Có một tuyệt khúc biển...

Bạn sẽ nghĩ là 'Biển cạn', 'Thuyền và biển', 'Biển nhớ'... Không sai! Nhưng có một tuyệt khúc tôi phải nhắc đến trước, dù không nhiều người biết, ngay cả khi bạn tìm kiếm thì cũng rất ít phiên bản và ca sĩ hát.

- Giờ anh mới biết là Từ Công Phụng viết bài hát năm 1968 tại Nha Trang. Nó đã 56 tuổi, bằng tuổi anh.

- Trời đất ơi! Giờ em mới biết...

Kiếp Dã Tràng - Từ Công Phụng

Thật vậy! Tôi biết Kiếp dã tràng lâu rồi chứ không phải bây giờ, từ thời học sinh mấy đứa chụm đầu vào nghe chung cái máy CD và cassette kìa. Nó hấp dẫn tôi bởi sự mơ mộng, bởi cái không gian thấm đẫm mùi biển, và nhất là bởi vẻ đẹp “kinh điển” của một bài hát được viết từ tận 1968, năm tôi mới chào đời. Bất cứ cu cậu học sinh nào “ghiền hợp âm” là ghiền bài hát này. Tôi cũng không ngờ là âm nhạc Việt Nam từ thời xa xưa đã có một bài hát đẹp như vậy. Nếu bạn đã biết đến Somewhere cver the rainbow, hay What a wonderful world… thì Kiếp dã tràng là một bài hát kiểu như vậy: đẹp từ giai điệu, hòa âm cho đến ca từ. Di sản của Từ Công Phụng thì rất nhiều bài hát, nhưng với riêng tôi, tôi đặc biệt ấn tượng với Kiếp dã tràng nhất trong sự nghiệp của ông.

Ấn tượng đầu tiên của tôi là Kiếp dã tràng ẩn chứa một nền hòa âm cực đẹp. Thường một giai điệu hay một bài hát có hai dạng. Ở dạng đầu tiên, dù bạn có cố xoắn não để tìm những nối tiếp hay một khung hòa âm hoàn hảo thì kết quả cuối cùng cũng chỉ là một chiếc áo khoác gượng gạo. Bởi vì bản thân giai điệu hay bài hát ấy không ẩn chứa khả năng để có một nền hòa âm đẹp. Nếu có cố thì cũng chỉ càng nhạt thêm. Kiếp dã tràng lại rơi vào trường hợp thứ hai. Khi giai điệu bài hát vang lên thì một người hòa âm ít sáng tạo nhất cũng có thể nhận ra cái chuyển động những hợp âm tuyệt đẹp của bài hát trong đầu rồi. Anh ta có cố làm khác cũng không được. Vì thế, Kiếp dã tràng đã mang một vẻ đẹp hòa âm tự nhiên từ chính giai điệu: khoan thai như từng bước chân trên cát. Sự nối tiếp nhau, chuyển động hòa âm cho ta cái cảm giác chập chùng của đại dương, nhưng lại rất chặt và khúc chiết.

Biển Hồ Tràm, Long Hải  Ảnh: V.T.T

Biển thì lúc nào cũng đẹp. Nhưng cái thời khắc làm cho ta cảm xúc nhất, và cảm nhận rõ nhất cái bao la, mênh mông, buồn thăm thẳm và cảm thấy cuộc đời ta bé nhỏ, lênh đênh và trôi dạt nhất, là lúc chiều xuống chạng vạng, chỉ mình ta với biển:

"Chiều

Vàng vương gót mỏi

Ta dừng chân phiêu du

Lặng nghe sóng gọi ngọt ngào

Hàng dừa nghiêng bóng ru nhau

Thì thầm lời âu yếm..."

Khánh Hà, Lưu Bích, Thúy Anh, Lan Anh - Kiếp Dã Tràng

Có khi nào bạn rảo bước một mình với đôi bàn chân mấp mé những con sóng xô bờ mát lạnh trên bãi biển chiều chạng vạng? Biển cả đẹp vô ngần với ngàn con sóng bạc đầu. Cái mênh mông vô cùng tận ấy chợt làm cho bạn cảm giác mình bé nhỏ, mong manh. Hoài công tìm kiếm, vun vén, mưu cầu rồi cũng chỉ là dã tràng xe cát.

Cảm thức ấy theo tôi chỉ là cái tự nhiên khi ta đối diện trước thiên nhiên rộng lớn, khiến cho ta cảm thấy niềm hạnh phúc cùng tình yêu mà ta nắm giữ quá bé nhỏ và hữu hạn, chứ không hẳn là sự bi quan. Vì thế khi nghe Kiếp dã tràng, nỗi buồn của bài hát chỉ là một con sóng nhỏ bé đã hòa tan vào cái mênh mông rộng lớn của biển cả. Ta tan chảy theo dòng giai điệu và hòa âm tuyệt đẹp của bài hát mà quên đi "cuộc tình nhòa trên cát".

