đó, siêu bão Nari khiến cả thành phố tan hoang sau một đêm. Lần đầu tiên Elissa được trải nghiệm bão nhiệt đới. Gió lốc uỳnh uỳnh khiến cô sợ hãi. Nhưng cô an tâm hơn khi được hàng xóm giúp đỡ đổ xăng và chuẩn bị đồ ăn, cùng những tin nhắn động viên từ bạn bè, trong đó có Như Phương.
 
Một chiều, Phương đón Elissa trước cổng trường, hứa sẽ cho cô một bất ngờ. Chàng trai chở cô gái lên cầu Thuận Phước. Đứng ở đây họ có thể ngắm toàn thành phố. Ở đó, Phương đã tỏ tình với cô.
Tình yêu của họ lớn dần lên theo những ngày bên nhau. Cuối tuần, đôi trẻ thường chở nhau đi khám phá nhiều địa điểm trong vùng. Họ cùng tham gia các giải chạy vì trẻ em mồ côi hay chạy để thay đổi định kiến với người nghiện đã hoàn lương.
 
Biết con trai yêu cô gái ngoại quốc, bà Như Lan, mẹ của Phương lo ngại "người phương Tây sống thoáng, không biết vun vén cho gia đình như phụ nữ Á Đông". Nhưng ngay buổi đầu Elissa đến nhà chơi, nỗi lo của người mẹ bay biến.
 
Cô gái vừa bước vào cửa đã cúi đầu lễ phép chào hỏi bằng tiếng Việt và sau đó hoàn toàn không gặp trở ngại nào trong giao tiếp, dù mới sang Việt Nam không lâu. Elissa biết đi xe máy, thành thạo chợ búa. Mỗi lúc cô đội chiếc nón lá, cắp cái làn ra chợ, nhiều người bán hàng vây quanh để được nghe cô nói tiếng Việt.
Bữa cơm đầu tiên ở nhà Phương, Elissa không hề ngại ngùng, giữ ý mà ăn uống tự nhiên nên không khí gia đình rất thoải mái. Từ đó, cô hay theo mẹ Phương học hỏi nấu được nhiều món như phở, bánh tráng cuốn thịt heo, bánh xèo, mì Quảng, đặc biệt món mực chiên mắm...
 
"Tôi hay đi chợ chọn thực phẩm nấu ăn rồi mời anh Phương đến nhà thưởng thức tay nghề. Dần dần tôi nấu được rất nhiều món Việt", cô kể.
Elissa cũng bất ngờ khi thi thoảng bố mẹ Phương lại nói một vài câu tiếng Anh với mình vì để gần gũi hơn với cô con dâu tương lai, bà Lan đã học tiếng Anh giao tiếp. Mỗi dịp cha mẹ cô qua thăm đều được bố mẹ Phương tiếp đón nhiệt tình.
 
Vào một đêm trăng tròn đầu năm 2015, Phương chở Elissa lên bán đảo Sơn Trà, chọn một nơi đẹp nhất có thể ngắm nhìn cả thành phố vào ban đêm. Chàng trai quỳ xuống cầu hôn: "Em là người con gái tôi yêu và muốn sống trọn đời".
Phương kể, để có màn cầu hôn đó, anh đã ấp ủ ý tưởng và xin tư vấn từ nhiều người đi trước. "Tôi tôn trọng Elissa và văn hóa của cô ấy nên đã mua sẵn nhẫn để cầu hôn", chàng trai cho hay.
 
