Tìm lại chút xưa của Lá Diêu Bông!‏

Lá Diêu Bông


9_400

 

Ai cũng biết “Lá diêu bông” chỉ là sản phẩm của trí tưởng tượng của nhà thơ huê tình xứ Kinh Bắc. Nhưng trong tâm thức mọi người, dường như đều tin có cái “Lá diêu bông” thật, gắn với mối tình  thơ dại của cậu bé Hoàng Cầm 12 tuổi. Và xung quanh cái “Lá diêu bông” ấy đã có nhiều câu chuyện thú vị về thi sĩ Hoàng Cầm,  chúng ta sẽ cùng tìm lại điều ẩn giấu trong chiếc lá Diêu Bông.

 

 

Câu chuyện của 71 năm về trước…

 


Đó là vào dịp lễ Giáng sinh năm 1934, cậu học trò Hoàng Cầm được nghỉ về thăm nhà ở cái phố ga xép đìu hiu Như Thiết. Ở đấy có một cô gái bán hàng nước 20 tuổi đã hút hồn cậu học trò 12 tuổi trong mấy năm trời: chị Vinh. Hoàng Cầm về cũng là để được trông ngóng, ngó nhìn, chờ đợi chị. Chiều mùa đông nắng hanh vàng rộm, trời xanh trong, heo may se se lạnh. Vắng khách, chị bỏ cửa hàng bước nhanh ra cánh đồng, đi trên các bờ ruộng, lúi húi vạch từng lùm cây, bụi cỏ hoang dại như để tìm một vật gì đó. Cậu học trò đi theo, cách sau lưng chị ba bước. Thấy chị cứ tìm mãi, cậu mới bạo dạn hỏi:


- Chị Vinh ơi ! Chị đi tìm cái gì thế?


Chị cười, một nụ cười trêu cợt rất bí ẩn kiêu sa, rồi nói:


- Ừ, chị đi tìm cái lá…  ấy đấy, đứa nào tìm được cái lá ấy ta gọi là chồng!


Tim cậu học trò như lặng đi ngừng lại vài giây rồi đập rất mạnh, người nóng ran lên trong buổi xế chiều càng lạnh, vì hy vọng là mình sẽ… tìm được cái lá ấy cho chị. Cái lá ấy, chị đã gọi tên, một cái lá có lẽ có thật, nhưng chỉ ít lâu sau buổi chiều mùa đông ấy, cậu học trò đã không sao còn nhớ, để rồi 25 năm sau, tức một phần tư thế kỷ, nó biến thành cái “Lá diêu bông” trong bài thơ nổi tiếng của thi sĩ Hoàng Cầm.

 


Và bài thơ ra đời 25 năm sau…


Một chiều thứ bảy, cậu học trò 12 tuổi si tình xuống tàu, vào phố xép đi về nhà, nhìn sang nhà chị Vinh thấy cánh liếp đóng im ỉm. Chị Vinh đã đi lấy chồng. Bà mẹ chị Vinh đã đồng ý gả chị cho một viên quản khố xanh ở Phủ Lý để cuộc sống đỡ khó khăn:


Năm sau giặc giã
Quan Đốc đồng áo đen nẹp đỏ
Thả tịnh vàng cưới Chị
võng mây trôi
Em đứng nhìn theo Em gọi đôi.
(Cây tam cúc)

 


Cậu học trò khóc oà lên, khóc như vừa có một thế giới nào đột ngột vỡ tung trong vũ trụ. Mối tình thơ dại tuổi học trò rướm máu ấy làm sao có thể quên được trong một hồn thơ đa tình đa cảm? Nó vẫn âm ỉ cháy không nguôi trong lòng thi sĩ suốt 25 năm qua…


Cho đến cái mùa rét năm 1959 thì kỷ niệm của mối tình thơ dại đầu đời bỗng ùa về trong lòng thi nhân và trào ra thành những con chữ trong cái giai điệu “Lá diêu bông” như không thể nào cưỡng nổi. Và đây cũng là một hiện tượng “lạ” trong thơ Hoàng Cầm cũng như trong thơ hiện đại Việt Nam. Trong Vĩ thanh (Về Kinh Bắc), chính Hoàng Cầm đã kể lại rất cụ thể trường hợp ra đời của bài thơ “Lá diêu bông”: “Đặc biệt, riêng, riêng có bài Lá diêu bông, duy nhất một bài này hoàn toàn là những lời văng vẳng bên tai, từ đầu chí cuối, quá nửa đêm mùa rét 1959… tôi vẫn không ngủ được. Bốn bề yên tĩnh… Chợt bên tai vẳng lên một giọng nữ rất nhỏ nhẹ mà rành rọt, đọc chậm rãi, có tiết điệu, nghe như từ thời nào xa xưa vẳng đến, có lẽ từ tiền kiếp vọng về:


Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng…


“Tôi xoay người trong chăn về phía bên trái và ghi ngay lên giấy. Giọng nữ vẫn đọc, không vội vàng và cũng không quá chậm, và tôi ghi lia lịa trong bóng tối mờ. Đến lúc giọng nữ im bặt hẳn, lòng tôi nhẹ bẫng đi, được một lát thì tôi ngủ thiếp. Sớm hôm sau nhìn lại trang “bản thảo” thì có chỗ rõ, đọc được, nhiều chỗ dòng nọ đè lên dòng kia, chữ này xoá mất chữ khác. Phải mất nửa giờ, tôi mới tách được ra theo thứ tự đúng như những lời người nữ kỳ diệu nào đó đã đọc cho tôi viết lúc quá nửa đêm hôm qua. Bài Lá diêu bông ra đời như vậy, nói có người không tin, nhưng tôi nghĩ bây giờ khoa tâm thần học, vô thức luận, tâm linh học có thể lý giải được hiện tượng đó một cách rất khoa học. Vậy nên, cái lá diêu bông là cái lá gì, ở đâu, nào tôi có biết. Thần linh đọc diêu bông, tôi chép diêu bông, thế thôi. Nhưng nó có nguồn gốc đấy”.
 
Nguồn gốc của “Lá diêu bông” thì ta đã biết, như ở câu chuyện trên đây, trong cái buổi chiều mùa đông năm 1934 ấy… Còn hiện tượng thơ “lạ” của Hoàng Cầm trong cái đêm mùa rét năm 1959 thì giới nghiên cứu gọi đó là thơ siêu thực với lối viết tự động (écriture automatique) như có “lời thần linh mách bảo”. Lời mách bảo của thần linh ở đây thực ra là tiếng nói dội lên từ tiềm thức thi nhân để thành một kiệt tác của giai điệu tình yêu. Có thể xem Lá diêu bông là bài thơ siêu thực tiêu biểu nhất mà cũng đẹp nhất của Hoàng Cầm trên cả hai mặt tiềm thức – giấc mơ và lối viết tự động. Đó là thơ siêu thực kiểu phương Đông bay lên từ một vùng quê quan họ thơ mộng trữ tình, mang cái nét riêng của Hoàng Cầm: thơ siêu thực – hiện đại – dân gian:


Bài thơ gọi chị & em vì vậy có nhiều người cứ nhầm tưởng hình ảnh hai chị em gái; thật ra, giữa tác giả với “người tình” nơi cố quận. Lá Diêu Bông ra đời từ năm 1959, bí ẩn đó kéo dài gần 4 thập niên, tác giả mới tâm sự nổi niềm.


Nhạc sĩ cảm tác, rung rộng với hồn thơ để sáng tác. Và, “thiên tình sử” Lá Diêu Bông được nhạc sĩ Phạm Duy viết thành ca khúc Lá Diêu Bông ở hải ngoại vào giữa thập niên 1980 trong tuyển tập “Thấm thoát mười năm” xuất bản năm 1985. Phạm Duy dùng nguyên văn bài thơ để viết nhạc, chỉ bỏ vài câu đầu từ “Váỵ..” đến “Chị bảo”. “Đứa nào tìm được Lá Diêu Bông… Diêu Bông hời, hời hỡi Diêu Bông” và thêm vào hai câu cuối vào bài hát: “Em đi trăm núi nghìn sông! Nào tìm thấy Lá Diêu Bông bao giờ…”. Nhạc phẩm Lá Diêu Bông này mang âm hưởng sắc thái mới lạ, khó hát nên ít được phổ biến. Đầu thập niên 1990, nhạc sĩ Trần Tiến phổ biến bài này mang âm điệu dân ca, bình dân được nhiều ca sĩ trình bày; vì vậy, đã có nhiều sự nhầm lẫn về tác giả khi nghe bài hát Lá Diêu Bông. Trần Tiến không hiểu được hồn cuả bài thơ, ngộ nhận nhân vật, nhưng làm nổi tiếng tên tuổi Lá Diêu Bông:




 

Lá Diêu Bông – Tác Giả: Hoàng Cầm

Váy Đình Bảng buông chùng cửa võng
Chị  thẩn thơ đi tìm
Đồng chiều
cuống rạ
Chị bảo :
Đứa nào tìm được lá diêu bông
Từ nay ta gọi là chồng.
 
Hai ngày Em tìm thấy lá
Chị nhau mày :
- Đâu phải lá diêu bông
 
Mùa đông sau Em tìm thấy lá
Chị lắc đầu
trông nắng vãn bên sông
 
Ngày cưới Chị
Em tìm thấy lá
Chị cười xe chỉ ấm trôn kim
 
Chị ba con
Em tìm thấy lá
Xòe tay phủ mặt Chị không nhìn
 
Từ thủa ấy
Em cầm chiếc lá
đi đầu non cuối bể
Gió quê vi vút gọi
diêu bông hời !…
… ới diêu bông !

 




Hồng Vân  sưu tầm

back to top