 

Vì thế mà dù ca từ có mang đậm phong cách dòng trữ tình hậu tiền chiến, ở đó nội dung thường là những cuộc tình đôi lứa vô vọng, thì Kiếp dã tràng vẫn là một nỗi buồn đẹp, nó khiến ta phải mê đắm bức tranh biển cả hơn là tuyệt vọng về một mối tình, vì đó chỉ là sự “u mê ngàn đời” trong những “cơn lốc trùng dương khép kín” của kiếp người:

“Thời gian như ngừng trôi giữa chiều tàn tạ

Thầm gọi tên người đã vắng xa phương trời

Cuộc tình như cơn lốc mang theo hồn người

Vào trùng dương khép kín u mê ngàn đời…”

Tuy rằng Kiếp dã tràng ẩn chứa một cảm giác những nối tiếp hòa âm rất đẹp, nhưng nó không phải là một bài toán dễ dàng cho người hòa âm phối khí, và cả cho người hát. Vì nó khá dàn trải, lúc tái hiện phiên khúc thì lặp lại đầy đủ không rút gọn như thường thấy, dễ khiến cho bản phối lê thê, người hát dễ nhàm chán. Rõ nhất là từ khi bài hát ra đời cho đến nay, chưa thấy một bản phối nào cho Kiếp dã tràng mà tôi cảm thấy thích và đúng với vẻ đẹp biển cả rất “trùng dương” của nó, ngoại trừ bản phối của Duy Cường trong album Tâm sự gởi về đâu của Tuấn Ngọc. Về mặt hòa âm, Duy Cường “cảm” đúng gần hết những ẩn chứa bên trong của Kiếp dã tràng, và tái tạo rất tốt bức tranh này. Giọng hát Tuấn Ngọc cũng thế, ông “vào vai” khá gần với kẻ đã lang thang trong “chiều vàng vương gót mỏi, ta dừng chân phiêu du”. Phải là một người đàn ông từng trải, tĩnh tại và khoan thai, bình thản mới đúng với bài hát này.

Kiếp Dã Tràng · Tuấn Ngọc

Với người hòa âm phối khí, nếu cố gắng áp đặt đánh lừa kiểu một đoạn dạo đầu lạ hoắc lạ huơ rồi cho rớt vào Kiếp dã tràng, tôi e rằng sẽ thất bại ê chề. Vì vẻ đẹp của bài hát sẽ “giết chết” những kẻ nào dám đùa giỡn và tự tin thái quá rằng khả năng hòa âm của mình có thể “áp chế” bài hát. Chỉ có thể là nét đẹp thánh thiện của hòa thanh cổ điển, hoặc một chút jazz mới thích hợp với bài hát này mà thôi!

“Thân mang kiếp dã tràng, đem đời se tơ duyên

Trên bãi cát vàng hão huyền

Chợt nghe lớp sóng xô lên

Đời mình niềm cay đắng”

"Trên bãi cát vàng hão huyền..."

Tình yêu ấy chính là biển cả mênh mông, rộng lớn và vô cùng tận ngoài kia.

Nhạc sĩ Võ Thiện Thanh

 

----------------------------

 

Thưa Quý Vị:

Chúng ta có câu thành ngữ:

“Dã tràng se cát biển Đông,

Nhọc lòng mà chẳng nên công cán gì”

(Trên internet ghi là “xe”)

Dã tràng là một loại cua biển, sống trên cát ẩm. Nó đào hang, rồi dùng chân, càng và miệng để se cát, nắn cát thành những viên có dáng hình tròn để che chắn bảo vệ hang. Nhưng mỗi khi có sóng biển lớn tràn tới thì cả công trình của nó bị san bằng. Thật tội nghiệp.

NS Từ công Phụng đã mượn sự tích này để nói tới những cuộc tình nhiều khi được vun đắp cẩn thận nhưng cuối cùng có lúc lại không may bị tan vỡ...

“Một mình ta đứng nhìn mối tình duyên tan theo
Ngàn con sóng gào bạc đầu
Nhẹ sầu lên dấu chân ghi cuộc tình nhòa trên cát
Lời người nghe đã chợt lạc loài
Trên thân dã tràng tủi phận
Hoài công tháng năm se cát biển Đông”.

                                        (Từ Công Phụng)

NS Từ Công Phụng.

1)  Trích đăng từ Wikipedia

Từ Công Phụng (sinh ngày 27 tháng 7 năm 1942)^[1] là một nhạc sĩ người Chăm. Ông là một trong những nhạc sĩ tiêu biểu cho tân nhạc Việt Nam trong thập niên 1960, 1970 cùng với Vũ Thành An, Ngô Thụy Miên, Trịnh Công Sơn và Lê Uyên Phương...^[2]; là tác giả của các ca khúc trữ tình được nhiều người biết đến như "Bây giờ tháng mấy", "Mắt lệ cho người", "Giọt lệ cho ngàn sau", "Trên ngọn tình sầu", "Mùa xuân trên đỉnh bình yên",... Ông cũng hát một số trong những bài hát của chính mình.

 Ông gặp Từ Dung là con gái út của nhà văn Nguyễn Tường Long - Hoàng Đạo, yêu và cưới cô. Ông cưới cô theo đúng nghĩa là có sính lễ và rước rể về nhà vợ theo truyền thống mẫu hệ của người Chàm. Hai vợ chồng bắt đầu lên sân khấu hát cặp với nhau từ năm 1967, thường sinh hoạt ở Quán Văn trong khuôn viên Văn Khoa từ 1968, cùng thời với Khánh Ly và Trịnh Công Sơn. Hai vợ chồng đã thu một Cuốn băng (Tơ Vàng 3) vào năm 1971, rồi sau đó khi Quán Văn đóng cửa kéo về Quán Gió của Nam Lộc trên đường Võ Tánh.

Ông tham gia sáng tác nhạc từ năm 1960.^[3] Sau 30 tháng 4 năm 1975, các sáng tác của ông bị cấm lưu hành tại Việt Nam cho đến năm 2003.

Ông rời Việt Nam từ tháng 10 năm 1980^[3] và hiện đang định cư tại Portland, Oregon, Hoa Kỳ.