Như Phương luôn thấy vợ xinh đẹp nhất trong tà áo dài. Mỗi dịp lễ Tết hay ngày đặc biệt ở trường cô đều mặc trang phục này. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
 
Hôn lễ của đôi trẻ diễn ra ở nhà thờ 6 tháng sau. Theo nghi thức phương Tây, chú rể không được thấy cô dâu mặc áo cưới trước ngày trọng đại. Đến giờ làm lễ, ánh mắt Phương liên tục dõi về phía cửa. Anh vừa hồi hộp lại mong chờ. Bỗng cô dâu xuất hiện và tiến lại phía mình. Khoảnh khắc thấy Elissa được bố dắt vào, Phương đã không thể thốt nên lời.
"Tôi không ngờ cô ấy lại mặc áo dài trắng trong ngày cưới. Hình ảnh ấy hết sức thiêng liêng và là điều tôi không thể quên trong đời", chú rể kể. Tới hôm nay mỗi lúc nhớ lại thời khắc đó mắt anh vẫn cay cay.
Năm năm hôn nhân của họ đã đi qua trong sự bình yên. Đối với cặp vợ chồng này, chìa khóa giữ lửa yêu đương của họ là sự tôn trọng dành cho chồng và tình yêu dành cho vợ. Vợ chồng Phương cũng thường giúp đỡ nhiều gia đình khác, thậm chí có những đôi kết hôn vài chục năm, hâm nóng lại tình yêu và sửa chữa những khuyết điểm cho nhau.
Covid-19 tràn về Đà Nẵng, nhiều người ngoại tỉnh đang thuê trọ mất thu nhập. Vợ chồng Phương đã tổ chức nhiều cuộc họp trên Zoom với bạn bè để giúp đỡ tài chính cho những mảnh đời khó khăn. Họ cũng kết nối các tổ chức để chung tay ủng hộ vật chất, tài chính cho phường, quận.
"Ngày hôm nay, dù ở nơi đâu chăng nữa, chúng ta không thể trốn chạy thiên tai, dịch bệnh, nghịch cảnh. Nhưng cho dù điều gì xảy ra, vợ chồng tôi tin cá nhân sẽ trưởng thành hơn, tình yêu khăng khít hơn. Giống như trời sẽ đẹp hơn sau bão", vợ chồng Như Phương chia sẻ.
Phan Dương

 Khi "gã nghiện" quay đầu 

Chưa đến 20 tuổi, Lê Thân Như Phương nổi danh là một gã du côn nghiện ngập. Giờ ở tuổi 30, anh trở thành giám đốc một công ty sau khi đã hoàn lương.
 
Trong con xóm nhỏ ở quận Liên Chiểu, Đà Nẵng cuối những năm 2000, hễ thấy gã thanh niên tên Phương bước ra khỏi cửa là hàng xóm quay đầu tránh né. Không ai muốn nói chuyện hay liên quan tới cậu - một đứa trẻ chưa học hết lớp 12 đã nghiện rượu, thuốc lá, ma túy, mở miệng là văng tục chửi bậy.
"Đó là tôi của những năm trước đây. Lúc đó, tôi không nghĩ đó là sự coi thường của mọi người mà chỉ nghĩ, càng hung dữ sẽ có nhiều sự tự tin, tôn trọng", Lê Thân Như Phương bắt đầu câu chuyện kể về cuộc đời mình.
 
Lê Thân Như Phương làm chia sẻ về hành trình thay đổi cuộc đời để truyền cảm hứng cho những người nghiện hoàn toàn có thể quay đầu làm người tử tế. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
Lê Thân Như Phương nghiện rượu, thuốc lá từ rất sớm, rồi trượt dài trên con đường bạo lực, ma túy. Làm lại cuộc đời, cậu thường xuyên chia sẻ câu chuyện của mình để truyền cảm hứng cho những người nghiện trở về làm người tử tế. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
 
Đằng sau đứa trẻ hư hỏng là một gia đình không trọn vẹn. Phương thiếu tình yêu của cha từ bé. Ông thường xuyên vắng nhà và chỉ về khi đã say xỉn, đánh mắng vợ con. "Tôi vẫn nhớ như in một lần đến nhà bạn chơi, thấy nó và bố nói cười như hai người bạn thân, tôi chợt nhận ra mình chưa từng có một người cha như vậy trong đời. Nhìn họ mà tôi khóc trong lòng", Phương kể.
 