2)  Trích đăng từ “Thuy Nga Paris Encyclopidia”

......................... Trong thời gian học Đại học, Từ Công Phụng đã gặp, yêu và cưới ca sĩ Từ Dung khi đó đang học Văn khoa, là con gái út của nhà văn Nguyễn Tường Long – Hoàng Đạo. Hai vợ chồng bắt đầu lên sân khấu hát cặp với nhau từ năm 1967 và trở thành đôi song ca được yêu thích. Đó cũng là thời điểm làng ca nhạc Sài Gòn có đến 3 cặp đôi nổi tiếng trong giới sinh viên và cùng liên quan đến xứ sở sương mù Đà Lạt: Khánh Ly – Trịnh Công Sơn, Lê Uyên – Phương và Từ Dung – Từ Công Phụng.

Sau khi tốt nghiệp học viện Quốc gia Hành chánh. Từ Công Phụng làm việc cho đài VOF cùng các nghệ sĩ nổi tiếng như Lữ Liên, Anh Ngọc, Kim Tước, Hoàng Quốc Bảo,… Nhiệm vụ của ông là viết lời giới thiệu cho các bài hát Việt Nam. Đài VOF (Voice Of Freedom) là đài Tiếng Nói Tự Do có trụ sở ở số 7 đường Hồng Thập Tự, Sài Gòn. Vừa làm việc trong đài phát thanh, Từ Công Phụng ghi danh học lấy thêm bằng Luật khoa. Là một nhạc sĩ thành danh, Từ Công Phụng cũng theo đuổi con đường học vấn cho đến cùng và là nhạc sĩ Việt Nam hiếm hoi tốt nghiệp 2 trường đại học.

 

Sau năm 1975, vợ chồng Từ Dung – Từ Công Phụng còn lại ở Sài Gòn và mở một quán cà phê nhỏ trên đường Trần Quang Khải, nhưng thời gian ngắn sau thì họ chia tay.

... Phải đến năm 1980, nhạc sĩ Từ Công Phụng vượt biên cùng với người vợ thứ hai vẫn còn chung sống với ông cho đến ngày nay. Bà tên là Kim Ái,  là người đã ở bên cạnh ông vào những lúc gian nan nhất cũng như là hạnh phúc nhất.

Năm 2007, nhạc sĩ Từ Công Phụng bị chẩn đoán ung thư túi mật và đã được giải phẫu, tuy nhiên di chứng để lại đã khiến sức khỏe của ông suy yếu, dẫn đến vào năm 2010, ông lại được chẩn đoán ung thư gan ở giai đoạn cuối, bác sĩ nói ông chỉ còn có thể sống được 3 tháng nữa; tuy nhiên nhờ vào niềm tin, ý chí và tinh thần lạc quan cùng với sự cứu chữa tận tình của bác sĩ và sự chăm sóc chu đáo của vợ, ông đã hồi phục và sống khoẻ mạnh trong 10 năm qua.

Nhạc sĩ hiện đang định cư tại Portland, Oregon, Hoa Kỳ và vẫn tiếp tục theo dõi sức khỏe kể từ sau khi chữa khỏi khối ung thư trong gan

của ông.

Trung tâm Thúy Nga từng thực hiện chương trình vinh danh và những sáng tác của ông:

·        Paris By Night 64 - Đêm văn nghệ nhạc thính phòng (cùng với hai nhạc sĩ Tuấn Khanh và Vũ Thành An)

Paris By Night 135 - Từ Công Phụng - Trên Ngọn Tình Sầu (Phát hành 2023) Sau thành công của chương trình này, số tiền mà Từ Công Phụng nhận được từ chương trình được ông dành tặng hết cho cộng đồng người dân tộc Chăm vì ông có xuất thân là người Chăm.

 

                      3) Trích đăng từ “Âm Nhạc Online” .  

                           28/7/2022 (Tuấn Khanh).

 

...... Trong âm nhạc, Từ Công Phụng là một trong những nhạc sĩ rất đặc biệt, bởi viết bất kỳ ca khúc nào ra, ông cũng thích mình là người trình bày nó, rồi đến sau đó, ai yêu thích và đề nghị xin được hát thì ông mới gửi đi. Cũng chính vì vậy, Từ Công Phụng là nhạc sĩ sáng tác nhưng lại được mời lưu diễn rất nhiều để trình bày những ca khúc của mình như một ca sĩ chính, bên cạnh các ca sĩ khác, dù nổi tiếng nhưng vẫn là phụ họa cho ông.

 

Xin mời Quý Vị thưởng thức nhạc phẩm nổi tiếng này qua sáng tác và tiếng hát của chính tác giả Từ Công Phụng. Phần Video với hình ảnh 4K do Trần Ngọc A. thực hiện.

Xin bấm LINK để xem hình rõ nét.

 ♪♬ Kiếp Dã Tràng (NS Từ Công Phụng: Sáng tác và trình bày) – Video 4K: Trần Ngọc A.

 

Trân trọng.

TN.A

Post by Kim Phượng 

 

 

 

Ta đi ta nhớ quê nhà

Thụy Vũ

Hình: Quang Nguyen Vinh/Pexels)

Nhiều người thường lên mạng hỏi: khi sang Mỹ được phép mang theo những gì trong hành lý mà không gặp trở ngại với hải quan ở sân bay.

Thế nhưng, dù nhiều người trả lời (cũng trên mạng) rằng chỉ cần đem… tiền chứ ở Mỹ không thiếu món gì, ở Việt Nam có gì là bên Mỹ có thứ đó, chỉ sợ không có tiền mà mua thôi nhưng họ vẫn liệt kê ra hàng tá thứ cần đem theo sang Mỹ như: mì gói, tương ớt, gia vị, thuốc men, vật dụng cá nhân, quần áo… nhưng chủ yếu là thực phẩm.