Vì hận cha và để che giấu sự tự ti, thiếu thốn của bản thân, Phương càng lớn càng bất cần, hư hỏng. Cậu uống rượu từ năm lớp 7. Lớn hơn chút thì tụ tập dùng thuốc lắc. Tuổi trẻ bồng bột và ngang tàng, lại được đám bạn xấu cổ vũ bằng những câu như 'Mày làm đi, tao chịu cho', 'Có chuyện gì đã có anh em lo'... chàng thanh niên mới lớn ngày càng trượt dài trong tội lỗi.
"Nói thế nhưng khi đánh nhau phải vào viện hay bị công an bắt, bạn bè mỗi người chạy một đường, chỉ có mẹ già phải ngược xuôi lo liệu", Phương nói.
Bà Như Lan, mẹ Phương cả đời cơ cực vì chồng con. Bà nỗ lực gây dựng được một xưởng may nhỏ tầm chục công nhân, song làm được bao nhiêu, cậu con phá đến đó. Khuyên can con không được, bao lần người mẹ phải khóc lóc, van xin.
 
Chưa kịp thi tốt nghiệp lớp 12, cậu tham gia vào một cuộc ẩu đả, bị chém vào đầu và lưng. Thoát thân được về đến nhà, cậu ngất trước cửa trong tiếng thét thất thanh của mẹ.
Lần Phương bị chém, bác sĩ chỉ định phải tĩnh dưỡng 3-6 tháng. Nhưng chỉ được chục ngày, đầu đang quấn băng, Phương vẫn đi khỏi nhà để tụ tập ăn nhậu với chúng bạn. Bà Lan chạy theo, quỳ xuống cầu xin: "Mẹ khổ lắm rồi con ơi, ở nhà cho mẹ đỡ lo". Đứa con vùng vằng hất mẹ ra.
 
"Lúc đó, tôi như con thú mất nhân tính, còn đập đầu vào tường để mẹ sợ không cản đường", Phương kể.
 
Phương những năm 18 tuổi đã sống như một thành phần bất hảo. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
Phương những năm 18 tuổi đã nổi danh là một thành phần bất hảo. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
 
Sau thời điểm đó, Phương tiếp tục sa chân vào ma túy. Những đêm con chưa về là những đêm người mẹ lang thang đầu ngõ. Nhiều hôm cậu trở về lúc 2h, đèn vẫn sáng, mẹ vẫn ngồi chờ. Đã có lúc đứa con thấy có lỗi với mẹ và cũng muốn quay về làm người tốt nhưng không biết làm cách nào. Áy náy phút trước, phút sau cậu lại lạc trôi trong cám dỗ.
 
Cuối năm 2009, Phương bị khởi tố vì sử dụng ma túy và cố ý gây thương tích. Đứng trước vành móng ngựa, hai bên là đồng bọn phải chịu án tù, phía sau là người mẹ khắc khổ, trước mặt là bản án chuẩn bị giáng xuống cho mình, khoảnh khắc ấy gã thanh niên mới lớn thực sự sợ hãi.
 
May mắn, phiên tòa năm đó Phương bị án treo. Bản án như một cơ hội cho chàng trai, nếu không nắm bắt sẽ có kết cục như chúng bạn, hoặc vào tù, hoặc ra nghĩa địa. Trong thâm tâm Phương lúc này cũng đã rệu rã với quá khứ làm điều xấu. "Đi đâu cũng sợ, làm gì cũng lo lắng, thấy công an là thót tim. Những lúc không có rượu, có thuốc, tôi đâu có ngủ được", cậu bộc bạch.
Khao khát được bắt đầu lại, Phương đồng ý theo mẹ đến một trung tâm cai nghiện. Tại đây, cậu được tiếp xúc với những người trước đây đều nghiện ma túy lâu năm nhưng hôm nay tất cả họ đều thay đổi, ăn nói đàng hoàng, có gia đình hạnh phúc, công việc ổn định và làm nhiều việc có ích cho xã hội.
 
Anh Hoàng Vũ, 36 tuổi - một trong những người giúp Phương cai nghiện - kể, lần đầu tiên gặp Phương là trong một kỳ trại dành cho lứa tuổi thanh niên. Cậu mặc chiếc áo sơ mi trắng và quần sẫm màu. "Bình thường cậu ấy hung hăng, bất cần. Nhưng hôm đến trông cậu hiền như cục đất. Tôi biết đấy là lúc Phương đang tìm cách để thay đổi cuộc đời", anh Vũ hồi tưởng.
 
Những ngày đầu tại trung tâm, cơn nghiện thuốc lá, thèm rượu, ma túy hành hạ Phương. Nhiều hôm cậu đờ đẫn, chân tay không nhấc nổi. Anh Vũ cùng các anh em đấm lưng, massage, đút cho Phương ăn. Ngày khỏe hơn, họ kéo Phương đi chơi thể thao. Sau 2 tuần chàng trai bỏ được thuốc lá, không chửi tục, chửi thề. Khoảng một tháng, Phương không còn những cơn thèm ma túy và rượu nữa.
 
Nhưng đây chỉ là sự thay đổi bên ngoài. Để thay đổi một người triệt để cần phải từ bên trong, nghĩa là thay đổi từ trong suy nghĩ và hành vi. Anh Vũ dẫn theo Phương tham gia các hoạt động giúp đỡ người nghèo, trẻ em khuyết tật, tình nguyện ở các vùng sâu xa. Từ một người không nói được lời nào ngon ngọt thì nay Phương phải tập từng lời nói cảm ơn và quan tâm đến người xung quanh – việc tưởng đơn giản với người bình thường nhưng cực kỳ khó khăn với một người từng sống đời du côn như Phương. Đôi tay cậu vốn chỉ biết đánh đấm, nay tập chơi đàn guitar và học hát.
 
Sau khi làm lại cuộc đời, Phương (trái) đã quay lại giúp đỡ nhiều người bạn khác, trong đó có Bảo. Giờ đây Bảo cũng tiếp nối những việc tốt của Phương. Ảnh: Nguyễn Bảo.
Phương (phải) đã giúp đỡ nhiều người bạn khác trở thành người tốt, trong đó có Bảo. Giờ đây Bảo cũng tiếp nối những việc tốt của Phương. Ảnh: Nguyễn Bảo.
 
Nửa năm sau, Phương vào một trường nghề học ngành quản trị khách sạn. Những ngày đầu chàng trai 21 tuổi xấu hổ trước bạn bè vì không biết gõ bàn phím, không biết một chữ tiếng Anh. Nhiều lần chán nản, muốn quay lại con người cũ, những lúc như vậy luôn có những người anh em khích lệ Phương kịp thời. "Tôi luôn giữ trong tâm trí mình nếu họ làm được thì tôi cũng sẽ làm được", cậu nói.
Để nói được tiếng Anh trong ngành khách sạn, Phương vừa học trên trường, Internet ở nhà và chịu khó ra biển bắt chuyện với khách du lịch. Cậu còn nhớ lần đầu tiên ngồi cả buổi mà không đủ can đảm tiến lên bắt chuyện. Mãi tới một lần chỉ đường cho khách, được họ rối rít cảm ơn thì Phương mới bước qua được rào cản. Từ đó, cậu thường ra biển 3 buổi mỗi tuần để giao tiếp với người nước ngoài. Nói sai ở đâu được sửa ở đấy, trình độ giao tiếp tiếng Anh của Phương tăng lên nhanh chóng.
 