Ở đây không bàn đến chuyện có tiền hay không có tiền, những món đồ ăn uống gì được hay không được phép mang từ Việt Nam sang mà là nhìn cách họ hỏi, người đọc cảm nhận được họ như muốn đem theo cả… quê nhà khi ra nước ngoài sinh sống, làm việc, một tâm lý thường thấy của những người chuẩn bị rời xa quê hương đến một xứ sở xa lạ.

Không chỉ những người mới sang Mỹ định cư, học tập hay làm việc mà nhiều người sang Mỹ sống đã lâu vẫn cảm thấy thiếu thốn hương vị của quê nhà dù xung quanh khu vực nhà họ ở đầy rẫy các chợ bán đồ châu Á và các nhà hàng bán món ăn của người Việt. Cũng không phải cuộc sống của họ khó khăn, eo hẹp gì đến độ không thể mua thoải mái đồ ăn thức uống của Việt Nam ở các chợ trên đất Mỹ hay họ không thể tự nấu các món Việt ngon lành ở nhà mà phải lấp đầy bao tử bằng những món ăn của người bản xứ. Tuy nhiên, đi ăn món Việt ở đâu, cho dù quán ăn đắt tiền, được bày biện bắt mắt, nhà hàng đẹp đẽ, nhân viên phục vụ nhiệt tình cỡ nào mọi người vẫn thấy thiêu thiếu một thứ gì đó khiến món ăn bớt đi phần nào hương vị. Tôi nhận ra đó là do mọi người vẫn chưa quên được quê hương xứ sở của mình, nơi mình đã sinh ra và lớn lên. Nỗi nhớ ấy khiến mọi người hay so sánh về cách nấu, khẩu vị, thành phần, gia vị… của những món được ăn ở đây với lúc được ăn ở quê nhà.

Nói đâu xa, ngay cả khi mọi người tự nấu ở nhà chứ không phải đi ăn ở ngoài, thì vẫn với những tay nấu quen thuộc của nhà mình, vẫn cách nêm nếm cũ theo đúng khẩu vị của từng người trong nhà thì mọi người vẫn có lý do gì đó để so sánh (một cách vô tình chứ không cố ý). Họ cho rằng những món mình đang thưởng thức có cái gì đó không được như khi ăn ở quê nhà vào những ngày cũ như là thịt heo bên này nặng mùi hơn, rau củ (bầu bí, các loại cải, đậu) hay trái cây nhiệt đới (xoài, sầu riêng, chôm chôm, trái vải, thanh long, nhãn…) bên này ít ngọt ngào, đậm đà hơn hay bánh kem bên này thì quá ngọt, quá béo… Tôi thầm nghĩ, so sánh như vậy có phải là bảo thủ, là duy ý chí, thậm chí thiếu công bằng với nơi mình đang chọn là quê hương thứ hai của mình không?

Để cho khách quan và công bằng với nơi đang cưu mang mình, tôi hay tự AQ bằng cách đề cao ưu điểm của những thứ ngon lành ở đây như bò Mỹ thì siêu mềm, xà lách vừa tươi vừa nhiều chủng loại, rau củ tươi có thể để tủ lạnh hàng tuần không bị hư mà không sợ nhiễm độc vì các hoá chất bảo quản quá liều, các loại trái cây tốt cho sức khoẻ như blueberry, cranberry, cherry… có thể ăn thoải mái mà không lo ngại về giá hay chất bảo quản như khi mua ăn ở Việt Nam…

Món ăn Việt. (Hình minh họa: Quang Nguyen Vinh/Pexels)

Tâm lý của con người ta đôi khi thật khó lý giải và cũng không được phân minh cho lắm. Nó có thể khiến cho những cái sang cả trở nên tầm thường hay ngược lại, những điều bình thường trở nên đặc biệt , như cái câu:

“Anh đi anh nhớ quê nhà

Nhớ canh rau muống, nhớ cà dầm tương”

(Thơ của Trần Tuấn Khải)

“Canh rau muống, cà dầm tương” toàn những món ăn dân dã, thậm chí được cho là món của con nhà nghèo chứ có phải đặc sản hay sơn hào hải vị gì cho cam nhưng khi đã trở thành hoài niệm, hiện diện trong nỗi nhớ của những đứa con xa quê lại trở nên lung linh, hấp dẫn, gợi thèm khôn tả.

Chẳng qua chỉ là ai ở đâu lâu ngày thì quen nơi đó thôi, nhưng cái tâm lý “đồ ăn từ quê nhà bao giờ cũng ngon hơn” (như một kiểu xác thực hương vị “authentic”) khiến những người có dịp về thăm quê hương là lại tay xách nách mang lỉnh kỉnh đủ thứ khi trở về Mỹ. Có khi không phải mình về mà chỉ cần nghe người quen có ai đó về thăm quê là lại nhờ vả, gửi gắm món này món kia để họ giúp mang qua. Mà thực ra, những món thôi thúc họ đem qua thường lại là những món bình dân, mộc mạc như cá khô, mắm, dưa, cà muối, măng khô, bánh tráng… Công bằng hay khách quan mà nói, những món người ta thích mua hoặc nhờ đem từ Việt Nam qua, tôi ăn ở đây không thiếu món nào mà thấy hình thức, hương vị cũng đâu thua kém gì. Có chăng là thiếu hai tiếng “quê nhà” được gửi gắm trong đó, thiếu những tình cảm ruột thịt, thiết thân của bà con, họ hàng, bạn bè từ quê nhà gói ghém gửi qua cho những người con tha hương.