Cuối năm 2011, khi đã có một vốn tiếng Anh kha khá, Phương bắt đầu kiếm việc ở một số khách sạn nhỏ. Sau khi tốt nghiệp năm 2012, cậu được nhận vào làm ở vị trí tiền sảnh ở một khách sạn 4 sao khá lớn thời bấy giờ.
Chưa đầy một năm sau, chàng trai quyết định nghỉ việc ở khách sạn, chuyển sang làm nhân viên dự án cho một tổ chức phi chính phủ của Mỹ. Trong đó cậu tham gia nuôi nấng các trẻ em mồ côi, trẻ em đường phố.
"Mỗi khi nhìn các cháu không cha không mẹ, tôi lại thấy hình ảnh của mình trước đây. Nếu không người nào tốt dạy các cháu những điều đúng và trân trọng cuộc sống thì sớm hay muộn sẽ có những điều xấu đến với các cháu", Phương nói.
 
Chính từ các hoạt động này đã cho Như Phương cơ duyên quen biết cô gái người Mỹ Elissa - người vì yêu mảnh đất Đà Nẵng đã rời quê hương đến đây và làm giáo viên trong một trường quốc tế. Phương và Elissa từ đó đồng hành trong nhiều hoạt động giúp đỡ trẻ em và người nghèo ở Đà Nẵng. Riêng Phương, còn giúp được hàng chục người bạn cũ thoát khỏi con đường nghiện ngập.
Nguyễn Đào Bảo, 30 tuổi, một trong nhiều người được Phương giúp hoàn lương chia sẻ, bản thân Bảo nghiện gần chục năm, kinh tế gia đình kiệt quệ, mọi người xa lánh. Ba mẹ và anh chị em không chịu nổi cũng quay lưng.
Năm 2017, Bảo đang lang thang ngoài đường thì vô tình gặp được Phương và được Phương đem về quán pizza của mình cho ăn ở. Nhưng với bản tính của một người nghiện, Bảo lại trộm đồ đạc và lừa tiền của ân nhân để thoả mãn cơn nghiện của mình.
 
"Thật bất ngờ, tôi đang đối xử với Phương bằng bản chất của một con nghiện, lừa lọc, dối trá, trộm cắp nhưng Phương lại quan tâm, cư xử với tôi như một người anh em thân thiết. Cậu ấy vẫn hỏi thăm tận tình, chu cấp tiền ăn uống và dành thời gian chia sẻ về sự thay đổi của cậu ấy cho tôi", Bảo kể.
Chính cách đối xử này đã truyền động lực cho Bảo thêm tin vào con đường Phương đã đi. Sau đó, Bảo được ra Hà Nội cai nghiện bằng tiền của Phương. Đến giờ sau hơn 2 năm, Bảo đã hoàn toàn rũ bỏ được con đường cũ. Hiện anh đang làm tài xế cho một trường quốc tế, bên cạnh giúp đỡ cho các anh em có quá khứ nghiện ma tuý. Bảo cũng đã có gia đình mới êm ấm với vợ và con gái.
 
Như Phương và vợ Elissa đã quen và yêu nhau khi tham gia các hoạt động giúp đỡ cộng đồng. Hiện Elissa dạy ở một trường quốc tế, còn Phương mở một công ty nội ngoại thất có hơn chục nhân viên. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
Như Phương và vợ Elissa đã quen và yêu nhau khi tham gia các hoạt động giúp đỡ cộng đồng. Hiện Elissa dạy ở một trường quốc tế, còn Phương mở một công ty nội ngoại thất có hơn chục nhân viên. Ảnh: Nhân vật cung cấp.
 
Về phần Lê Thân Như Phương, điều đầu tiên anh cầu nguyện sau khi thay đổi là sẽ không làm mẹ khóc thêm một lần nào nữa. Song trong đám cưới của mình năm 2015, người con này lại khiến mẹ không cầm nổi nước mắt khi nói lời cảm ơn và xin lỗi mẹ.
 
Người mẹ vẫn tiếp tục rơi nước mắt nhiều lần khác khi thấy con phát biểu bằng tiếng Anh giữa hội trường đông người, khi con đi phiên dịch cho các tổ chức phi chính phủ, hay lúc con thành công trong sự nghiệp và có một hôn nhân hạnh phúc.
 
Khi Phương thay đổi thì người cha cũng mềm lại và mối quan hệ giữa hai bố con được chữa lành. Bây giờ cha con ngồi cười đùa vui vẻ như thuở nhỏ Phương hằng ao ước.
Nhưng Phương biết những giọt nước mắt bây giờ của mẹ là từ hạnh phúc và niềm tự hào về đứa con bà yêu thương...
 
 
 
    Sưu tầm và tổng hợp by Nguyễn Ngọc Quang    

Ảnh minh họa

db43c148c6ox4y5hrxvc7lqb668g
Xem thêm...

Nghĩ Về Tình Mẹ Con Trong Mùa Vu Lan 2020 - Nguyễn Thượng Chánh

Nghĩ Về Tình Mẹ Con Trong Mùa Vu Lan 2020 

Nguyễn Thượng Chánh

Ngày vu lan báo hiếu chính là mùa hiếu hạnh của mỗi người con chúng ta

Từ trước tới nay nhiều người thường nghĩ rằng bản năng mẫu tử (instinct maternel) là một khả năng thiên phú và tự nhiên ở tất cả mọi người mẹ, nhưng thực tế đôi khi không đúng như vậy ở một số người đàn bà.
Các nhà tâm lý học nghĩ rằng danh từ bản năng rất đúng ở thú vật nhưng không mấy phù hợp ở người.
Thật vậy tùy theo loài, để sinh tồn và duy trì nòi giống mà thú mẹ có những cách nuôi dưỡng, săn sóc và bảo vệ thú con khác nhau.
Con người là một sinh vật thượng đẳng nên khác biệt hơn với thú vật. Ngoài bản năng ra chúng ta còn có tình yêu thương.
Tình mẫu tử là một tình yêu thương vô bờ bến, hoàn toàn trọn vẹn, nhằm mục đích thỏa mãn mọi nhu cầu và ý muốn của đứa con.
Tình mẫu tử ở người mẹ có thể đã nhen nhúm từ lúc đứa con chưa chào đời.
Lòng mẹ bao la như biển Thái Bình. Mẹ ước mong khi con ra đời con  được mọi bề hạnh phúc.
Hạnh phúc của con cũng chính là hạnh phúc của mẹ. Đó là chu trình cho và nhận ở người mẹ mà các bác sĩ tâm lý thiếu nhi (pédopsychiatre) gọi là cycle du don.
 
La maternité psychique, c'est cette dimension d'échange et de partage d'univers de totalité que l'un et l'autre se donnent, se le donnant dans le cadre de ce que l'on appelle dans ce livre, le cycle du don. («Quand les femmes ne naissent pas mères» Jean Marie Delassus, Pédopsychiatre).
mama panosundaki Pin
 Bản năng mẫu tử do thụ đắc?
 Lúc vừa mới sinh xong, người mẹ thật sự chưa có đủ thời gian để tìm hiểu và cảm nhận được mùi da thịt cũng như tiếng khóc đặc biệt của con mình.
 
Trong nhiều trường hợp, khoa học cho rằng bản năng mẫu tử được xây dựng từ những tiến trình phức tạp của hệ thần kinh trung ương đồng thời cũng nhờ vào khả năng tri giác đặc biệt của con người và thông qua một giai đoạn học tập (apprentissage) bao gồm sự tiếp xúc trực tiếp, ôm ấp, cho bú, chăm sóc và nuôi dưỡng đứa con mới sinh ra. 
Ngày của Mẹ - Ngắm những hình ảnh tuyệt đẹp về tình mẫu tử - Đà Nẵng Online
 Bản năng mẫu tử do bẩm sinh?
 