Ngẫm rồi thấy thương những ai trót mang nặng những tình cảm lưu luyến với quê nhà. Vì nếu chẳng còn chút luyến lưu dư âm dư vị gì từ quê nhà, họ cũng sẽ dễ dàng quên mất cái nơi mình đã sinh ra và lớn lên như có người gọi một cách gay gắt là “mất gốc”. Những đứa trẻ mang trong người dòng máu Việt Nam nhưng sinh ra và lớn lên ở nước ngoài đương nhiên sẽ không có được những day dứt hướng về cội nguồn của mình như thế hệ ông bà hoặc cha mẹ của chúng hay những đứa trẻ được sinh ra ở Việt Nam. Chúng được nuôi nấng và lớn lên chủ yếu nhờ fast food và những món ăn giàu đạm, thừa chất béo của bản địa nên có khi chẳng biết đến những món ăn thanh đạm nhưng hao cơm như “canh rau muống” hay “cà dầm tương” nếu cha mẹ, ông bà chúng không cố gắng duy trì những món ăn truyền thống trong nhà mình như một cách nhắc bọn trẻ nhớ về và gìn giữ cội nguồn dân tộc Việt.

Trẻ con Việt Nam sinh ra hay lớn lên ở nước ngoài khi trưởng thành có biết hay còn nhớ gì về quê cha đất tổ hay không không chỉ nhờ vào nỗ lực gìn giữ các món ăn truyền thống của cha mẹ, ông bà trong những bữa cơm gia đình mà còn phụ thuộc vào cách họ gìn giữ nếp nhà, cách sử dụng tiếng mẹ đẻ cũng như lối sống, văn hóa và cách giáo dục con cái trong sinh hoạt hàng ngày.

Thụy Vũ (SGN)

Ngọc Lan sưu tầm

Nam diễn viên điện ảnh Alain Delon

qua đời (1935-2024)

Poster vinh danh Alain Delon tại Cannes 2019

Alain Delon, nam diễn viên nổi tiếng từng đóng vai chính trong một loạt phim kinh điển như Plein Soleil, Le Samouraï và Rocco and His Brothers, đã qua đời ở tuổi 88, gia đình của ngôi sao này xác nhận với giới truyền thông Pháp: “Alain Fabien, Anouchka, Anthony cũng như chú chó Loubo vô cùng đau buồn khi thông báo về sự ra đi của cha mình.”

Ông qua đời thanh thản tại nhà riêng ở Douchy, được “bao bọc bởi ba đứa con và gia đình,” thông cáo riêng cho biết, và gia đình cũng yêu cầu sự riêng tư khi đưa tin về ngôi sao này.

Cùng với sự trỗi dậy của điện ảnh Pháp vào những năm 1960, Delon đã vào vai cảnh sát, sát thủ và những tay săn đuổi đầy mộng mơ, là niềm cảm hứng cho một số đạo diễn tên tuổi nhất nước Pháp, bao gồm Jean-Pierre Melville, René Clément và Jacques Deray. Ông cũng được mời vào phim của các đạo diễn lừng danh như Luchino Visconti, Louis Malle, Michelangelo Antonioni và Jean-Luc Godard – mặc dù trong sự nghiệp của ông, chưa bao giờ thành công trong nỗ lực đến Hollywood.

Sinh năm 1935 tại Sceaux ở ngoại ô Paris, cậu Delon có tính nghịch ngợm đã bị đuổi khỏi một số trường học trước khi rời hẳn nhà trường năm 14 tuổi để làm việc trong một cửa hàng bán thịt. Sau một thời gian phục vụ trong hải quân (trong thời gian đó ông có tham gia chiến tranh thuộc địa của Pháp ở Việt Nam), ông bị buộc giải ngũ vào năm 1956 và chuyển sang diễn xuất. Nhà sản xuất Hollywood David O Selznick phát hiện Alain Delon tại Cannes và ký hợp đồng, sau đó ông xuất hiện lần đầu với một vai nhỏ trong bộ phim kinh dị năm 1957 của Yves Allégret Send a Woman When the Devil Fails.

Alain Delon trong Les Samourai (Film D’aventure)

Vẻ ngoài điển trai thu hút mãnh liệt của Delon đã tạo ra tác động giới điện ảnh ngay lập tức và ông nhanh chóng nhận được các vai chính. Năm 1958, ông được chọn đóng cùng Romy Schneider trong Christine, vào vai một người lính và con gái của một nhạc sĩ yêu nhau. Ngoài đời, Delon và Schneider cũng bắt đầu một mối tình lãng mạn tốn nhiều giấy mực báo chí, điều này khẳng định danh tiếng ngày càng tăng của Delon như một biểu tượng hấp dẫn tình dục của thời đại đó.

Năm 1960, ông có hai bộ phim có tác động đáng kể trên trường quốc tế: bộ phim chuyển thể Plein Soleil (AKA Purple Noon) của Patricia Highsmith và Rocco and His Brothers. Phiên bản tiếng Pháp của The Talented Mr Ripley, đã biến Delon thành một ngôi sao lớn, trong khi Rocco – một câu chuyện kể về một gia đình nông dân miền nam nước Ý chuyển đến miền bắc thịnh vượng – đã đưa ông vào tầm nhìn của Visconti, một trong những đạo diễn hàng đầu châu Âu.