Nếu theo như lời truyền tụng trong dân gian, thì bất cứ người mẹ nào cũng có thể dễ dàng nhận biết bằng trực giác đứa con mình sinh ra. 
 Phải chăng, có một sợi dây thiên liêng vô hình gắn liền mẹ với con. Đó là bản năng mẫu tử.
 
Bản năng mẫu tử ở người mẹ là một vấn đề vô cùng phức tạp.
 
 Sarah Blaffer Hrdy, một nhà nhân chủng học thuộc Hàn Lâm Viện Khoa học Hoa Kỳ cho rằng bản năng mẫu tử do môi trường và xã hội tạo ra.
 Vào thế kỷ thứ 18 tại Âu Châu luật bắt buộc các sản phụ phải đi làm việc ngay khi họ vừa mới sanh xong. Sự kiện nầy khiến một vài loại hormones cá biệt không kịp xuất hiện ra để giúp vào việc xây dựng tình cảm gắn bó giữa mẹ và con.
 vNgày của Mẹ - Ngắm những hình ảnh tuyệt đẹp về tình mẫu tử - Đà Nẵng Online
 Một khảo cứu thực hiện tại Paris vào năm 1850 cho biết nếu để người mẹ cho con bú trong vòng 18 ngày liên tục thì vấn đề bỏ con sẽ giảm đi được 10%.
 Nếu nói rằng tất cả phụ nữ dều có bản năng mẫu tử một cách bẫm sinh vậy tại sao có nhiều bà mẹ, lại bỏ phế con cái, hành hạ chúng, đem cho cô nhi viện và thậm chí có khi còn đem bán con mình cho người khác.
 Cũng có những người mẹ không có lương tâm, vô cùng tàn ác, nhẫn tâm giết chết con của họ sinh ra, như trường hợp gần đây bên Pháp có vụ bà mẹ giết 8 đứa con.
 
Une affaire hors normes». C'est ainsi que le procureur de Douai a qualifié les huit infanticides commis à Villers-au-Tertre. Les huit cadavres de nouveau-nés, retrouvés ces derniers jours dans deux propriétés de ce village du Nord de 700 habitants, ont bien été tués par leur mère selon ses aveux. Dominique Cottrez a reconnu devant les enquêteurs avoir étouffé les huit nourrissons. (Le Figaro. Fr)
 Thật khó hiểu!
 
Thú vật: tình mẫu tử hay hóa học?
 
Tình Mẫu Tử Của Thế Giới Loài Chim 
Để sinh tồn cũng như để duy trì nòi giống, thú cái được trang bị một hệ thống (thị giác, khứu giác, thính giác) giúp nó nhận biết những thú con do nó đẻ ra. Phải chăng đó là do tình mẫu tử hay là đó chỉ là do những phản ứng hóa học?
Thú mẹ cần phải nhận biết con của nó để có thể săn sóc, nuôi dưỡng, cho bú và bảo vệ.
 
Ở thú cái, phản xạ làm mẹ được khơi màu nhờ vào tác động của một số hormone tiết ra, lúc giao hợp, lúc thụ tinh, lúc đẻ trứng (rùa, chim…) hay lúc sinh sản (thí dụ chó, mèo, heo, bò…) hoặc khi có sự hiện diện của thú mồ côi thuộc một chủng loại khác.
Ở các loài côn trùng sống thành xã hội cao như loài ong và gồm có ong chúa (để đẻ), ong đực  để giao giống với ông chúa và ong thợ có bổn phận chăm lo cung cấp thức ăn để nuôi dưỡng cho cả tổ ong mà đặc biệt là các ong non hay ấu trùng (larves). Ong thợ chiếm đa số. Đó là những ong cái nhưng không có khả năng sinh sản.
Nhờ vào các mùi hương đặc biệt có tên là phéromones xuất phát từ ong non nên các ong trưởng thành có thể xác định được vị trí, phái tính, cũng như giai đoạn tăng trưởng của thế hệ ong non để nuôi dưỡng. Ong chúa cũng tiết ra mùi hương đặc biệt QMB (Queen mandibular pheromone) lúc đang bay để quyến rủ các ong đực xáp lại phối giống.
 