Một đạo diễn người Ý khác, Antonioni, đã chọn ông vào vai một nhà môi giới chứng khoán giỏi ăn nói trong L’Eclisse năm 1962. Delon có sự tái hợp với Visconti vào năm 1963 cho phim The Leopard (hay còn gọi là Il Gattopardo), một bộ sử thi quy mô lớn lấy bối cảnh ở Risorgimento Sicily, chuyển thể từ tiểu thuyết nổi tiếng Lampedusa.

Danh tiếng quốc tế mở rộng của Delon, đã đưa ông lấn sân sang lĩnh vực phim nói tiếng Anh, bắt đầu với một vai nhỏ trong tuyển tập phim hài The Yellow Rolls-Royce do Anthony Asquith đạo diễn. Nhưng sau vài phim nối tiếp, Delon nhận ra nơi đó có vẻ không phải là đất hứa của ông.

Năm 1967, ông tham gia thực hiện bộ phim kinh điển đình đám Le Samouraï với đạo diễn Jean-Pierre Melville, trong đó ông đóng vai một sát thủ. Thành công của bộ phim đó đã khởi đầu cho một loạt phim tội phạm ăn khách về sau, bao gồm The Sicilia Clan, The Red Circle…

(Film D’aventure)

Trong thời gian đình đám của sự nghiệp, Alain Delon cũng bị nghi ngờ có dính líu với giới băng đảng tội phạm Pháp, tuy nhiên sau nhiều lần đặt vấn đề của báo chí Pháp mà không có chứng cứ, sự kiện này cũng rơi vào quên lãng. Ba người con của Alain Delon đã bày tỏ sự bất bình chung trước giới truyền thông sau thông báo về sự ra đi của ông, bằng việc nhắc lại Alain Delon đã đối diện với hàng loạt lời lăng mạ, buộc tội, kiện tụng và ghi âm bí mật mà không có căn cứ.

Sự ra đi của Alain Delon, đánh dấu một kết thúc đáng trân trọng trong sự nghiệp điện ảnh Pháp. Ông là một biểu tượng quan trọng trong văn hóa Pháp, bất chấp người Pháp cũng có những quan điểm trái chiều về ông. Alain Delon ghi dấu bằng một sự nghiệp diễn xuất lừng lẫy, tham gia hơn 90 bộ phim và làm việc với nhiều đạo diễn nổi tiếng thế giới. Ông cũng đã nhận được nhiều giải thưởng, bao gồm lần cuối cùng là giải Cành Cọ Vàng danh dự tại Liên hoan phim Cannes năm 2019, vinh danh hơn 60 năm sự nghiệp của ông.

Hầu hết những ai đã sống qua ở miền Nam trước 1975, đều biết và nhớ về tài tử Alain Delon, người khuấy đảo màn bạc, và tạo một ấn tượng vô cùng đặc biệt trong làn sóng văn hóa điện ảnh phương Tây bước đầu du nhập vào Việt Nam.

********

ALAIN DELON: ĐẰNG SAU "SÁT THỦ ĐÀO HOA" LÀ TÂM HỒN CÔ ĐỘC

 

“Ở Alain Delon có vẻ đẹp có gì đó hoang dại, không nhạt nhòa như kiểu một số người mẫu. Không phải chỉ đẹp trai, mà từng nét đều đẹp. Ánh mắt của ông ấy như có nam châm. Ông ấy đầy quyến rũ” (diễn viên Véronique Jannot). “Điểm đặc biệt của Delon là vẻ đẹp trai của ông ấy quyến rũ người khác, cả đàn ông lẫn phụ nữ. Đó là một người vừa có nét rất nữ tính, kiểu tinh tế, khéo léo, lịch sự và bên cạnh là vẻ hoang dã” (nhà sản xuất Alain Terzian) (1).

Tài tử Alain Delon và nữ diễn viên Romy Schneider vào tháng 09/1968 khi quay phim La Piscine (Bể bơi). © AFP

Vẻ đẹp trai của tài tử điện ảnh có hơn 90 phim, “Con báo” duy nhất còn lại của thế hệ nổi tiếng thập niên 1960-1980, đến giờ vẫn không lỗi thời. Bên trong “Con báo” (biệt danh được lấy từ tên phim Le Guépard) mạnh mẽ, có phần bất trị đó, lại ẩn chứa nỗi cô độc bắt nguồn từ tuổi thơ thiếu hạnh phúc. “Đứa con của tình yêu” như “bị bỏ rơi”, vì cha mẹ ly hôn năm ông 4 tuổi và lập gia đình mới. Ông được giao cho một bảo mẫu và thường vào tù chơi, vì chồng của bà là quản ngục ở nhà tù Fresnes (ngoại ô Paris) :

“Đúng thế, tôi lớn lên trong sân của nhà tù Fresnes. Lúc đó tôi chỉ là một đứa trẻ và có những kí ức vẫn đọng mãi. Một hôm (ngày 15/10/1945), khi tôi đang chơi với các bạn của mình trong nhà tù, người ta tử hình ông Pierre Laval (chủ tịch Hội đồng dưới thời thống chế Philippe Pétain). Bởi vì khi người lớn nói thì lũ trẻ nghe lỏm. Họ nói “Bọn tôi phải xốc nách ông ấy kéo đi như này, sau đó trói ông ấy lại. Ông ấy đã chết rồi. Sau khi trói xong, bọn tôi bắn ông ấy”. Tôi ở đó. Tôi không chứng kiến, nhưng tôi nghe thấy tràng súng giết chết Laval”.

Trưởng thành nhờ đi lính ở Đông Dương

Lúc đó Alain Delon mới chỉ 10 tuổi. Ông lang thang giữa nhà mẹ và nhà bố, như “một đứa con thừa”. Ông làm thêm nay đây mai đó. Chán tuổi thơ bất hạnh, năm 17 tuổi, dù chưa đủ tuổi thành niên, ông gia nhập hải quân để thoát khỏi gia đình. Ngày 23/01/1953, ông lên đường đến Đông Dương, được giao nhiệm vụ canh kho vũ khí ở Sài Gòn. Nhiều lúc nhớ nhà, nhưng với Alain Delon, thời gian ở Sài Gòn là quãng đời hạnh phúc. Quân đội biến ông thành con người khác, có kỉ luật, giúp ông biết cách xây dựng mối quan hệ với mọi người, với cấp trên, kể cả với nỗi sợ.

Chưa hết hạn hợp đồng 5 năm, Alain Delon bị “trả về nhà”, một trong những “trường hợp hiếm” trục xuất khỏi quân đội vì làm “chuyện nhảm nhí”, bị giam đúng dịp sinh nhật 20 tuổi. Trở về Pháp năm 1956, chàng thanh niên lãng tử, có phần ngông ngông, sống nhờ nhà bạn ở khu phố bình dân Pigalle, ở Paris. Qua người bạn này, ông quen Zizi, từ đó ông quen những người phụ nữ khác, thường hơn ông 6-7 tuổi, bị mê hoặc trước vẻ đẹp trai hiếm có của Delon. Chính họ đã giúp ông bén duyên với điện ảnh. Nhờ Michèle Cordoue, vợ của đạo diễn Yves Allégret, Alain Delon có được vai diễn chính đầu tiên trong đời trong phim Quand la femme s’en mêle (tạm dịch : Khi phụ nữ dính vào, 1957).

Tài tử điện ảnh Pháp Alain Delon và với Nathalie và con trai Anthony 15 tháng tuổi, tại sân bay Piumicino, Roma, Ý, ngày 20/11/1965. ASSOCIATED PRESS - Anonymous

Không đóng vai mà sống cùng vai diễn

Chàng trai trẻ nhớ như in lời khuyên đầu tiên trong sự nghiệp từ chính Yves Allégret : “Đừng có đóng, tôi muốn anh phải sống với nhân vật. Hãy là chính mình. Hãy nhìn như anh đang nhìn. Di chuyển như anh di chuyển. Nói như anh nói, tôi muốn nhìn thấy chính anh, đừng có nhập vai”. Lời khuyên đó đi theo Alain Delon trong mọi vai diễn, trong suốt sự nghiệp.

Thành công liên tiếp đến với nghệ sĩ trẻ trong những năm sau đó. Nhưng chính phim Plein soleil (tựa tiếng Việt : Mặt trời rực rỡ hoặc Trưa Tím, 1960) và đạo diễn René Clément, người được ông coi là “bậc thầy tuyệt đối”, đã đưa Alain Delon lên hàng siêu sao ở tuổi 24. Cũng nhờ trực giác, Alain Delon từ chối vai thiện được giao ban đầu trong phim và đòi đóng vai kẻ sát nhân. Nghệ sĩ kể lại trong chương trình Qu’avez-vous fait de vos 20 ans (Bạn làm gì lúc 20 tuổi, 1991) :

“Tôi đã rất thành thật, thẳng thắn nên tôi không thấy quá đáng khi nói ra suy nghĩ của mình. Thế là tôi bị phản ứng dữ dội, kiểu “thằng đần, tại sao cậu lại dám ăn nói như vậy, tại sao cậu dám đòi như thế”… René Clément giận dữ, bảo là “cậu nên chấp nhận những gì người ta cho cậu”. Thế là tôi nghĩ : Coi như xong. Bỗng nhiên, ở phía cuối phòng, có một người phụ nữ lắng nghe toàn bộ câu chuyện nhưng không nói gì, bà mới nói vọng ra : “René, anh yêu, thằng bé có lý !”. Đó chính là vợ của đạo diễn René Clément. Thế là mọi chuyện ngã ngũ !”

Chỉ trong 5 năm, Delon đóng 10 phim. Những năm tiếp theo, ông ở trên đỉnh cao sự nghiệp, đóng vai chính trong nhiều kiệt tác với những đạo diễn tên tuổi nhất trong điện ảnh Pháp : Plein soleil (René Clément, 1960), l’Éclipse (Michelangelo Antonioni, 1962), Le Guépard (Luchino Visconti, 1963), Le Samouraï (của Jean-Pierre Melville, 1967), La Piscine (Bể bơi, Jacques Deray, 1968), Monsieur Klein (Joseph Losey, 1976)… Cái tôi, cùng với tính cách đặc biệt của một ngôi sao, khiến Alain Delon chỉ quen làm việc với một số đạo diễn nổi tiếng quen biết. Tính cách này được thể hiện phần nào qua câu trả lời năm 1985 của Alain Delon về tranh cãi với đạo diễn José Pinheiro, phim Parole de Flic :

“Tôi cần được ngưỡng mộ, tôi cần được tôn trọng. Tôi cần được làm việc và cảm thấy thoải mái với những đạo diễn thực thụ. Khi tôi làm việc với một đạo diễn có tay nghề, một đạo diễn lớn, nhưng lại rất hiếm, thì tôi trở thành con người ngoan ngoãn nhất, tử tế nhất, cảm thông nhất thế giới. Nhưng khi người ta làm việc với một kẻ ngốc, buộc người khác coi mình là đạo diễn vì lý do nào đó, hoặc tưởng mình là đạo diễn và khi tôi phản ứng thì mọi chuyện trở nên kinh khủng”.