A brood pheromone identified in honeybee larvae has primer and releaser pheromone effects on adult bees
Bees are also well known for communicating through the use of pheromones. Another widely identified chemical signal in bees is the Queen Mandibular Pheromone (QMP). This pheromone ensures that the queen is the only reproductive female in the hive by compromising the reproductive systems of worker bees. It also provides an attractant signal to the drones.
 
Ở loài hữu nhũ Phéromones là những tính hiệu hóa học được cảm nhận tại một bộ phận đặc biệt gọi là voméronasal trong mũi. Từ đó, các tính hiệu được truyền về những trung khu đặc biệt trong não bộ.
Ở người, phéromone hay là mùi đặc biệt tiết ra từ thân thể của đàn bà hay của đàn ông. Chính  hương tình nầy có khả năng kích thích, và gợi hưng phấn ở người khác phái tính.
Sự tổng hợp phéromones ở ong non được chỉ định bởi những di thể (genes) cá biệt của loài.
Bản năng ong thợ nhận biết ấu trùng có thể được xem là lập tức hay bẩm sinh.
Ở loài bò, hormones cũng đóng một vai trò quan trọng trong hành vi làm mẹ của bò cái. Hormone oestradiol giúp co thắt âm hộ trong lúc đẻ.
Ở dê cái, sự kích thìch âm hộ lúc đẻ kéo theo sự tiết ra hai loại hormones
 
- noradrenaline, giúp dê mẹ ghi nhớ mùi dê con khi liếm. 
- oxytocine giúp tạo nên những dây liên lạc mẹ con cũng như giúp vào việc cho con bú.
 
Mối dây liên lạc đặc biệt giữa thú mẹ và thú con được thiết lập rất nhanh chóng lúc thú mẹ vừa đẻ xong vì vậy việc gởi thú mồ côi vào chung bầy để bú là một vấn đề rất ư là khó khăn.
Ở cừu, sau khi đẻ cừu cái biết nhận diện ngay những con nào là con của nó vừa mới đẻ ra để săn sóc và cho bú đồng thời cũng để loại bỏ ra những con khác bầy.
Khoa học gọi hiện tượng nầy la bonding, có được nhờ vào tác dụng của một vài loại hormones phối hợp với vài tính hiệu từ cừu con mà quan trọng nhất là mùi của nó.
Thú cái mới đẻ, đang cho bú hoặc trong thời gian nuôi con đều có bản năng mẫu tử rất nổi bật.
Để bảo vệ con, chúng có khuynh hướng thường hay tấn công hoặc cắn những ai muốn xáp lại gần chuồng vì vậy rất nguy hiểm. 
 
 19 bức ảnh thú vị về tình mẫu tử của các loài động vật
Cũng như ở người, hiện tượng bỏ con, bỏ ổ ở thú vật cũng có thể xảy ra, tuy rằng rất hiếm thấy.
Hiện tượng mèo cái cắn chết con, ăn thịt con cũng đôi khi thấy xảy ra. Có một số giả thuyết như: đây có thể là một bản năng tự vệ vì mèo cảm thấy bị đe dọa, lo âu, mèo con có mùi lạ, khác thường (vì bị chúng ta sờ mó vào), hay có những mèo con ốm yếu bệnh hoạn nên mèo mẹ cần phải cắn chết bớt./.
 
Montreal, August 2020
Nguyễn Thượng Chánh
 
Lương Thanh Thủy sưu tầm
 

 Nguồn gốc, ý nghĩa những việc nên làm vào ngày Rằm tháng 7 - lễ Vu Lan

Xem thêm...
Theo dõi RSS này