Diễn viên điện ảnh Pháp Alain Delon khi tham gia đóng phim The Sicilians, tại Roma, Ý, ngày 27/03/1969. ASSOCIATED PRESS - JIM PRINGLE

Thế hệ đạo diễn cùng thời gác máy. Các vai diễn thưa dần kể từ thập niên 1980. Với Alain Delon, sự nghiệp điện ảnh chấm dứt sau phim Astérix aux Jeux Olypiques (Astérix ở Thế Vận Hội) năm 2008 trong vai Cesar. Trong buổi phỏng vấn với nhật báo Le Monde ngày 21/09/2018, có thể cảm nhận được chút cay đắng trong lời nói của ông : “(Đạo diễn) Luc Besson ? Ông ấy biết từ lâu là tôi muốn hợp tác với ông ấy, nhưng tôi được biết là ông ấy có chút e dè gì đó. Ông ấy sợ ư ? Tôi không biết. Polanski ? Ông ấy cũng không liên lạc với tôi (…) Tôi từng muốn trước khi chết, đóng một bộ phim do một phụ nữ làm đạo diễn. Chuyện đó chưa bao giờ đến với tôi” (2).

Vẻ đẹp trai phi thời gian

Vẻ ngoài điển trai của Delon mê hoặc phụ nữ khắp thế giới. Năm 1965, khi ông đến Achentina, cả sân bay Ezeiza chật cứng fan nữ. Ông đến Bắc Kinh năm 1989, gần 18.000 người chờ được gặp thần tượng. Ông trở thành chuẩn mực vẻ đẹp nam tính ở Sài Gòn trong thập niên 1970-1980 với câu cửa miệng “Đẹp trai như Alain Delon”.

 

Ông làm bạn với những tên tuổi nổi tiếng, yêu những phụ nữ đẹp nhất, nhưng cũng dễ bỏ họ để đến với những người đẹp khác (Romy Schneider, Nathalie Canovas - người duy nhất ông kết hôn, Mireille Darc, ba người phụ nữ quan trọng nhất đời ông). Thế nhưng, khi xế chiều, ông vẫn đơn thân. Người bạn đời thứ tư của ông, người mẫu Hà Lan Rosalie Van Bremen, bỏ đi với hai người con, sau đó kết hôn với nhà tạo mẫu kính Alain Affelou.

Ông thừa nhận không phải là một người bố tốt, rất hà khắc với hai con trai Anthony và Alain-Fabien, nhưng dành tình yêu vô điều kiện cho con gái Anouchka. Ông không nhận người “con rơi” Ari Boulogne (với ca sĩ Nico), dù được bà nội (mẹ của Alain Delon) nuôi nấng. Tháng 05/2023, nghệ sĩ nhiếp ảnh chết lúc 60 tuổi. Trong Alain Delon đầy mâu thuẫn, cô độc. Ông biết điều đó và không che giấu trong một buổi trả lời phỏng vấn lúc ông khoảng 50 tuổi :

“Một ngôi sao, trước tiên đó là một con người với những lo lắng, những nỗi cô đơn, sợ hãi, thái quá, những trái ngược trong lòng, nhưng đó là một con người. Đó là một con người rất khó sống chung và cũng là người khó sống với chính bản thân mình. Tôi vẫn thường tự nhủ là tôi đã sống với chính bản thân mình được 50 năm rồi. Và phải nói thật là không hề dễ chút nào ! Nếu đôi lúc người khác thấy khó ưa tôi, tôi xin lỗi vì với chính bản thân, tôi cũng không dễ dàng gì”.

Bộ năm tài tử (Jean-Paul Belmondo, Jean-Claude Brialy, Jean-Pierre Cassel, Jean-Louis Trintignant và Alain Delon) “như năm ngón tay trên một bàn tay” lần lượt giã từ cõi đời, bản thân Alain Delon rất yếu sau khi bị đột quỵ năm 2019. Trong chương trình Stupéfiant ! của đài truyền hình France 2 năm 2016, Alain Delon thú nhận là không (dám) xem lại những bộ phim với những bạn diễn đã qua đời, đặc biệt là Romy Schneider : “Để làm gì khi tôi thuộc hết lời thoại, tôi biết cảnh sau là gì ?”

“Alain có mọi tài năng, trừ tài năng đạt hạnh phúc trong cuộc sống gia đình”, theo lời một người bạn rất thân của ông. Ở tuổi gần đất xa trời, tài tử thấy chuyện “nhà Delon” bị đưa lên truyền thông, trong khi ông cố tránh bị giống “clan Hallyday” - chuyện thừa kế bị bàn tán rầm rộ sau khi ca sĩ qua đời. Ba người con Anthony, Alain-Fabien và Anouchka từng thể hiện đoàn kết trong vụ kiện một phụ nữ Nhật tự nhận là bạn đời của nghệ sĩ, giờ cũng bị “chia rẽ và đau đớn” về phân chia khối tài sản 300 triệu euro, về chuyện điều trị cho ông, cũng như nơi ông lưu trú tại Pháp hay Thụy Sĩ (có thể do liên quan đến thuế).

Diễn viên điện ảnh Pháp Alain Delon nhận Cành Cọ Vàng danh dự của Liên Hoan Cannes, Pháp, ngày 19/05/2019. Arthur Mola/Invision/AP - Arthur Mola

(1) Alain Delon, confidentiel, BFM TV, 27/07/2022.

(2) Alain Delon : « Tout ce que j’ai fait au cinéma, je l’ai vécu » (Những gì tôi đóng trên màn ảnh, tôi đều trải qua), Le Monde, 21/09/2018.

 

Thu Hằng

Theo: RFI Tiếng Việt

 

Kim Phượng sưu tầm & tổng hợp